دارویی سازی جامعه: بررسی جامعه شناختی ابعاد دارویی سازی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پزشک، دکترای جامعه‌شناسی، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران

10.22059/jisr.2025.389820.1581

چکیده

دارویی­سازی به معنای ترجمه یا تبدیل وضعیت­ها، قابلیت­ها و ظرفیت­های انسانی به فرصت­هایی برای مداخله دارویی است. این مطالعه متمرکز بر دارویی­سازی جامعه ایران و بررسی روندها و تحولاتی است که به این پدیده شکل داده است.
برای این منظور از روش تحلیل محتوای مبتنی بر قیاس استفاده شد، به این معنی که مؤلفه­های اصلی دارویی­سازی بر اساس پژوهشی از سه صاحبنظر جامعه شناسی پزشکی (سایمون ج ویلیامز، پل مارتین و جاناتان گیب)، تعیین شد و بعد داده­های جمع­آوری شده شامل اسناد، مقالات، گزارش­های مرتبط با موضوع مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. 
هشت بعد جامعه­شناختی در دارویی­سازی جامعه ایران که شناسایی شدند عبارتند از: فروش بیماری؛ تغییر شکل حکمرانی؛ میانجیگری رسانه­ها؛ نقش بیماران؛ مصرف برای ارتقاء؛ نوآوری دارویی؛ دارویی­زدایی مدرن و دارویی­سازی سنتی و عاملیت پزشکان. شش بعد منطبق بر مطالعه ویلیامز و همکاران و دو بعد دیگر جدید و برآمده از شرایط جامعه ایران هستند.
این مطالعه نشان داد چرخش دیدگاه در حوزه سلامت که خود تابع هژمونی اقتصاد بازار آزاد و عقلانیت آن است، راه را برای گسترش بازار دارو بدون ارتباط با نیازهای واقعی جامعه هموار کرده است. با تفوق رویکرد زیست­پزشکی و به­حاشیه رفتن رویکرد اجتماعی، صنعت دارو رو به گسترش است و نه تنها مشکلات سلامت، بلکه مشکلات فرهنگی و اجتماعی نیز نیازمند راه­حل دارویی معرفی می­شوند که می­توان آن را از بازار دارو به دست آورد. 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Pharmaceuticalisation of Society: A Sociological Study of the Dimensions of Pharmaceuticalisation in Iran

نویسنده [English]

  • Simin Kazemi
MD, PhD in Sociology, Social Determinants of Health Research Center, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran
چکیده [English]

Introduction
Pharmaceuticalisation denotes the translation or transformation of human conditions, capabilities, and capacities into opportunities for pharmaceutical intervention. However, Pharmaceuticalisation is not an entirely new sociological concept, its application has increased in recent years. In Iran, although Pharmaceuticalisation is a concept that has not yet entered the research field of medical sociology, by referring to Persian literature, a clear example can be found that helps in understanding it; where in the Shahnameh, Rostam seeks a potion hidden in the treasure of Kikavus to make up for the mistake of son-killing. Kikavus refuses to give him the potion and Sohrab dies, but the idea that potions can cure life's problems is a metaphor that has persisted throughout Persian literature and found its way into the works of others. The importance of medicine has also been maintained in contemporary life, as per capita drug consumption in Iran is higher than developed countries, and news about medicine, from shortages and high prices to new medications and their properties and harms, is woven into everyday life. drug has become increasingly significant not only within the domains of health and medicine, but also across the political, economic, and social spheres. As a result, an expanding range of aspects of everyday life appears to be undergoing Pharmaceuticalisation. However, this influence of drug in various areas of life has not been examined from a sociological perspective so far, and the aim of this study is to explore Pharmaceuticalisation of Iranian society and its dimensions.
 
Methodology
This qualitative study employed content analysis using an analogical approach. The analysis was guided by six key sociological dimensions identified by Williams, Martin, and Gabe (2011) considered as the basis for the analogy. Then, texts related to the Pharmaceuticalisation were selected and analyzed including documents, articles, news, and reports.
 
