2021-09-27T15:40:27Z
https://jisr.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=9154
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
2322-5254
2322-5254
1397
7
3
صفحات آغازین
2018
09
23
1
4
https://jisr.ut.ac.ir/article_69962_54e4ec70bc8c78e4e7e7056beb125a7a.pdf
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
2322-5254
2322-5254
1397
7
3
تحول میاننسلی در زندگی علمی استادان دانشگاه
زهرا
محمدی
مقصود
فراستخواه
مدتهاست که زندگی دانشگاهی در ایران با مناقشه روبه رو شده و عملکرد آموزشی و پژوهشی دانشگاهیان درگیر تغییراتی مهم و بحثانگیز شده است. در این میان، برخی دعاوی بیانگر رنگباختن ارزشها، هنجارها و مسئولیتهای دانشگاهی و دیگر تغییرات شدهاند. این مسائل برای ایران، آن هم در دنیایی که زندگی بیشازپیش دانشبر شده است، اهمیتی حیاتی دارد و مطالعة آن ضروری است. هدف پژوهش حاضر، تحول زندگی علمی میان سه نسل از استادان دانشگاه است که با استفاده از روش کیفی و نظریة مبنایی صورت گرفته است. مشارکتکنندگان در چارچوب نمونة هدفمند از میان استادتمامهای سه دانشگاه جامع (دانشگاههای تهران، تربیتمدرس و شهیدبهشتی) انتخاب شدهاند. دادهها از طریق مصاحبههای اکتشافی عمیق و نیمهساختمند در حد اشباع نظری با کمک 52 نمونه فراهم شد و تحلیل آن با استفاده از نرمافزار اطلستی.آی صورت گرفت. براساس یافتهها، استادان در تعامل با شرایط علی، محیطی و زمینهای راهبردهای متفاوتی داشتهاند. نسل اول با دانشگاههای آموزشی و نخبهگرایانه خو گرفتهاند و آموزش نزد آنها بیش از پژوهش اهمیت دارد. همچنین ارتباط آنها با دانشجویانشان استادشاگردی است و اقامت تماموقت در پردیس عادتی علمی برای آنهاست. استادان نسل دوم با چرخش دانشگاه به سمت پژوهش، به ترکیبی از آموزش و پژوهش پرداختهاند و برخی از آنها بهسوی پروژههای کاربردی و طرحهای بزرگ سوق پیدا کردهاند، اما استادان نسل سوم بهنوعی مادیاتگرا شدهاند و چندپیشهگرایی آنها اقامت آنها را در پردیس کاهش داده است. این استادان بهدنبال تأسیس شرکتهای دانشبنیان و اجتماعیسازی کسبوکار دانشجویی هستند تا از علم تولید ثروت کنند. نتیجة این راهبردها بیانگر افول هنجارها تا اهمیت امور صنفی و منفعتطلبی از حرفة علمی است. با وجود تفاوتهای این سه نسل، نگرانیهای مشترکی در میان آنها وجود دارد. از جمله غلبة امر سیاسی بر امر دانشگاهی، سیطرة کمیت و افت کیفیت، ضعف تعاملات اجتماعی، مقالهگرایی صوری، گسترش بیرویه و ناموزون آموزش عالی، ضعف همکاریهای علمی بینالمللی و ضعف سرمایههای اجتماعی.
