رابطۀ میان دولت و نیروهای اجتماعی در ایران: مطالعه دوره اصلاحات و عدالت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی سیاسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

10.22059/jisr.2025.403443.1667

چکیده

رابطۀ دولت و نیروهای اجتماعی در دوره‌های مختلف تاریخ معاصر ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و مسیر پرفراز و نشیبی را طی کرده‌است. در این مقاله، رابطۀ دولت و نیروهای اجتماعی منتخب در دو دورۀ «اصلاحات» و «عدالت» مورد مطالعه و مقایسه قرار گرفت.
این پژوهش با روش اسنادی انجام شده، و منابع موجود درباره نیروهای اجتماعی مورد نظر بررسی و کاوش شده‌است. نیروهای اجتماعی فعال در این ادوار شامل دانشجویان، زنان، کارگران، روشنفکران، هنرمندان، روزنامه‎نگاران، اصناف و بازاریان، معلمان، بازنشستگان، روحانیون، نخبگان و برخی از اقوام و اقلیت‌ها بوده‌اند، که از میان آن‌ها دانشجویان، معلمان و زنان جهت بررسی انتخاب شدند.
یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که کنشگری این نیروهای اجتماعی در دوران «اصلاحات» درباره مطالباتشان نتیجه بخش­تر از دوره «عدالت» بوده‌است. در دوره اصلاحات، فضای سیاسی برای تشکل و فعالیت نیروهای اجتماعی مساعدتر از دوره «عدالت» بوده و زمینه را برای موفقیت نسبی آن‌ها فراهم کرده‌است. همچنین، این مطالعه نشان داد همانطور که میگدال دولت را محل چالش و رقابت نیروهای مختلف سیاسی معرفی کرده‌است، دولت اصلاحات و عدالت نیز یکپارچه نبوده و محل رقابت نیروهای سیاسی مختلف بوده­اند، که اثر آن در برخوردهای متفاوت با نیروهای اجتماعی نمود یافته‌است.
نتایج بیانگر آن است که میزان گشودگی دولت به تشکل‌یابی و گفت‌وگو با نیروهای اجتماعی، همچنان می‌تواند در کارآمدی سیاست‌ورزی و مدیریت مطالبات در وضعیت کنونی ایران نقش تعیین‌کننده داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Relationship between the State and Social Forces in Iran: A Study of the Reform and Justice Periods

نویسندگان [English]

  • Mohammadhosein Panahi 1
  • Kosar Darzinezhad 2
1 Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
2 Ph.D. Candidate in Political Sociology, Faculty of Social Sciences, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Introduction
This study examines the relationship between the state and social forces in two consecutive political periods in Iran: the “Reform” period and the “Justice” period. Social forces, as intermediary institutions between the state and society, play a key role in participatory policymaking through advocacy and efforts to influence decisions. Governments adopt different approaches toward these forces, ranging from selective restriction or facilitation to responsiveness. During the Reform era, concepts such as religious democracy, political participation, and civil society were prevalent, while the Justice era witnessed a shift in this discourse. Social forces employ methods such as petitions, mobilizing public opinion, media campaigns, virtual campaigns, and lobbying. Factors such as financial resources, mobilization capacity, and social networks affect their domain of influence. Despite the importance of this topic, comprehensive research directly identifying social forces in these two period and examining their interaction with governments is scarce. These two eras were selected due to their chronological sequence, the fundamental shift in government approach, and the potential for comparing two distinct models of state-social forces relations. The article seeks to answer three main questions: What were the active social forces in each period? How did they pursue their demands? And what was each government's approach and strategy toward these demands?
Methodology
This research employs a qualitative documentary method. Data were collected from reputable databases (Noormags, SID, Humanities Portal) using keywords such as social forces, Reform government, and Justice government. Data analysis was conducted descriptively-analytically, with findings categorized into three main groups of social forces: students, women, and professional organizations. For each group, demands and government responses were examined, and results were summarized in a table. Documents indicate that students, women and teachers were active social forces in both periods, and their advocacy can be analyzed across the Reform and Justice periods.