Findings
Eight key sociological dimensions of Pharmaceuticalisation were identified in Iran, six of which are consistent with those introduced by Williams et al., and the other two are new and emerge from the conditions of Iranian society.The first dimension, “the redefinition or reconfiguration of health problems as having a pharmaceutical solution” has two components: Expanding the drug market, corporate construction of disease. The second dimension, "Changing form of governance," consists of four components: the neoliberal turn in health care, Weakening the Generic Drug System, Weak oversight and corruption in the pharmaceutical industry, Supporting pharmaceutical innovation. The third dimension is the reframing of health problems in the media as having a pharmaceutical solution, and has four components: Drug shortage propaganda, Redefining health problems as problems to be treated with medication, Direct-to-consumer advertising, Online drug sales. The fourth dimension, Patients, consumers and the life world include two components:  Consumption, self-medication and over-the-counter drug provision, the mobilization of patient groups around drug shortage. The fifth dimension is the use of drugs for non-medical (enhancement) purposes. The utilization of medication not for the purpose of treatment but to enhance and improve the lives of healthy individuals has become increasingly popular, creating a large market for vitamins, supplements, and herbal medicines.The sixth dimension involves drug innovation and the colonization of health futures. Although personalized medicine, and specifically pharmacogenetics, is in the early stages of development in Iran, it can be expected to enter health policymaking in the future.
the seventh dimension, comprises the emergence of alternative medicine as a new competitor in the Pharmaceuticalisation of society. Alternative medicine does two things: de-Pharmaceuticalisation in opposition to and competition with modern medicine. Pharmaceuticalisation with traditional and herbal medicines.The eighth dimension, physician agency, encompasses the contradictory role of physicians in Pharmaceuticalisation. Both when the physician's gatekeeper role is weakened and when the scientific authority of physicians is placed at the service of the pharmaceutical industry, Pharmaceuticalisation is facilitated.
 
Conclusion
The Pharmaceuticalisation process in Iran is accelerating, and its drivers are available at both the macro and micro levels.  Changing form of governance and the change in approach to health, which has paved the way for the privatization of medicine and health care services, is the most essential structural transformation facilitating the process of Pharmaceuticalisation. The expansion of the pharmaceutical market, which is characterized by increased turnover, an upsurge in the number of companies, and a rise in the production, import, and sale of drugs, is the product of government support for privatization, deregulation, lax licensing, weakening of government control and supervision, treatment-orientation, and the commodification of drugs. On the other hand, the media plays a mediating role in advertising, promoting, and selling medicines.
At the micro level, patients and consumers are now buyers who tend to various medicines and supplements as commodities from pharmacies or online platforms, not only to get rid of health problems and life issues, but also for enhancement purposes; and they engage in collective protests for access to medicines. the physician's gatekeeper role has often been reduced to an intermediary between the patient and the insurance organizations, and their medical credibility is used to promote specific drug brands for the benefit of pharmaceutical companies. The entry into the field of personalized medicine and new efforts in pharmacogenetics indicate that the Pharmaceuticalisation of the future has just begun in Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Healthcare Systenm
  • Medicalization
  • pharmaceuticalization

مراجع

آزوغ، مینا (1403). تأسیس ۳۱۶۴ داروخانه در ۳ سال، خبرگزاری مهر. مشاهده در تاریخ 21/08/1403. از: mehrnews.com/x35GVc

