مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران

مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران

واقعیت اجتماعی «نمازخوانی» در ایران: بازخوانی «مطالعات نماز» و «نمازپژوهی»ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشگاه آزاد آشتیان
چکیده
هر چند پرستش، به عنوان بخشی اساسی از تدین، در عمل دینی ادیان ابراهیمی، در قالب عبادت متجلی شده است؛ اما تنها در اسلام است که این عمل عبادی در زندگی روزمره مسلمین با خواندن نماز عینیت می‏یابد و گرانیگاه عبادت شناخته می‏شود. مسأله پژوهش این است که هر چند در سپهر معارف اسلامی و فقه شیعی، وجوب اقامه نماز، به عنوان نماد و شاخصی دینی، اسلامیت، ایمان به خداوند و ادای عبودیت را ترویج می‏کند؛ ‌اما نحوه توجه به نماز و نیز ماهیت کمی و کیفی ایفای این فریضه واجب و همچنین مراتب شکلی و محتوایی آن در بین مسلمانان ایرانی‌ با چالش‌هایی مواجه است. این مسأله پرسش‌هایی را در ذهن متبادر می‏کند که در این مقاله سعی شده به آنها پاسخ درخور داده شود. مهمترین سؤالات این پژوهش عبارتند از اینکه: خاستگاه چالش‏های اجتماعی فرهنگی خواندن نماز چیست؟ مکانیزم ایجاد چالش‏های اجتماعی فرهنگی نمازخوانی چیست؟ پیآمدهای ناشی از چالش‏های اجتماعی فرهنگی نمازخوانی چیست؟ برای پاسخگویی به پرسش‏های مطروحه، مقاله به چشم‏اندازهای جامعه شناسی دینی و به واقعیت اجتماعی نمازخوانی، با استنباط از مطالعات نظری نماز و نمازپژوهی از جمله تجربه‏هایی که طی یک دهه اخیر در ایران انجام شده توجه کرده است. دراین میان بینش شهودی نگارنده و روش تحلیل ثانویه نیز موجب غنای مقاله شده است. یافته‏های مقاله مؤید آن است که: بخشی از «چالش اجتماعی وضعیت نمازخوانی» برحسب «شکاف‏های اجتماعی باور - رفتار نماز» و «قطبی شدن‏های اجتماع دینی» در بین «گروه‏های اجتماعی» قابل تحلیل است؛ در حالیکه بخشی از «وضعیت مواجهه اجتماع دینی با نماز» بر مبنای «روایت»های گروه‏های اجتماعی از «فلسفه نماز» قابل تبیین است. همچنین بخشی از ماهیت متمایز و متفاوت «باور و رفتار نمازخوانی» در بین «گروه‏های اجتماعی» متنوع و با استناد به «شرایط زندگی و سبک زندگی سنتی/ مدرن» آنان قابل تحلیل است. و در آخر، بخش دیگری از ماهیت متمایز و متفاوت «باور و رفتار نمازخوانی» در بین «گروه‏های اجتماعی» متنوع نیز با اتکاء به وضعیت کنونی «سیاست‏های فرهنگی نمازخوانی به مدد رسانه، مسجد، خانواده و مدرسه» قابل تبیین است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Social Reality of “Praying” [salat]in Iran: Re-reding of “Praying” Studies and Researches

نویسنده English

mahmoud Nejati Hoseini
چکیده English

To praise and worship the God is an essential part of Abrahamic religions (e.g., Judaism, Christianity, and Islam); but in Islam, this religious practice, in form of praying (salat) is a cornerstone of Muslims everyday life. In spite of religious importance of praying and the emphasize of Islamic jurisprudence (fiqhe) on it, in real sphere of Muslims life, especially in Iran as a Islamic country, cultural treatment and social confrontation toward praying seems to be a social problem. From the point of view, there are many questions that invite us to find the answers to them: what is the origin of socio-cultural of praying challenges and its mechanisms as well as its outcomes for religious life in contemporary Iran? In this article, we used a “sociological framework on religious life” as well as “secondary analysis method” for responding to the questions. The findings of the study show that there are “spiritual gap”, “social cleavages” and” social polarity” between “praying belief- behavior”, and also among the “social groups narrative on praying”. in this respect, the importance of new social spaces like mosque, family, school and media and its effects on praying, especially among youth generation is very vital.

کلیدواژه‌ها English

Social study of praying
social reality of praying
social problem of praying
  • صحتی ‌سردرودی، محمد (1376)، کتاب‌شناسی توصیفی و گزیده نماز، مجله پاسدار اسلام، شماره 189: 42-48
  • کاظمی، عباس و فرجی، مهدی (1388)، سنجه‏های دین‏داری در ایران، تهران: انتشارات جامعه و فرهنگ.