Findings
This study identifies four main social forces active in Iran between 1997 and 2013: students, teachers, and women's organizations. The demands of each group and the responses of the Reform (Khatami) and Justice (Ahmadinejad) governments are examined separately.
Students: During the Reform period, the Office for Strengthening Unity (Daftar-e Tahkim-e Vahdat) played a pivotal role in Khatami's presidential victory, pursuing demands such as freedom of speech, press freedom, and student rights. In response to the 1999 protests, the Reform government submitted dual bills to parliament to clarify presidential powers, but they failed. According to Migdal's theory, the realization of demands depended not on the executive branch's will but on the balance of power among state institutions. During the Justice period, student demands shifted toward welfare issues; the Office was weakened, and the government imposed various costs on student activism.
Teachers: Khatami's presidency was a turning point for teachers; professional associations were revived, and demands focused on economic issues and free education. The government formed a special education committee and proposed educational reform plans. Throughout the Justice period, teacher associations were restricted, leading to radicalized activism through strikes and gatherings. The government withdrew the salary increase bill and implemented the Civil Service Management Law. According to Huntington, weak state support led to the collapse of institutionalization and a return to mass society.
Women: Women established organizations such as the Women's Human Rights Association, demanding legal reforms, participation rights, and presidential candidacy. Achievements included gender content in the Fourth Development Plan, reforms to marriage age and custody laws, and lifting the ban on female students studying abroad. This progress halted during the Justice period, and a bill promoting polygamy was passed despite women's opposition.
Conclusion
Social forces faced more favorable conditions for organizing during the Reform period, but full demand realization did not realized due to fragmented state structures. The Justice government's responses were primarily coercive, aimed at closing civil society. Iran has not transitioned from mass society to an organized society due to weak institutionalization. This situation threatens state stability, weakens state-society relations, and increases social dissatisfaction, potentially leading to non-institutionalized activism.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Justice Government
  • Professional Associations
  • Reform Government
  • Social Forces
  • Social and Political Agency

مراجع

آقارضایی، نادیا؛ محسنی، علی و محسن الهی‌منش (1397). جایگاه جامعه مدنی و کنشگران غیردولتی در سیاستگذاری عمومی ایران (مطالعۀ موردی دولت‌های هفتم و هشتم)، رهیافت انقلاب اسلامی، 12 (44)، 139_156.
آیا خاتمی و تیمش در ماجرای کوی دانشگاه کم‌کاری کردند؟ (1402). اقتصادنیوز. مشاهده در تاریخ 1403/10/05 از https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D%%  
احمدی، حبیب (1376). آلن تورن جامعه­شناس نومارکسیستی: جامعۀ برنامه­ریزی شده و جنبش­های اجتماعی. نثرپژوهی ادب فارسی، 6، 1-11.
پناهی، محمدحسین (1386). جامعه‌شناسی مشارکت سیاسی زنان، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.
پناهی، محمدحسین (1391). نظریه‌های انقلاب: وقوع، فرایند و پیامدها، چاپ دوم. تهران: سمت.
پناهی، محمدحسین و آتنا کامل قالیباف (1399). راهبردهای مشارکت سیاسی در میان فعالان زن، معلم، دانشجو و کارگر، فصلنامه علوم اجتماعی، 27 (91)، 113- 156.
تجزیه و تحلیل سیاستگذاری عمومی (1392). گزارشی از نشست دولت و سیاست در آموزش ایران. مشاهده در تاریخ 1403/07/20 از http://ippra.com/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C/64-2013-11-20-08-28-02.html
تیلی، چارلز (1388). از بسیج تا انقلاب، ترجمه علی مرشدی‌زاد. تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
جلایی‌پور، حمیدرضا (1389). فهم جنبش دانشجویی در ایران با تاکید بر فعالیت‌های دانشجویی در دوره اصلاحات (1376_1384)، بررسی مسائل اجتماعی ایران، 1(3) ، 179- 213.
