مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران

مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران

نقش شبکه‌های اجتماعی در سازگاری و انطباق مهاجران افغانستانی (مورد مطالعه: دانشجویان افغانستانی مشغول تحصیل در دانشگاه‌های ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
الهام عرب پور 1
سوسن باستانی 2
منصوره اعظم آزاده 2
سعیده سعیدی 3
1 گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
3 گروه انسان‌شناسی و مطالعات فرهنگی، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی و تمدنی، تهران، ایران
10.22059/jisr.2025.385574.1553
چکیده
با گسترش مهاجرت‌ها، یکی از روندهای اثرگذار بر آموزش و جابه‌جایی‌های بین‌المللی، افزایش نابرابری‌ها در سطح ملی و جهانی است. با قدرت‌گیری طالبان در افغانستان در سال 2021 و افزایش تبعیض‌های قومیتی، جنسیتی و افراطی‌گری‌های سیاسی و مذهبی، دسترسی برابر به فرصت‌های آموزشی و شغلی برای گروهی محدود شده است. حضور بیش از نیم قرن مهاجران افغانستانی در جامعۀ ایرانی، همراه با تحرکات اخیر دانشجویان مهاجر از افغانستان، دانشگاه‌های ایران را به یکی از مراکز مهم پذیرش دانشجو تبدیل کرده است. هدف این مطالعه بررسی روند شکل‌گیری و نقش شبکه‌ها در ورود و سازگاری دانشجویان مهاجر جدید به کشور است.
روش مقاله حاضر تحلیل کیفی شبکۀ اجتماعی است. جامعۀ هدف 29 دانشجوی مهاجر افغانستانی مشغول تحصیل در دانشگاه‌های ایران هستند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند.
یافته‌های پژوهش نشان داد دانشجویان مهاجر با قرارگرفتن در شبکه‌های اولیه و ثانویۀ دانشجویی، بخش عمده‌ای از نیازهایشان رفع می‌شود و شرایط سازگاری و انطباقشان با مقصد بیشتر فراهم می‌شود. بر همین اساس نیز مکانیسم‌های شکل‌گیری روابط در شبکه‌ها به‌خصوص در بین دانشجویان تازه‌وارد، ترجیح برقراری تعامل و پیوند با افرادی شبیه خودشان (اصل هموفیلی) است. این شباهت از منظر دانشجو‌بودن، افغانستانی‌بودن، هم‌قوم و هم‌مذهب‌بودن بیش از سایر موارد بود؛ درحالی‌که در بین مهاجران نسل دوم و سوم، شبکه‌های گسترده‌تری همراه با پیوندهای قوی و ضعیف متعدد از جامعۀ مهاجران افغانستانی و همین‌طور جامعۀ ایرانی وجود دارد.
هرچند دانشجویان در ظاهر اذعان دارند که تعصبات قومیتی در شکل‌گیری پیوندها و تعاملاتشان در شبکه‌های موجود نقشی ندارد، اما در واقعیت امر نشانه‌هایی از مرزهای نامرئی موجود در بین آن‌ها و غلبۀ ته‌نشست‌های قومیتی در برقراری تعاملات و پیوندها مشاهده می‌شود. این نگاه در بین دانشجویان تازه‌وارد از افغانستان پررنگ‌تر و در بین مهاجران نسل دوم و سوم که در فضای ایران رشد کرده‌اند، کمتر نمود دارد و در برخی تعاملات، ناخودآگاه خود را نشان می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
افغانستان
تحلیل کیفی شبکۀ اجتماعی
دانشجویان مهاجر
شبکه‌های اجتماعی

عنوان مقاله English

The Role of Social Networks in the Adaptation and Adjustment of Afghan Refugees (Case Study: Afghan Students Studying in Iranian Universities)

نویسندگان English

Elham Arabpour 1
Susan Bastani 2
Mansoure Azam Azadeh 2
Saeideh Saeidi 3
1 Department of Sociology, Faculty of Social and Economic Sciences, Alzahra University, Tehran, Iran.
2 Department of Sociology, Faculty of Social and Economic Sciences, Alzahra University, Tehran, Iran
3 . Department of Anthropology and Cultural Studies, Institute for Cultural, Social and Civilizational Studies, Tehran, Iran
چکیده English