استادان دانشگاه
تحول میاننسلی
زندگی علمی
هنجارهای دانشگاهی
نظریة مبنایی
2018
09
23
413
439
https://jisr.ut.ac.ir/article_68985_d13f544c0fdecf3da5d340a9325e685f.pdf
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
2322-5254
2322-5254
1397
7
3
آیندهپژوهی فرهنگ زیستمحیطی با روش اکتشاف و اعتباریابی سناریو (مورد مطالعه: شهر اصفهان)
سیدسعید
زاهد زاهدانی
بهزاد
حکیمینیا
منصور
طبیعی
علی
گلی
در پژوهش حاضر به روش ترکیبی یا آمیخته، آیندهپژوهی فرهنگ زیستمحیطی ایران با اکتشاف و اعتباریابی سناریو در شهر اصفهان صورت گرفته و تحلیل یافتهها در دو سطح کیفی و کمی انجام شده است. در بخش کیفی که تکنیک گراندد تئوری مبنای اکتشاف سناریوها بوده، تجارب متخصصان زیستمحیطی در نتایج تحلیل دادهها براساس مراحل سهگانه کدگذاری بهکار رفته است. در مرحلة کدگذاری باز، بیش از 245 گزارة معنادار و 134 مفهوم متناظر، و در مرحلة بعد 72 مقولة فرعی از این مفاهیم متناظر استخراج شد. در مرحلة مقولات فرعی دو نوع دستهبندی وجود دارد. دستهای به سناریوهای الگوی ایرانی-اسلامی پیشرفت و الگوی غربی توسعه ارتباط دارد که شامل 27 مقولة فرعی است و دستهای دیگر به سناریوهای آیندة فرهنگ زیستمحیطی، شامل 45 مقولة فرعی مربوط است. درنهایت بهدلیل ارتباط مفهومی مقولات با هم در مرحلة کدگذاری محوری، 3 مقولة محوری برای سناریوهای آیندة فرهنگ زیستمحیطی و 8 مقولة محوری برای سناریوهای پیشرفت و توسعه در قالب یک مدل بهدست آمد. سپس معادلة ساختاری الگوی فوق با روش کمی مدلسازی آزموده شد. براساس یافتههای بخش کیفی پژوهش، از نظر مشارکتکنندگان در پژوهش سناریوهای خوشبینانه، محتمل و بدبینانه، آیندة فرهنگ زیستمحیطی بر پایة توسعة سناریوهای الگوی ایرانی-اسلامی پیشرفت و الگوی غربی توسعه است. نتایج آماری بخش کمی نیز نشان میدهد اثر هریک از سناریوهای الگوی ایرانی-اسلامی پیشرفت و الگوی غربی توسعه، بر سناریوهای آیندة فرهنگ زیستمحیطی با ضرایب 46/0 و 81/0 معنادار است.
اصفهان
آیندهپژوهی
آیندة فرهنگ زیستمحیطی
سناریوسازی
فرهنگ زیستمحیطی
2018
09
23
441
468
https://jisr.ut.ac.ir/article_68986_212c45cf28b6850841b67375a88dcc92.pdf
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
2322-5254
2322-5254
1397
7
3
واکاوی تأثیر موقعیت و مکان بر تغییر مرز فضای شخصی (با نگاهی بر بازار سنتی دزفول)
محسن
تابان
زینب
حیاتی
نسیم
حامد
نظارت بر فضای شخصی امری پویاست. با تغییر موقعیت میزان انعطافپذیری فضای شخصی نیز تغییر میکند. سنجش میزان تأثیر عوامل موقعیتی بر فضای شخصی، به مطالعة دقیق نیازمند است که در مطالعات داخل کشور به این مقوله توجهی نشده است. برایناساس، در پژوهش حاضر مؤلفههای وابسته به مکان و متغیرهای اصلی مؤثر بر مرز فضای شخصی شناسایی شد. این پژوهش نظری-کاربردی است که به روش علی-ارتباطی انجام شده است. برای آزمون نتایج مطالعات نظری و مطالعات میدانی، محدودة بازار سنتی دزفول انتخاب شده است. در این پژوهش با تحلیل عاملی، هریک از متغیرهای تأثیرگذار بر مرز فضای شخصی از دیدگاه صاحبنظران، در بازار سنتی دزفول ارزیابی شد و هر متغیر در عاملی که با آن اشتراکات معنادار دارد قرار گرفت. یافتههای این مطالعه ضمن ارائة مدلی کاربردی نشان میدهد عامل کالبدی-ساختاری با 41/. درصد، عامل ادراکی-معنایی با 35/. درصد و عامل فعالیتی-رفتاری با 24/. درصد تأثیر بر مرز فضای شخصی، مهمترین عوامل اصلی مؤثر بر مرز فضای شخصی را شکل میدهند. استفاده از این مدل میتواند راهنمای مؤثری برای طراحی مکانهایی با درجة مطلوبیت بالا و تعدیلگر ازدحام باشد که در آنها کاربران میتوانند نظارت کافی بر مرزهای فضای شخصی خود داشته باشند.
انعطافپذیری مرز فضای شخصی
بازار سنتی دزفول
تحلیل عاملی
تعامل انسان با محیط
عوامل موقعیتی
فضای شخصی
2018
09
23
469
495
https://jisr.ut.ac.ir/article_68987_bedc5b25962e38bd79814a45945df5e9.pdf
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
2322-5254
2322-5254
1397
7
3
بررسی جامعهشناختی زیست اجتماعی زرتشتیان شهر تهران بهعنوان یک اقلیت مذهبی
سید حسین
سراجزاده
سمیه
مومنی
هادی
درویشی
مسائل اقلیتهای دینی از دهة هفتاد میلادی به اینسو، بهواسطة عواملی از جمله مهاجرت، تکثرگرایی و درهمآمیختگی به مسائل عمومی و چالشبرانگیز جوامع غربی تبدیل شده است که یکی از اینها نحوة زیست اجتماعی آنان محسوب میِشود. برایناساس این پرسش مطرح میشود که زیست اجتماعی اقلیتها در جامعة ایران با داشتن حکومت اسلامی چگونه است؟ در مقالة پیشرو نحوة زیست اجتماعی زرتشتیان شهر تهران با استفاده از روشهای مشاهده، مشاهده همراه با مشارکت، مصاحبة عمیق و مطالعات اسنادی بررسی شد. زیست اجتماعی زرتشتیان از خلال چهار مقولة «علل کاهش جمعیت زرتشتیان»، «تمایز میان خود و دیگری»، «بهحاشیه راندهشدن» و «کنشها برای بهرسمیت شناختهشدن اجتماعی» تحلیل شد. نتیجه اینکه زرتشتیان سعی میکنند برای حفظ دین خود، بهرسمیت شناختهشدن در جامعه و از دست ندادن حقوق قانونی، به شکلی کاملاً مسالمتآمیز در میان جامعة مسلمان ایرانی به زیست آرام خود ادامه دهند؛ بنابراین، بهنظر میرسد زرتشتیان در زمینة زیست اجتماعی، وضعیت خودویژهای دارند و مشمول هیچیک از دو الگوی همانندگری و چندفرهنگگرایی نیستند.
بهرسمیت شناختهشدن
چندفرهنگگرایی
زرتشتیان
زیست اجتماعی
همانندگری
2018
09
23
497
522
https://jisr.ut.ac.ir/article_68988_f1c69516a17b90d1ece1fbc957933e5a.pdf
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
2322-5254
2322-5254
1397
7
3
مسکن، مهاجرت و محلههای مردمی؛ راهبردهای بقا و ارتقا در میان مهاجران کمدرآمد شهری (مطالعۀ موردی: خانوادۀ مهاجر ساکن محلۀ خزانه در تهران)
پروین
قاسمی
مهاجرت پدیدهای است که با رسیدن مهاجران به مقصد خاتمه نمییابد و سالها پس از آن ادامه دارد. آنچه در تکمیل پژوهشهای مهاجرت مهم است، تمرکز بر روایتهای مهاجران، استخراج مراحل مهاجرت و راهبردهای بقاست. در پژوهش حاضر با تمرکز بر تجربة مهاجرت یکی از خانوادههای آذریزبان مقیم تهران، شیوههای بقا و ارتقای زندگی در میان بخشی از مهاجران کمدرآمد شهری از منظر انسانشناختی و با روش تحلیل روایت بررسی شد. براساس نتایج، مفهوم پویایی مهاجرت در تعاریف این پدیده نادیده گرفته شده است. در این مفهوم، مهاجرت از کوچکردن پلهوار (از روستا به شهر کوچک و از آنجا به شهرهای بزرگتر)، مهاجرت رجعی یا برگشتی (بازگشت مهاجر به روستا بهدلیل تفاوتنداشتن زندگی شهر و روستا) و مهاجرت چرخواری یا دورهای (سکونت فصلی در شهر و روستا) فراتر میرود. همچنین این پژوهش نشان میدهد جذب مهاجران کمدرآمد شهری، تقریباً دو تا سه دهه زمان میبرد؛ زیرا مهاجران بهشکلی آرام خود را به چشمانداز و راهبردهای بقا و ارتقا مجهز میکنند که یکی از این راهبردها مسکن و انواع محلههای متناسب با کمدرآمدهاست.
ارتقای کیفیت زندگی
راهبردهای بقا
محلههای مردمی
مسکن
مهاجرت پویا
مهاجران کمدرآمد شهری
2018
09
23
523
552
https://jisr.ut.ac.ir/article_68989_dc6c58208c42baba5df421f04eb410a0.pdf
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
2322-5254
2322-5254
1397
7
3
چالشهای نظام آموزش عالی در موضوع قومیت و راهبردهای سیاستگذاری
اسماعیل
بلالی
سیده فاطمه
محبی
بررسی اسناد بالادستی نشاندهندة نبود سیاستهای روشن دربارۀ مسائل گروههای قومی در نظام آموزش عالی کشور است. بیتوجهی به هویتهای مختلف و تنوع قومیتی در محیطهای دانشگاهی، همچنین عدم شناسایی و معرفی فرهنگهای اقوام مختلف، تبعات و چالشهایی را در آموزش عالی بهدنبال دارد؛ از اینرو در این نوشتار، چالشهای نظام آموزش عالی در موضوع قومیت و راهبردهای سیاستگذاری قومی، در مطالعهای کیفی با روش دلفی کشف شد. بدینمنظور مصاحبۀ نیمهساختاریافته با پانزده عضو هیئتعلمی و کارشناسان فرهنگی دانشگاهها صورت گرفت. این افراد از اقوام مختلف، رشتهها و رتبههای متفاوت دانشگاهی و دارای آثار علمی-پژوهشی در بحث قومیت هستند. در این پژوهش، تجزیه و تحلیل دادههای کیفی به روش «تحلیل تماتیک» نشان میدهد چالشهای آموزش عالی در بحث قومیت در سه حوزۀ سیاسی، آموزشی و فرهنگی مطرح است. مهمترین چالشهای حوزۀ سیاسی عبارتاند از: پارادوکسیکال نشاندادن تقویت هویت قومی در برابر هویت ملی، احتمال قومیتگرایی در دانشگاهها، سلیقهمداری رؤسا و مدیران در موضوع قومیتها، سیاسیشدن موضوع قومیتها در دانشگاهها و مواجهۀ غیرعلمی با موضوع قومیت در دانشگاه. در حوزۀ قومیت و آموزش، دانشگاهها با چالشهایی نظیر رویارویی غیرعلمی با موضوع قومیت در دانشگاه، عدالت آموزشی، آموزش زبان مادری، ایجاد رشتۀ ادبیات قومی و بومیگزینی دانشجویان و استادان مواجه هستند. چالشهای حوزۀ قومیت و فرهنگ در آموزش عالی عبارتاند از: ضعف مدیریت فعالیتهای فرهنگی قومیتها، مسائل نشریات دانشجویی، جشنوارههای هنری و فرهنگی، انجمنهای ادبی و بهکارگیری نمادهای قومی.
آموزش عالی
چندفرهنگی
دانشگاه
سیاست قومی
قومیت
هویت ملی
2018
09
23
553
577
https://jisr.ut.ac.ir/article_68990_25d9c1e9ed242f32eef996590608a7fe.pdf
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
2322-5254
2322-5254
1397
7
3
هرمنوتیک حدس و گمانی بهمثابۀ روش پژوهش در علوم اجتماعی
یونس
اکبری
مهدی
طالب
حسین
ایمانی جاجرمی
واژة «هرمنوتیک» این فکر را به ذهن القا میکند که در علوم انسانی و اجتماعی تنها یک رویکرد روششناسانة هرمنوتیکی وجود دارد. درحالیکه این رویکردهای بسیار متنوع هستند. در هرمنوتیک برای مطالعة زندگی اجتماعی از دو مدل هرمنوتیک بازیابی یا سنتی و هرمنوتیک حدس و گمانی یا معاصر استفاده میشود. رویکرد هرمنوتیک سنتی یکی از روشهای کیفی پژوهش در علوم اجتماعی برای دستیابی به معرفت دستاول از کنشگران اجتماعی است، اما هرمنوتیک معاصر یا حدس و گمانی از نحلههای متأخر هرمنوتیک است که هدف آن فهم جریان خودفهمی هرروزه و نفوذ به آن، همچنین نمایانکردن واقعیت و معنی صحیح و زیرین کنش اجتماعی است که در ارتباط میان پژوهشگر، زمینة اجتماعی و کنشگران اجتماعی بهوجود میآید. مقالة حاضر با استفاده از روش اسنادی، هرمنوتیک حدس و گمانی را که یکی از روشهای متناسب با پژوهشهای اجتماعی است، برجسته و معرفی کرده است. براساس یافتههای این پژوهش، ادعای هرمنوتیک حدس و گمانی این است که خودفهمی که هرمنوتیک سنتی یا بازیابی بر آن تأکید دارد، معیوب است و فهمی که با بهرهگیری از این نوع هرمنوتیک بهدست میآید تنها ماسکی از واقعیت زیرین است. این در حالی است که هدف علوم اجتماعی از منظر هرمنوتیک حدس و گمانی، نفوذکردن به جریان خودفهمی هرروزه، نمایانکردن واقعیت و معنی صحیح کنش اجتماعی است که خود این هدف، ارتباط تنگاتنگی با تأکید متفکران علم اجتماعی بر سیالیت زندگی روزمره دارد.