جلائی‌پور، حمیدرضا و قنبری، سبا (1403). واکاوی کنشگری زنان در اعتراضات پاییز 1401 و پیامدهای آن برای جامعه و نظام سیاسی، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 13 (3)، 287-306. https://doi.org/10.22059/jisr.2024.380458.1526
چه کسانی سال 78 در طرح براندازی نظام نقش داشتند؟ (1393). مشاهده در تاریخ 1404/01/17 از https://www.tasnimnews.com/fa/news/1393/04/23/431072/%DA%86%D9%87-
حیدری، نصرت‌اله و جمشیدی، محسن (1395). نقش و جایگاه سازمان‌های مردم‌نهاد در مشارکت سیاسی در دوران‌های ریاست جمهوری خاتمی، احمدی‌نژاد و روحانی، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 12 (36)، 125_152.
حسین‌خواه، مریم (2019). 1376 تا 1388: جنبش زنان و دوازده سال نهادسازی و مبارزۀ مداوم علیه نابرابری، آسو. مشاهده در تاریخ 1403/09/13 از: https://www.aasoo.org/fa/articles/1812 .
خواجه‌سروی، غلامرضا (1402). سیاست و حکومت در جمهوری اسلامی ایران. تهران: دانشگاه امام صادق.
دارآفرین، طاهر، عباس­پور، عباس، منوریان، عباس و نرگسیان، عباس (1398). تدوین الگوی مناسب نقش گروه­های فشار در شکل­دهی خط مشی عمومی ایران، فصلنامه مجلس و راهبرد، 28( 107)، 241- 270.
درزی‌نژاد، کوثر (1402). تجربۀ کنشگری سیاسی در اعتراض‌های معیشت‌پایه؛ مطالعۀ تطبیقی کمپین‌های مجازی و غیرمجازی. پایان‌نامه مقطع کارشناسی ارشد، به راهنمایی اسماعیل عالی‌زاد. دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکدۀ علوم اجتماعی.
ذوالفقاریان، فاطمه، تقوی، سید محمد علی و اطهری، سید حسن (1402). جنبش زنان در ایران پس از انقلاب؛ از مطالبات ایدئولوژیک تا مطالبات روزمره، پژوهشنامه علوم سیاسی، 3 (18)، 45-78.
رحیمی‌کیا، علیرضا و افتخاری، اصغر (1399). مطالعه تطبیقی رویکرد دولت‌های هشتم و نهم جمهوری اسلامی ایران به سازمان‌های مردم‌نهاد فرهنگی و اجتماعی، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، 1 (10)، 27-48.
روایت یک احیاء/ چه کسی دفتر تحکیم وحدت را زنده کرد؟ (1398). دانشجو. مشاهده در تاریخ 1403/12/05 از https://snn.ir/fa/news/776608/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-AF 
روشه، گی (1397). تغییرات اجتماعی، ترجمه منصور وثوقی، تهران: نشر نی.
زندی، محمدعلی (1393). سومین دوره‌ی انتخابات مجلس شورای اسلامی، دانشنامه پژوهشکده باقرالعلوم، مشاهده در تاریخ 1404/03/02 از http://pajoohe.ir/Product.aspx?ProductID=45593
شجاعی، زهرا (1383). برای زنان فردا: مجموعه سخنرانی ها و مقالات زهرا شجاعی، در دو جلد. تهران: انتشارات سروه مهر.
صادقی، الهه (1400). سیاست جنسیت در ایران معاصر: نقش دولت در تغییر وضعیت و حقوق زنان (1270-1392)، فصلنامه دولت‌پژوهی، 7 (27)، 59-87.
صدای معلم (1385). خیزش معلمان برای اجرای قانون.. قانونی که به ضد خودش تبدیل شد ؟!. مشاهده در تاریخ 1404/02/12 از:
https://sedayemoallem.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%DA%AF%D9%81%D8%AA-
صمیم، رضا (1401). تشکل‌های دانشجویی مکان‌هایی برای تعمیق تجربۀ آزادی؛ تلاشی برای امکان‌پذیر کردن روایتی بدیل از تاریخ دانشگاه، پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 28 (4)، 1-22.
فرجی دانا، احمد و مالجو، محمد (1383). اقتصاد سیاسی مطالبات اقتصادی معلمان: چارچوبی نظر،  رفاه اجتماعی، 4 (15)، 233-266.
عبادپور، نصیر (1400). نهادگرایی و توسعه سیاسی در جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات نگاه معاصر.