As migration expands, one of the trends affecting education and international mobility is the increase in inequalities at the national and global levels. With the rise of the Taliban in Afghanistan in 2021 and the increase in ethnic, gender, and political and religious extremism, equal access to educational and career opportunities has been limited for a group. The presence of more than half a century of Afghan migrants in Iranian society, coupled with the recent movements of migrant students from Afghanistan, has made Iranian universities one of the important centers of student admission. The aim of this study is to examine the process of formation and the role of networks in the entry and adaptation of new migrant students to the country.
The method of the present article is qualitative social network analysis. The target population is 29 Afghan migrant students studying at Iranian universities, who were selected using purposive and snowball sampling.
The findings of the study showed that immigrant students, by being included in primary and secondary student networks, meet a large part of their needs and provide conditions for their adaptation and adaptation to the destination. Accordingly, the mechanisms for forming relationships in networks, especially among newly arrived students, are the preference for establishing interactions and connections with people similar to themselves (the principle of hemophilia). This similarity was more pronounced in terms of being a student, being Afghan, being of the same ethnicity, and being of the same religion than in other cases; while among second and third generation immigrants, there are broader networks with numerous strong and weak ties from the Afghan immigrant community as well as the Iranian community.
Although students apparently admit that ethnic prejudices do not play a role in the formation of their connections and interactions in existing networks, in reality, there are signs of invisible boundaries between them and the dominance of ethnic sediments in establishing interactions and connections. This view is more pronounced among newly arrived students from Afghanistan and less pronounced among second and third generation immigrants who grew up in Iran, and it manifests itself unconsciously in some interactions.

کلیدواژه‌ها English

Afghanistan
Immigrant Students
Qualitative Social Network Analysis
Social Networks
آرامی، سعیده و اعظم آزاده، منصوره (1403). مهاجرت به‌مثابۀ ارزش (واکاوی معنایی مهاجرت از منظر اقدام‌کنندگان به مهاجرت‌های بین‌المللی. فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 13(2)، 145-160. https://doi.org/10.22059/jisr.2024.368680.1461
ایمان، محمدتقی، طبیعی، منصور، خسروی، رقیه و رضایی، آسیه (1402). تحلیل کیفی شبکۀ اجتماعی تصمیم‌سازی مدیران دبیرستان‌های دولتی شهر شیراز. مجلۀ مطالعات اجتماعی ایران، 17(3)، 90-65. https://doi.org/10.22034/jss.2024.2009879.1792
باستانی، سوسن و ساعی‌مهر، منیره (1386). سرمایۀ اجتماعی و مهاجرت و استقرار در شهرهای بزرگ: مورد شهر تبریز. مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، 8(1)، 136-167. https://doi.org/20.1001.1.17351901.1386.8.1.5.3
باستانی، سوسن، کمالی، افسانه و صالحی هیکویی، مریم (1387). سرمایۀ اجتماعی شبکه و اعتماد متقابل بین‌شخصی. مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی، 16(61)، 41-81. https://doi.org/20.1001.1.24766933.1387.1387.5.2.9
سالنامۀ مهاجرتی ایران (1401). رصدخانۀ مهاجرت ایران. https://imobs.ir
سعیدی، سعیده (1401). زندگی در پاورقی، تجربۀ زیستۀ اتباع افغانستانی در نهاد آموزش ایران. تهران: مؤسسۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
سعیدی، سعیده (1399). غریبه‌های قریب: بررسی تجربۀ زیستۀ دانشجویان افغانستانی ساکن ایران در بحران کرونا. فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 12(2)، 145-179. https://doi.org/10.22035/isih.2020.3861.3993
سعیدی، سعیده و فلاحتی، لیلا (1399). تحلیل جنسیتی چالش‌های دانشجویان افغانستانی در ورود به نظام آموزش عالی ایران. فصلنامۀ مسائل اجتماعی ایران، 11(2)، 153-176. http://dorl.net/dor/20.1001.1.24766933.1399.11.2.4.5
شکوری، علی (1403). مطالعۀ منابع و عوامل مؤثر بر دریافت حمایت اجتماعی در میان نودانشجویان. فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 13(2)، 221-235. https://doi.org/10.22059/jisr.2024.368810.1462
میرزایی، حسین (1396). بررسی انطباق تحصیلی مهاجران افغانستانی در ایران. پژوهشنامۀ مددکاری اجتماعی، 3(4)، 43-84. https://doi.org/10.22054/rjsw.2017.9650
 