اشتریان کیومرث، سمنانیان سعید، جلیلی محدثه (1399). آسیب­ها و فسادها در نظام دارویی کشور. مرکز بررسی­های استراتژیک ریاست جمهوری.
اختراعی، فرامرز (1403). پروپاگاندای کمبود دارو واقعی نیست. خبرگزاری مهر. مشاهده در تاریخ 11/09/1403. از: mehrnews.com/x35MR8
اسماعیلی، سجاد (1402). تبلیغ دارو در فضای مجازی ممنوع است. دنیای اقتصاد. مشاهده در تاریخ 22/08/1403. از: https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-4053203
اصغری، غلامرضا (1397). ابلاغ بسته پیشنهادی حمایت سازمان غذا و دارو از شرکت­های دانش بنیان. سازمان غذا و دارو. مشاهده در تاریخ 23/08/1403. از: https://B2n.ir/bx6351
بی نام (1399). تبلیغات اینترنتی دارو قانونی شد. اعتماد آنلاین. مشاهده در تاریخ 22/08/1403. از: https://www.etemadonline.com/tiny/news-429449
افضلی منیژه، محرمی مغانلو امید، شریف زهرا، نیک صالحی کیمیا، ندیمی صدرا، صباغ بانی آزاد منصوره (1402). آینده پژوهی صنعت مکمل در ایران با رویکرد توجه به صادرات. تهران: پاسار فارما.
امانی، فیروز؛ شاکر، افشین؛ سلطان محمدزاده، محمد صادق؛ علاف اکبری، نگار؛ صراف اسماعیلی، شهره (1390). الگوی مصرف دارو در بین خانوارهای شهری شهر اردبیل. پیاورد سلامت. ۵ (۵)، ۳۶-۴۵.
باقری‌لنکرانی، کامران، خیام‌زاده، مریم (1397). نظام دارویی ایران پس از انقلاب اسلامی. نشریه فرهنگ و ارتقاء سلامت. ۲ (۴) ، ۵۰۲-۵۰۹.
بیک میرزا اعظم، آشورخانی مهناز، عبدی کیانوش، شلویری گلوریا (1401). شناسایی عوامل مؤثر بر تجویز و مصرف غیرمنطقی داروهای تزریقی. آموزش بهداشت و ارتقای سلامت. ۱۰ (۴)، ۳۳۵-۳۴۹. 10.52547/ijhehp.10.4.335
پارساپور، آرش (1400)، دیجی کالا و مسئله فروش داروهای بی نیاز از نسخه. دیجیاتو. مشاهده در تاریخ 22/08/1403. از: https://dgto.ir/23ph
پاشا زانوسی محمدرضا، محمودی قهرمان، جهانی محمدعلی (1403). عوامل مؤثر در ایجاد تقاضای القایی دارو از دیدگاه صاحبنظران در ایران. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی بابل. ۲۶. 10.22088/jbums.26.1.31
پیرورام، محمد و عظیم­زاده، شادی (1400). سیاست کیفری ایران در برابر تجویز القائی دارو.  پژوهش­های حقوق جزا و جرم شناسی. 9(18): 253-280. doi: 10.22034/jclc.2021.275417.1473
تاجیک رضا، شمسی محسن، محمدبیگی ابوالفضل (1387). بررسی شیوع خود درمانی و برخی از عوامل مؤثر بر آن در زنان شهر اراک. مجله مراقبت پرستاری و مامایی ابن‌سینا. ۱۶ (۱) :۲۹-۳۹.
تبریزی، منصوره (1393). تحلیل محتوای کیفی از منظر رویکردهای قیاسی و استقرایی. فصلنامه علوم اجتماعی. 2 (64)، 105-138  . https://doi.org/10.22054/qjss.2014.344
ثقفی، فاطمه؛ قاضی نوری، سپهر و کریمی اسبوئی، سمانه (1401). گذار به پزشکی شخصی، ضروری ولی از کدام مسیر؟.  طب و تزکیه، 31(2): 98-112. 20.1001.1.16082397.1401.31.2.2.1
جعفری، مصطفی، رضایی‌زاده، محمدجواد و عباسی، بیژن (1399). بررسی نظام حقوقی دارویی ایران از منظر حق بر سلامت. نشریه فرهنگ و ارتقاء سلامت. ۴ (۲) :۱۹۳-۲۰۱.
جهان پور، کیانوش (1399). تبلیغات دارو‌ها در پوشش معرفی در رسانه ها مجاز نیست. خبرگزاری میزان. مشاهده در تاریخ 22/08/1403. از: https://www.mizanonline.ir/002ohO
چابوک، مهتاب (1402). وزارت بهداشت توزیع آنلاین دارو را پذیرفت. خبرگزاری مهر. مشاهده در تاریخ 25/08/1403. از : mehrnews.com/x34q78
حیدری، محمودرضا، کرمی­نژاد رنجبر، محمد، رضائی­فر، مهدی و رضائی دستجردی، عصمت (1378). شایع­ترین علل درخواست داروی بدون نسخه. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی بابل. ۱ (۴) :۳۲-۳۷. 20.1001.1.15614107.1378.1.4.5.6

درویشیان، حسن (1399). رسانه‌ها حق تبلیغ مواد غذایی و دارویی غیر استاندارد و مضر به سلامت را ندارند. نورنیوز. مشاهده در تاریخ 22/08/1403. از: https://nournews.ir/n/50393