عباس‎نیا، اکرم و مصفا، نسرین (1389). مشارکت زنان در جمهوری اسلامی ایران (1386_1375)، تحقیقات زنان، 5 (1)، 76-98.
       عربشاهی، مهدی (1392). دفتر تحکیم وحدت در هفت پرده، دویچه وله، مشاهده در تاریخ 1403/09/04 از https://www.dw.com/fair/%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%AA%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85-%  
علیزاده، اعظم و دانش، پروانه (1396). تحلیل جامعه‌شناختی سهمیه‌بندی جنسیتی در آموزش عالی ایران، مطالعات اجتماعی روانشناختی زنان، 15 (1)، 7-39.
غفاری، غلامرضا (1403). مسئله اعتماد اجتماعی و چالش حکمرانی در ایران معاصر. فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 13 (4)، 469-494.
قادری، هاشم، دلاوری، ابوالفضل و گل‌محمدی، احمد (1402).  پوپولیسم و سیاست در ایران پس از انقلاب؛ تحلیل محتوای گفتارهای روسا جمهور از 1368 تا 1395، فصلنامه علمی پژوهشی راهبردی سیاست، 12 (44)، 9-58.
قانون نظام صنفی کشور (1382). مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مشاهده در تاریخ 1404/02/15 از  https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/94011.
قانون تأسیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (1346). مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مشاهده در تاریخ 1403/11/05 از: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/96103
کسرایی، محمدسالار و پوزش شیرازی، علی (1388). مطالعۀ سیر تغییر در دفتر تحکیم وحدت (1376_1358)، پژوهشنامه علوم سیاسی، 4 (4)، 175-200.
ماجرای «لوایح دوقلو» چه بود؟ (1398). مرکز اسناد انقلاب اسلامی، مشاهده در تاریخ 1403/10/20 از https://irdc.ir/fa/news/5665/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-8%AF 
مرادی، علیرضا و حسین‌زاده فرمی، مهدی (1399). شکاف اجتماعی دولت و جنبش چپ دانشجویی در دهه 1380،  بررسی مسائل اجتماعی ایران، 12 (2)، 201-229.
مطلبی، مسعود و بیژن عارف (1396). آسیب‌شناسی اصالت و استقلال جنبش دانشجویی در ایران معاصر، فصلنامه مطالعات بین‌المللی، 14 (3)، 71-94.
معتمد، غزاله (1402). مروری بر تاریخ جنبش‌های زنان ایران در سازمان‌دهی علیه ستم جنسیتی – بخش دوم، رادیو زمانه، مشاهده در تاریخ 1403/09/21 از https://www.radiozamaneh.com/686945/?utm_source=perplexity
مومنی، مریم (2021). جنبش دانشجویی، بر باد رفتن امید یا تغییر استراتژی؟. آسو. مشاهده در تاریخ 1403/08/06 از: https://www.aasoo.org/fa/articles/3664.
هانتینگتون، ساموئل (1370). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علم.
10 هزار امضا پای ممنوعیت چند همسری (1389). خبرآنلاین، مشاهده در تاریخ 1403/09/09 از https://www.khabaronline.ir/news/112466/10-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-

Abbasnia, A, & Mosaffa, N. (2019). Women's Participation in the Islamic Republic of Iran (1375-1386), Women's Research, 5 (1), 76-98 (In Persian).
Agharzai, N, Mohseni, A & Elahimanesh, M. (2018). The Position of Civil Society and Non-Governmental Actors in Iran's Public Policymaking (Case Study of the Seventh and Eighth Governments), Rahyaft-e Enghelab-e Eslami Quarterly, 12 (44), 139-156 (In Persian).
Ahmadi, H. (1997). Alain Touraine the neo-Marxist sociologist: The programmed society and social movements, Journal of Persian Prose Studies and Literature, 6, 1-11 (In Persian).
Alizadeh, A, & Danesh, P. (2017). Sociological Analysis of Gender Quotas in Iran's Higher Education, Social Psychological Studies of Women, 15 (1), 7-39 (In Persian).
Analysis of Public Policy Making (2013). A Report on the Government and Policy Meeting in Iranian Education. Retrieved on 11/10/1403 (In Persian).