علوم اجتماعی
هرمنوتیک
هرمنوتیک بازیابی
هرمنوتیک حدس و گمانی
2018
09
23
579
598
https://jisr.ut.ac.ir/article_68991_e029b7e79532794e5a1690b3d372120d.pdf
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
2322-5254
2322-5254
1397
7
3
اجزا و نیروهای مولد پایداری و ناپایداری در محلۀ تاریخی «عودلاجان»
سجاد
فتاحی
محمود
شارعپور
محمد
فاضلی
محلههای تاریخی شهری یکی از سرمایههای مهم بهجامانده از قرون گذشته در ایران هستند که امروزه بنابر دلایل گوناگون دچار فرسایش و افول کارکردی شدهاند. یکی از مهمترین این محلهها در پایتخت ایران، محلۀ «عودلاجان» است. با توجه به اینکه این محله سیستمی پیچیده دارد، برای حفظ و احیای آن پاسخ به دو پرسش کلیدی ضروری است. نخست اینکه چه عواملی در بستری تاریخی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند تا وضعیت ناپایدار کنونی در محلۀ عودلاجان شکل بگیرد؟ همچنین در شرایط کنونی، این محله از چه اجزایی تشکیل شده است و هریک از این اجزا چه نقشی در افزایش پایداری یا ناپایداری این محله دارند؟ در مطالعۀ حاضر، برای پاسخگویی به این دو پرسش از روشهایی مانند مطالعۀ اسنادی، مصاحبه و مشاهدۀ میدانی استفاده شد. نتیجه اینکه مهمترین عوامل مؤثر بر پیدایش شرایط کنونی در محله در مقاطع تاریخی مختلف عبارت است از: تضعیف سیستم تولیدی و اقتصادی کشور بهواسطۀ ناتوانی در رقابت با سیستمهای نوین، کاهش وابستگی پایتخت به سایر شهرها و روستاهای کشور، تقویت سازوکار جلب جمعیت به تهران درحدود 150 سال گذشته و برهمخوردن رابطۀ ارگانیک بازار تهران با محلۀ عودلاجان. افزونبراین، میتوان مهمترین اجزای کنونی محله را از نظر اثرگذاری بر پایداری یا ناپایداری آن به چهار دستۀ کلی تقسیم کرد که در متن مقاله به آنها اشاره شده است. بهنظر میرسد در حال حاضر، هدف برآیند حاصل از نیروهای آنها افزایش ناپایداری در محله است. باید توجه داشت که در صورت ادامۀ روند کنونی، بقا و ماندگاری عودلاجان با چالشهای جدی مواجه شده است که این مسئله سبب میشود ایران یکی دیگر از سرمایههای ارزشمند تاریخی خود را برای همیشه از دست بدهد.
پایداری
سیستم
عودلاجان
ناپایداری
محلههای تاریخی شهری
2018
09
23
599
626
https://jisr.ut.ac.ir/article_68992_71d2a3ac6bd754d228226018533d7122.pdf
مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران
2322-5254
2322-5254
1397
7
3
چکیده های انگلیسی
2018
09
23
1
8
https://jisr.ut.ac.ir/article_69946_a15d7227a9841650c0c9c2605e3e83c4.pdf