دلشاد نوقابی، علی، دارابی، فاطمه، بلوچی بیدختی، طاهره، شارعی­نیا، حبیب و رادمنش، رضا (1392). الگوی مصرف دارو و عوامل مؤثر بر آن در سالمندان شهرستان گناباد. طب داخلی روز. ۱۹ (۵) :۴۹-۵۶.
دواتی، علی، جعفری، فرهاد، صمدپور، محمود و تبار، کامبیز (۱۳۸۶). بررسی مصرف دارو در سالمندان شهر تهران. مجله سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران. ۲۵ (۴) :۴۵۰-۴۵۶.
رستمی، علیرضا (1403). تسهیل تولید محصولات جدید در شرکت های داروسازی. معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک. مشاهده در تاریخ 15/09/1403. از: https://arakmu.ac.ir/vcfd/fa/news/43190
سازمان غذا و دارو، آمارنامه دارویی 1400  تا 1402
شبکه دانش بنیان ایران (بی­تاریخ). ، روند دانش بنیان شدن شرکت های دارویی. مشاهده در تاریخ 28/09/1403. از: https://irkbn.com/how-to-build-knowledge/process-knowledge-based-pharmaceutical-companies/
شریفی‌راد غلامرضا، محبی سیامک، مطلبی محمد، عباسی محمدهادی، رجعتی فاطمه ، طل آذر (1390) بررسی شیوع خوددرمانی و عوامل قابل تعدیل مؤثر بر آن بر اساس الگوی اعتقاد بهداشتی در سالمندان شهر گناباد. تحقیقات نظام سلامت. 7 (4)، 411-421.
صداقت، رسول (1389). تبلیغات دارو در رسانه­ها باید متوقف شود. خبرگزاری­مهر. مشاهده در تاریخ 24/08/1403. از: mehrnews.com/xc9rd
عبادی، جعفر و حسین قوام، محمد . (1388). هدفمند سازی یارانة دارو، از دو منظر عدالت و کارایی. تحقیقات اقتصادی،.44(1)، 131-162. 20.1001.1.00398969.1388.44.1.5.9

عبده زاده، محمد (1403). نظام ژنریک دارو نیاز به اصلاح دارد. مجله خبری غذا و دارو. مشاهده در تاریخ 29/09/1403. از: https://B2n.ir/mn1887

فرهود، داریوش (1403). ایران پیشتاز علم فارماکوژنتیک در منطقه. باشگاه خبرنگاران جوان. مشاهده در تاریخ 05/07/1403. از: https://www.yjc.ir/00aznH
کاکرهام، ویلیام سی. (1391)، جامعه‌شناسی پزشکی، ترجمه: محمد خواجه دلویی، هما زنجانی­زاده، ملیحه دادگر مقدم، سمانه خادمی و رضا اسدی، مشهد: انتشارات دانشگاه علوم پزشکی مشهد، چاپ اول.

کبریایی­زاده، عباس (1403). ضرورت نظارت دقیق بر تولید داروی ژنریک در ایران. مجله خبری غذا و دارو. مشاهده در تاریخ 29/09/1403. از:  https://B2n.ir/kw2081

گودرزی، مهدی و گودرزی، مریم (1393). بررسی فرایند تجاری­سازی زیست­داروها.  رهیافت، 24(57)، 35-53.  20.1001.1.10272690.1393.24.57.4.5     

لک، محدثه (1401). عجایب بازار 11 هزار میلیاردی مکمل های دارو و غذا. روزنامه فرهیختگان. مشاهده در تاریخ 07/09/1403. از: https://farhikhtegandaily.com/images/newspaper/2022/08/2407/8_2407.pdf

محمدی، حیدر (1399). فعالیت اسنپ در حوزه دارو غیرقانونی است. ایرنا. مشاهده در تاریخ 22/08/1403. از: https://irna.ir/xjCMBx
مرزبان آمنه، رحمانیان وحید، ایاسی مریم، برزگران مهران (1397). سنجش نگرش و عملکرد دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی شیراز نسبت به خوددرمانی با دارو. طب پیشگیری، ۵ (۲) :۴۳-۳۶. http://jpm.hums.ac.ir/article-1-306-fa.html
نصرتی مرضیه، حسن­زاد ماندانا، نیک­فر شکوفه (1401). مروری بر داروهای دارای رویکرد پزشکی فرد محور در ایران و انجام تست­های فارماکوژنتیک هنگام تجویز آن­ها. کومش. 24 (2): 230-236.
کمالی، سعید (1403). ضوابط فنی حمل دارو از طریق سکوها و کسب و کارهای اینترنتی. نظامات. مشاهده در تاریخ 22/08/1403. از: https://B2n.ir/rq3567
یزدی­فیض­آبادی، وحید، مهرالحسنی، محمدحسین، ایرانمنش، مهلا (1397). بررسی شاخص‌های مصرف دارو در ایران: یک پژوهش توصیفی. مجله اپیدمیولوژی ایران، ۱۴ :۷۲-۸۱.
 