Arabshahi, M. (2013). Daftar-e Tahkim-e Vahdat (Office for Strengthening Unity) in Seven Acts, Deutsche Welle (DW), Retrieved on 25/11/1403 (In Persian).
A Revival Narrative/ Who Revived the Office for Strengthening Unity (Daftar-e Tahkim-e Vahdat)? (2019). Daneshjoo. Retrieved on 25/02/1403 (In Persian).
Did Khatami and his team neglect their duties in the student dormitory incident? (2023). Eghtesad News, Retrieved on 25/12/1403 (In Persian).
Darafarid, T, Abbaspour, A, Monavarian, A & Nargesian, A. (2019). Developing a Suitable Model for the Role of Pressure Groups in Shaping Iran's Public Policy, Majles and Rahbord Quarterly, 28 (107), 241-270 (In Persian).
Darzinejad, K. (2023). The Experience of Political Activism in Livelihood-Based Protests; A Comparative Study of Virtual and Non-Virtual Campaigns. M.A. Thesis, Supervised by Esmaeil Alizad. Allameh Tabataba'i University, Faculty of Social Sciences (In Persian).
Ebadpour, N. (1400). Institutionalism and Political Development in the Islamic Republic of Iran. Tehran: Negah-e Moaser Publications (In Persian).
Farajidana, A, & Maljoo, M. (2003). Political Economy of Teachers' Economic Demands: A Theoretical Framework, Scientific Research Quarterly of Social Welfare, 4 (15), 233-266 (In Persian).
Ghaffari, Gh. R. (2024). The Issue of Social Trust and the Challenge of Governance in Contemporary Iran, Journal of Iranian Social Studies and Research, 13 (4), 469-494 (In Persian).
Ghaderi, H, Delavari, A, & Golmohammadi, A. (2023). Populism and Politics in Post-Revolutionary Iran; Content Analysis of Presidents' Discourses from 1368 to 1395, Strategic Political Scientific Research Quarterly, 12 (44), 9-58 (In Persian).
Human Rights Watch. (2012). World Report 2012: Iran, Retrieved from https://www.hrw.org/world-report/2012/country-chapters/iran
Huntington, S. (1991). Political Order in Changing Societies, Translated by Mohsen Thalathi. Tehran: Elm Publications (In Persian).
Heydari, N, & Jamshidi, M. (2016). The Role and Status of Non-Governmental Organizations in Political Participation during the Presidencies of Khatami, Ahmadinejad, and Rouhani, Specialized Political Science Quarterly, 12 (36), 125-152 (In Persian).
Hosseinkhah, M. (2019). 1376 to 1388: The Women's Movement and Twelve Years of Continuous Institution-Building and Struggle Against Inequality, Aasoo, Retrieved on 04/12/1403. From https://www.aasoo.org/fa/articles/1812 (In Persian).
Jalayi-Pour, H. R. (2010). Understanding the Student Movement in Iran with Emphasis on Student Activities during the Reform Period (1376-1384), Journal of Investigating Iran's Social Issues, 1 (3), 179-213 (In Persian). https://doi.org/10.22059/jisr.2024.380458.1526
Jalaeipour, H. R., & Ghanbari, S. (2024). Analysis of Women's Activism in the Autumn 2022 Protests and its Consequences for Society and the Political System, Journal of Iranian Social Studies and Research, 13 (3), 287-306. https://doi.org/10.22059/jisr.2024.380458.1526 (In Persian).
Kasraei, M. S & Pouzesh Shirazi, A. (2009). A Study of the Change Trend in Daftar-e Tahkim-e Vahdat (1358-1376), Political Science Research Journal, 4 (4), 175-200 (In Persian).
Khajesarvi, Gh. R. (2023). Politics and Governance in the Islamic Republic of Iran, Tehran: Imam Sadiq University (In Persian).
Law of the Country's Guild System (2003). Research Center of the Islamic Consultative Assembly, Retrieved on 04/05/1404 (In Persian).
Law of the Establishment of the Industrial Development and Renovation Organization of Iran (1346). Research Center of the Islamic Consultative Assembly, Retrieved on 26/10/1403 (In Persian).
Moradi, A, & Hoseinzadeh Formi, M. (2020). The Social Divide between the Government and the Left Student Movement in the 2000s, Journal of Investigating Iran's Social Issues, 12 (2), 201-229 (In Persian).
Matlabi, M, & Aref, B. (2017). Pathophysiology of the Authenticity and Independence of the Student Movement in Contemporary Iran, International Studies Quarterly, 14 (3), 71-94 (In Persian).
Motamed, Gh. (2023). A Review of the History of Iranian Women's Movements in Organizing Against Gender Oppression – Part Two, Radio Zamaneh, Retrieved on 12/12/1403 (In Persian).
Momeni, M. (2021). Student Movement, Lost Hope or Change of Strategy?, Aasoo, Retrieved on 27/10/1403 (In Persian).
Panahi, M. H. (2007). Sociology of Women's Political Participation, Tehran: Allameh Tabataba'i University Press (In Persian).
Panahi, M. H. (2012). Theories of Revolution: Occurrence, Process, and Outcomes, Second Edition, Tehran: SAMT (In Persian).
Panahi, M. H, & Kamel Ghalibaf, A. (2020). Strategies for Political Participation among Women Activists, Teachers, Students, and Workers, Social Sciences Quarterly, 27 (91), 113-156 (In Persian).
Tilly, Ch. (2009). From Mobilization to Revolution, Translated by Ali Morshadi-Zad. Tehran: Research Institute of Imam Khomeini and the Islamic Revolution (In Persian).
Rahimikia, A., & Eftekhari, A. (2020). A Comparative Study of the Approach of the Eighth and Ninth Governments of the Islamic Republic of Iran to Cultural and Social Non-Governmental Organizations, Quarterly Journal of Political Research of the Islamic World, 1 (10), 27-48 (In Persian).
Rivetti, P. (2013). The Importance of being Civil Society: Student Politics and the Reformist Movement in Khatami's Iran, Middle Eastern Studies, 49:4, 645-660, DOI: 10.1080/00263206.2013.798311. 
Rocher, G. (2018). Social Change, Translated by Mansour Vosoughi, Tehran: Ney Publication (In Persian).
Sadeghi, Fatemeh. (2010). Bypassing Islamism and Feminism: Women’s Resistance and Rebellion in Post-revolutionary Iran, Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée , 128, 209-228, 10.4000/remmm.6936.
Sadeghi, E. (2021). Gender Politics in Contemporary Iran: The Role of Government in Changing the Status and Rights of Women (1891-2013), Doulat-Pazhohi Quarterly, 7 (27), 59-87 (In Persian).
Samim, R. (2022). Student Organizations as Places to Deepen the Experience of Freedom; An Attempt to Make an Alternative Narrative of University History Possible, Journal of Research and Planning in Higher Education, 28 (4), 1-22 (In Persian).
Seday-e Moallem (2006). Teachers' uprising for the implementation of the law... a law that turned against itself?!, Retrieved on 01/05/1404 (In Persian).
Shojaei, Z. (2004). For the Women of Tomorrow: Collection of Speeches and Articles by Zahra Shojaei, In two volumes, Tehran: Sorveh Mehr Publications (In Persian).
10,000 Signatures Against Polygamy (2010). Khabar Online. Retrieved on 30/11/1403 (In Persian).
What was the story of the "Twin Bills"? (2019). Islamic Revolution Document Center, Retrieved on 11/01/1403 (In Persian).
Who were involved in the plan to overthrow the system in 1999. (2014). Tasnim News, Retrieved on 06/04/1404 (In Persian).
Zandi, M. A. (2014). The Third Term of the Islamic Consultative Assembly Elections, Pajooheh Encyclopedia of Baqir al-Olum Research Institute. Retrieved on 23/05/1404. From http://pajoohe.ir/Product.aspx?ProductID=45593 (In Persian).
Zolfagharian, F, Taghavi, S. M. A, & Athari, S. H. (2023). The Women's Movement in Iran After the Revolution; From Ideological Demands to Everyday Demands, Political Science Research Journal, 3 (18), 45-78 (In Persian).
 
 
 
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
دوره 15، شماره 2
تابستان 1405؛ در حال تکمیل
تیر 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار