پدیدارشناسی شیوه های متاخر تکریم شهدا در زندگی روزمره مطالعه ای در خیابان ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی/دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

2 گروه انسان شناسی دانشگاه تهران

10.22059/jisr.2025.393719.1614

چکیده

شهادت یکی از مفاهیم برخاسته از شریعت اسلام و شامل افرادی است که جان خود را آگاهانه برای هدفی متعالی فدا کرده اند .از جمله این افراد میتوان شهدای جمهوری اسلامی را مثال زد که برخی از آنان از حیث مقابر و منزلت، جایگاه متمایزی دارند. این تمایز، تعامل و ذهنیت ویژه ای در باورمندان آن ها، ایجاد کرده است. پژوهش حاضر تعاریف و باورهای شماری از زائران مقابر شهدا در محله ایران شهر تهران مورد واکاوی قرار میدهد. روش پژوهش پدیدار شناسی بوده و مشارکت کنندگان از میان خانواده های مذهبی و انقلابی دارا و فاقد شهید خیابان ایران انتخاب شده اند.

یافته‌ها نشان می‌دهد که شرکت‌کنندگان، شهدا را بر پایه ویژگی‌های شخصیتی به‌ویژه اخلاص تعریف می‌کنند، هرچند برداشت آنان از اخلاص متفاوت است؛ جوانان آن را در روابط اجتماعی و میانسالان در عبادات فردی می‌جویند. اغلب مصاحبه‌شوندگان، توسل به شهدا را مشروع می‌دانند و تجربه کرده‌اند، اما موضوع و گستره توسل آنان به شهدا با توسل به امامان معصوم متفاوت است. رابطه با ائمه رسمی‌تر و با فاصله، و رابطه با شهدا صمیمی‌تر و گسترده‌تر ترسیم می‌شود. توسل به شهدا به‌عنوان واسطه‌ای برای تقرب به امامان و سپس خداوند درک می‌شود. در نهایت، تجربه زیسته شهادت چنان در ذهن برخی خانواده‌ها برجسته است که جایگاه شهدا با امامان معصوم همپوشانی یافته و بیانگر طیفی از نگرش‌های متکثر است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Recent Procedures of Martyrs' Veneration in the Everyday Life: A Study in the Iran Street of Tehran

نویسنده [English]

  • Narges Emami Shooshtari 2
1
2 Anthropology Department University of Tehran
چکیده [English]

Martyrdom is a central concept in Islamic teachings, which in post-revolutionary Iran has undergone significant reinterpretation. In contemporary discourse, not only those who died in armed conflicts but also individuals who lost their lives defending the Islamic Republic are considered as martyrs. Traditionally, this veneration was rooted in their elevated spiritual status before God. However, new manifestations have emerged, including the creation of shrine-like graves and widespread practices of seeking intercession and blessings through martyrs, particularly among religious families.

Inspired by the theories of Peter Berger and Danièle Hervieu-Léger, this study employs a phenomenological approach and purposive sampling to explore perceptions of martyrdom among religious families residing in Iran Street, Tehran. The participants include both with and without martyr families across different age groups. The findings reveal that martyr families emphasize the martyr’s sincerity and consider war martyrs to possess greater spiritual merit. In contrast, non-martyr families highlight personal virtues such as devotion to the Supreme Leader and self-discipline, without distinguishing between categories of martyrdom. Intercession through martyrs is commonly practiced and viewed as religiously valid. Participants direct everyday requests to martyrs, while seeking spiritual or eschatological support from the Imams. This differentiation illustrates a stratified sacred cosmology in which martyrs function as accessible intermediaries, facilitating divine proximity in daily life. Among devout families, martyrs are conceptualized in terms resembling the Imams—not doctrinally, but in moral authority, symbolic power, and emotional proximity. This overlapping sanctity reveals how personal experience can reshape public theology, and how divine charisma is re-embedded in national and familial narratives. In this light, martyrdom is not only a memory of loss but also a living conduit of beliefs, binding the past to the present, and the ordinary to the sacred.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "
  • veneration"
  • martyrdom"
  • , “everyday life"
  • ,"
  • intercession"
  • ,, "
  • reverence to martyrs"