 
Abdeh-Zadeh, M. (2024). The generic drug system needs reform. Food and Drug News Magazine. Viewed on December 19, 2024.From: https://B2n.ir/mn1887  (In Persian).

 Afzali, M., Moharrami Moghanlou, O., Sharif, Z., Niksali, K., Nadimi, S; Sabbagh Bani Azad, M. (2023). Future studies of the supplement industry in Iran with an emphasis on exports. Tehran: Pasar Pharma )In Persian(.

Abraham, J. (2010). Pharmaceuticalization of Society in Context: Theoretical, Empirical and Health Dimensions. Sociology, 44(4), 603-622. https://doi.org/10.1177/0038038510369368

Ajough, M (2024) Establishment of 3,164 pharmacies in 3 years/Issuance of licenses indiscriminately. Mehr News Agency. Viewed on November 13, 2024. From: mehrnews.com/x35GVc (In Persian).
Amani F, Shaker A, Soltan Mohaammadzadeh M S, Alaaf Akbari N, Sarrafe Smaeili S (2012). Drug Use Pattern Between Urban Families In Ardabil City, Iran . payavard. 5 (5) :36-45. http://payavard.tums.ac.ir/article-1-52-fa.html (In Persian).
Anonymous (2019). Online drug advertising legalized. Etemad Online. Viewed on November 12, 2024. From: https://www.etemadonline.com/tiny/news-429449 (In Persian).
Asghari, G (2018). Announcement of the Food and Drug Administration's proposed package of support for knowledge-based companies. Iran Food and Drug Administration. Viewed on November 13, 2024. From: https://B2n.ir/bx6351 (In Persian).
Ashtarian, K., Samananiyan, S., & Jalili, M. (2020). Damages and corruptions in the country’s pharmaceutical system. Center for Strategic Studies of the Presidency (In Persian).
Bagheri Lankarani K, khayamzadeh M (2019). The Pharmaceutical System in I.R. of Iran after the Islamic Revolution. Iran J Cult Health Promot. 2 (4) :502-509. (In Persian).
Beik mirza A, Ashoorkhani M, Abdi K, Shalwiri G (2023). Identifying the factors affecting the irrational prescription and use of injectable drugs based on the perception and experience of the stakeholders. Iran J Health Educ Health Promot. 10 (4) : 2. 10.52547/ijhehp.10.4.335 (In Persian).

Bell SE, Figert AE (2012). Medicalization and pharmaceuticalization at the intersections: Looking backward, sideways and forward. Soc Sci Med.75(5):775-83. doi: https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2012.04.002.

Biehl, João(2021). The Pharmaceuticalization and Judicialization of Health: On the Interface of Medical Capitalism and Magical Legalism in Brazil, Osiris, 36:, 309-327. https://doi.org/10.1086/713426

Borozdina E, Zvonareva O (2024). Medical professionals’ agency and pharmaceuticalization: Physician-industry relations in Russia. Health.28(1):108-125. doi:10.1177/13634593221116508

Chabok, M (2023). After repeated explicit opposition; Ministry of Health accepts online distribution of medicine. Mehr News Agency. Viewed on November 15, 2024. From: mehrnews.com/x34q78 (In Persian).

Cheraghali AM (2017). Trends in Iran Pharmaceutical Market. Iran J Pharm Res.16(1):1-7. https://doi.org/10.22037/ijpr.2017.2165 .

Clarke, J. N (2022). When Medicine Goes Awry. University of Toronto Press

Darvishian, H (2019). The media does not have the right to advertise substandard and harmful food and medicine. Noornews. Viewed on November 15, 2024. From: https://nournews.ir/n/50393 (In Persian).
Davat, A; Jafari, F; Samadpour, M; Tabar, K (2007). Study of drug use among the elderly in Tehran. Journal of Medical Council of Iran. 25(4), 450-456. (In Persian).
Delshad Noghabi, A; Darabi, F; Baloochi Bidokhti, T (2014). Irrational use of medicine status in elderly population of Gonabad.  Intern Med Today  19 (5) :49-56. (In Persian).
Ebadi, J. and hosein ghavam, M. (2010). Allocation of Pharma Subsidies with Respect to Efficiency and Equality. Journal of Economic Research (Tahghighat- E- Eghtesadi), 44(1), 20.1001.1.00398969.1388.44.1.5.9 (In Persian).

Ekhteraei, F (2024). The propaganda of drug shortages is not true. Mehr News Agency. Viewed on December 01, 2024. From: mehrnews.com/x35MR8 (In Persian).

Farhood, D. (2024). Iran is a leader in pharmacogenetics in the region. Young Journalists Club. Viewed on September 26, 2024. From: https://www.yjc.ir/00aznH (In Persian).

Gabe, J. (2014). Pharmaceuticalization. In The Wiley Blackwell Encyclopedia of Health, Illness, Behavior, and Society (eds W.C. Cockerham, R. Dingwall and S. Quah, 1804–1810. https://doi.org/10.1002/9781118410868.wbehibs466.

Gabe J, Bury M, Elston MA (2004) Key Concepts in Medical Sociology, London: Sage.

Goodarzi, M. and Goodarzi, M. (2014). Review of Commercialization process of biopharmaceuticals: Lessons for Iran’s drug industry. Rahyaft, 24(57), -.    20.1001.1.10272690.1393.24.57.4.5 (In Persian).
Heidari M, Karami Nejad M, Rezaei Far M, Rezaei Dastjerdi E (1999). Determination of the most prevalent reasons for requesting drugs without prescription in Kerman pharmacies. J Babol Univ Med Sci . 1 (4) :32-37. 20.1001.1.15614107.1378.1.4.5.6 (In Persian).
Iran Food and Drug Administration. National Pharmaceutical Statistics, 2021-2023 (In Persian).
Iranian Knowledge-Based Network (n.d.). The process of pharmaceutical companies becoming knowledge-based. Viewed on December 18, 2024. From: https://irkbn.com/how-to-build-knowledge/process-knowledge-based-pharmaceutical-companies (In Persian).

Ismaili, S (2023). Advertising of medicines and cosmetic products in cyberspace is prohibited. donya-e-eqtesad. Viewed on November  12, 2024. From: https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-4053203 (In Persian).

Jafari M, Rezaeizadeh M J, Abbasi B (2020). Assessment of Iran's Pharmaceutical Legal System from the Perspective of the Consumer’s Right to Health. Iran J Cult Health Promot. 4(2) :193-201
URL: http://ijhp.ir/article-1-278-fa.html (In Persian).
Jahanpour, K. (2019). Spokesperson for the Food and Drug Administration: Advertising of drugs under the guise of introduction in the media is not permitted. Mizan News Agency. Viewed on November 12, 2024. From: https://www.mizanonline.ir/002ohO (In Persian).
Kakarham, W. C. (2012). Medical Sociology (M. Khajadeloui, H. Zanjani-zadeh, M. Dadgar-Moghaddam, S. Khademi, & R. Asadi, Trans.). Mashhad: Mashhad University of Medical Sciences Publications (In Persian).
Kamali, S. (2024). Technical regulations for transporting drugs via platforms and internet businesses. Nezamāt. Viewed on November 12, 2024. From: https://B2n.ir/rq3567 (In Persian).
Kebriaeezadeh, A. (2024). The necessity of strict supervision on generic drug production in Iran. Food and Drug News Magazine. Viewed on December 19, 2024. From: https://B2n.ir/kw2081 (In Persian).
Lak, M. (2022). The wonders of the 11-trillion market of food and drug supplements. Farhikhtegan. Viewed on November 28, 2024. From: https://farhikhtegandaily.com/images/newspaper/2022/08/2407/8_2407.pdf (In Persian).

Mack A(2003). Examination of the evidence for off-label use of gabapentin. J Manag Care Pharm. Nov-Dec;9(6):559-68. doi: 10.18553/jmcp.2003.9.6.559.