Ahrens, P. (2018). Qualitative network analysis: A useful tool for investigating policy networks in transnational settings?. Methodological Innovations, 11(1), 1-9. https://doi.org/10.1177/2059799118769816
Arami, S., & Azam Azadeh, M. (2014). Migration as a Value (A Semantic Analysis of Migration from the Perspective of International Migrations’ Participants. Quarterly Journal of Social Studies and Research in Iran, 13(2), 145-160. https://doi.org/10.22059/jisr.2024.368680.1461 (In Persian)
Attride-Stirling, J. (2001). Thematic networks: an analytic tool for qualitative research. Qualitative Research, 1(3), 385-405. https://doi.org/10.1177/146879410100100307
Bastani, S. (2001). Middle Class Community in Tehran: Social Networks, Social Support and Marital Relationships. Toronto: University of Toronto.
Bastani, S., & Saeimehr, M. (2007). Social Capital and Migration and Settlement in Large Cities: The Case of Tabriz City. Iranian Journal of Sociology, 8(1), 136-167. https://doi.org/20.1001.1.17351901.1386.8.1.5.3 (In Persian)
Bastani, S., Kamali, A., & Salehi-Hikoei, M. (2008). Network social capital and interpersonal mutual trust. Journal of the Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, 16(61), 41-81. https://doi.org/20.1001.1.24766933.1387.1387.5.2.9 (In Persian)
Beech, S. E. (2015). International student mobility: the role of social networks. Social & Cultural Geography, 16(3). https://doi.org/10.1080/14649365.2014.983961
Bilecen, B., Gamper, M., & Lubbers, M. J. (2018). The missing link: Social network analysis in migration and transnationalism. Social Networks, 53, 1–3. https://doi.org/10.1016/j.socnet.2017.07.001
du Plooy, D. R., Lyons, A., & Kashima, E. S. (2020). Social capital and the well-being of migrants to Australia: Exploring the role of generalised trust and social network resources. International Journal of Intercultural Relations, 79, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2020.07.001
Kim, E. (2009). Navigating college life: The role of peer networks in first-year college adaptation experience of minority immigrant students. Journal of the First-year experience & Students in Transition, 21(2), 9-34.
Granovetter, M. (1985). Economic action and social structure: The problem of embeddedness. American journal of sociology, 91(3), 481-510. https://psycnet.apa.org/doi/10.1086/228311
Granovetter, M. (1973). The Strength of Weak Ties. American Journal of Sociology, 78(6), 1360-1380. https://doi.org/10.1086/225469
Iman, M., Tabiei, M., Khosravi, R., & Rezaei, A. (2013). Qualitative analysis of the decision-making social network of public high school administrators in Shiraz. Iranian Journal of Social Studies, 17(3), 65-90. https://doi.org/10.22034/jss.2024.2009879.1792 (In Persian)
Iran Immigration Outlook (2022). Iranian Migration Observatory. https://imobs.ir/ (In Persian)
Lauer, S. R., & Yan, M. C. (2013). Voluntary association involvement and immigrant network diversity. International Migration, 51(3), 133-150. https://doi.org/10.1111/j.1468-2435.2010.00602.x
 Majerski, M. M. (2017). Networks of Mobility and Constraint: The Economic Integration of New Immigrants to Canada. University of Toronto (Canada).
Massey, D. S., & España, F. G. (1987). The social process of international migration. Science, 237(4816), 733-738. https://doi.org/10.1126/science.237.4816.733
Mirzaei, H. (2017). Studying the educational adaptation of Afghan immigrants in Iran. Journal of Social Work, 3(4), 43-84. https://doi.org/10.22054/rjsw.2017.9650 (In Persian)
O'Flaherty, M., Skrbis, Z., & Tranter, B. (2007). Home visits: Transnationalism among Australian migrants. Ethnic and racial studies, 30(5), 817-844. https://doi.org/10.1080/01419870701491820
Putnam, R. D. (2007). E pluribus unum: Diversity and community in the twenty‐first century the 2006 Johan Skytte Prize Lecture. Scandinavian Political Studies, 30(2), 137-174. https://doi.org/10.1111/j.1467-9477.2007.00176.x
Saeedi, S. (2022). Life in the Footnote, the Lived Experience of Afghan Nationals in the Iranian Educational Institution. Tehran: Institute for Cultural and Social Studies. (In Persian)
Saeedi, S. (2019). Almost Strangers: A Study of the Lived Experience of Afghan Students Living in Iran in the Corona Crisis. Quarterly Journal of Interdisciplinary Studies in the Humanities, 12(2), 145-179. https://doi.org/10.22035/isih.2020.3861.3993 (In Persian)
Saeedi, S., & Falahati, L. (2019). Gender analysis of the challenges of Afghan students entering the Iranian higher education system. Iranian Quarterly Journal of Social Issues, 11(2), 153-176. (In Persian)
Shakouri, A. (2014). Study of sources and factors affecting the receipt of social support among 90s students. Quarterly Journal of Social Studies and Research in Iran, 13(2), 221-235. https://doi.org/10.22059/jisr.2024.368810.1462 (In Persian)
Ulceluse, M., Bock, B., & Haartsen, T. (2022). Immigration, spatial inequality and place attractiveness. Population, Space and Place, 28(8), Article e2616. https://doi.org/10.1002/psp.2616
 
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
دوره 14، شماره 1 - شماره پیاپی 54
شماره بهار 1404
بهار 1404
صفحه 51-70