Marzban A, Rahmanian V, Ayasi M, Barzegaran M. (2018). Assessing attitude and practice of students in Shiraz University of Medical Sciences towards self-medication. Journal of Preventive Medicine. 5 (2) :43-36. http://jpm.hums.ac.ir/article-1-306-fa.html (In Persian).

Meneu, Ricard (2018). Life medicalization and the recent appearance of “pharmaceuticalization”, Farmacia Hospitalaria, 42(4): 174-179. https://doi.org/10.7399/fh.11064

Mohammadi, H. (2020). Snapp’s activity in the pharmaceutical field is illegal. IRNA. Viewed on November 12, 2024. From: https://irna.ir/xjCMBx (In Persian).
Nosrati M, Hasanzad M, Nikfar S (2022). A review on precision medicine and conducting pharmacogenetics tests of drugs. koomesh. 24(2):e152665. (In Persian).

Parsapour, A (2021), Digikala and the Problem of Selling Prescription-Free Medicines. Digiato. Viewed on November 12, 2024. From: https://dgto.ir/23ph (In Persian).

Pasha-Zanosi M, Mahmoodi G, Jahani M. (2024). Factors Effective in Creating Induced Demand for Medicine in Iran from the Experts' Point of View. Journal of Babol University of Medical Sciences. 26 : e31. 10.22088/jbums.26.1.31 (In Persian).

Pirvaram,M and Azimzadehshadi,S (2022). Iran's criminal policy against Prescribe inductive. Journal of Criminal Law and Criminology, 9(18), 253-280. doi: 10.22034/jclc.2021.275417.1473 (In Persian).

Purdy, L. (2001), Medicalization, Medical Necessity, and Feminist Medicine. Bioethics, 15: 248-261. https://doi.org/10.1111/1467-8519.00235

Rostami, A (2024). Facilitating the production of new products in pharmaceutical companies.
Arak University of Medical Sciences and Health Services. Viewed on December 05, 2024. From: https://arakmu.ac.ir/vcfd/fa/news/43190 (In Persian).
Saghafi F; Ghazi nouri, S; karimi Esboei, S (2022).  The Transition to Personalized Medicine Is Necessary, But Which Pathway? Medicine and Spiritual Cultivation. 31(2), 98-112. 20.1001.1.16082397.1401.31.2.2.1 (In Persian).
Sedaghat, R (2010). Drug advertising in public media must be stopped. Mehr News Agency. Viewed on November 14, 2024. From: mehrnews.com/xc9rd (In Persian).
Shrifirad G R, Mohebbi S, Motalebi M, Abbasi M H, Rejati F, Tal A (2011). The Prevalence and Effective Modifiable Factors of Self-Medication Based on the Health Belief Model among Elderly Adults in Gonabad, Iran. Journal of Health System Research. 7 (4), 411-421.
(In Persian).

Tajik, R; Shamsi, M; Mohammad Beygee, A (2008). Survey Prevalence of Self Medication and Factors Effected in Woman’s Arak City. Avicenna J Nurs Midwifery Care.16 (1) :29-39. http://nmj.umsha.ac.ir/article-1-1045-fa.html (In Persian).

Tabrizi, M. (2014). Qualitative content analysis from the perspective of deductive and inductive approaches. Social Sciences, 21(64), 105-138. doi: 10.22054/qjss.2014.344 (In Persian).
Tognetti Bordogna, M. (2014) From Medicalisation to Pharmaceuticalisation a Sociological Overview. New Scenarios for the Sociology of Health. Social Change Review, 12, 119-140.  10.1515/scr-2015-0002

Tseris, Emma (2017), Biomedicine, neoliberalism and the pharmaceuticalisation of society, Routledge International Handbook of Critical Mental Health (by Bruce Cohen), London: Routledge

Williams, S.J., Martin, P. and Gabe, J. (2011), The pharmaceuticalisation of society? A framework for analysis. Sociology of Health & Illness, 33: 710-725. https://doi.org/10.1111/j.1467-9566.2011.01320.x

Yazdi Feyzabadi V, Mehrolhassani M, Iranmanesh M. (2019). Evaluation of Medication Consumption Indices in Iran. Iraian Journal of Epidemiology. 14 :72-81. (In Persian).

 

مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
دوره 15، شماره 2
تابستان 1405؛ در حال تکمیل
تیر 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار