موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) 154 10.22059/jisr.2021.313862.1150 مقاله پژوهشی مطالعۀ جامعه‌شناختی گسترش بازار داروهای هورمونی در ایران مطالعۀ جامعه‌شناختی گسترش بازار داروهای هورمونی در ایران توکل محمد استاد گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه تهران نوابی ایدا دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه تهران 22 06 2021 10 2 345 377 19 11 2020 08 05 2021 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران). 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_82026.html

سوءمصرف برخی از داروها در ایران، از جمله داروهای هورمونی از چالش‌های حوزۀ داروست. مصرف این داروها خارج از منطق پزشکی، به ایجاد و گسترش بازارهای ثانویه انجامیده است. این مسئله موجب بار اقتصادی در نظام سلامت، اختلال در امور پزشکی و از لحاظ اجتماعی نیز موجب مصرف‌گرایی و گسترش بازار داروهای قاچاق شده است. رویکرد این پژوهش کیفی است؛ بنابراین قوانین و مصوبات مربوط به دارو، همچنین اسناد بالادستی و گزارش‌های مختلف بررسی می‌شود. برای بسط نوعی تحلیل اجتماعی از مصاحبۀ عمیق با افراد مصرف‌کننده و ذی‌نفعان و مسئولان در این حوزه و همچنین تحلیل اسنادی استفاده شده است. چارچوب نظری این پژوهش، ایده‌های فوکو در پیوند زیست قدرت و مسئلۀ بدن و سلامتی با برخی از سیاست‌های بازارگرایانه است. یافته‌های پژوهش بر فرایندی چندوجهی بنا شده است: گسترش بازار داروهای هورمونی با نوعی سیاست‌گذاری خاص، بسط فرمی تجاری بین بازیگران جدید و عادی‌سازی مصرف دارو برای بدن. براساس یافته‌های پژوهش، حوزه‌های نظارتی تاکنون نتوانسته‌اند در برابر چنین مسئله‌ای اقدام مفیدی انجام دهند و هژمونی برخی از تصمیم‌گیری‌ها نیز به آن دامن زده است. همچنین الگوهای فرهنگی در جامعه نیز بازار را مستعد چنین تجارتی کرده است.

 بازار بدن داروهای هورمونی سیاستگذاری دارو فوکو اراضی، حمید و رستگار حسینی (1390)، «شیوع مصرف استروئیدهای آنابولیک و میزان آگاهی و نگرش از عوارض جانبی آن‌ها در ورزشکاران پرورش اندام شهر رشت»، مجله دانشگاه علوم پزشکی گیلان، شمارۀ 34: 41-80. اشتریان، کیومرث، (1393)، گزارش سیاستی آسیب‌ها و فسادها در نظام دارویی کشور، مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری. اندیشکدۀ سیاست‌های راهبردی اقتصاد و مدیریت (1397)، تحلیل استراتژیک صنعت دارویی کشور، ویرایش اول. آذرنوش، مرتضی و مرتضی نیلفروشان (1397)، سیر تحولات نظام دارویی در ایران، تهران: نشر فرهنگستان علوم پزشکی ایران. آمار و داده‌های مربوط به مصرف داروهای هورمونی (هورمون رشد و تستسترون) موجود در نسخ پزشکان، سازمان تأمین اجتماعی و سازمان بیمه سلامت (بازۀ زمانی 90-98). آمارنامۀ دارویی ایران، سازمان غذا و دارو (بازۀ زمانی 86-98). بیژه، ناهید و دهباشی، محسن؛ مهدی، ساقی (1393)، «بررسی میزان آگاهی، شیوع و عوارض مصرف استروئیدهای آنابولیک در ورزشکاران مرد رشتۀ پرورش اندام شهر مشهد»، مطالعات کاربردی علوم زیستی در ورزش، شمارۀ 4: 78-89. جلیلیان، فرزاد، هزاوه‌ای، محمدمهدی؛ وحیدی‌نیا، علی اصغر، مقیم‌بیگی، عباس؛ زینت‌مطلق، فاضل؛ میرزایی، مهدی (1391)، «بررسی علل خوددرمانی در بین مراجعین به داروخانه‌های استان همدان»، مجلۀ علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی همدان، شمارۀ 2: 160-166. حبیبی، یزدان، پاشایی، طاهره؛ نوری، بیژن؛ صحرایی، مادح (1395)، «بررسی شیوع مصرف مواد نیروزا و عوامل مرتبط با آن در ورزشکاران بدنساز مرد شهر سنندج»، مجلۀ علوم پزشکی زانکو دانشگاه علوم پزشکی کردستان، شمارۀ 53: 22-31. سیاست ملی دارویی جمهوری اسلامی ایران، ویرایش زمستان 1395. صفری، شیوا، یوسفی، بهرام؛ آستین‌چپ افسانه (1397)، «شیوع مصرف استروئیدهای آنابولیک و آگاهی از عوارض جانبی آن‌ها در ورزشکاران بدنساز مرد ایرانی- مرور ساختاریافته و متاآنالیز»، مطالعات کاربردی تندرستی در فیزیولوژی ورزش، شمارۀ 2: 1-12. طرح ژنریک و نظام دارویی ملی کشور (1398)، فرهنگستان علوم پزشکی. فوکو، میشل (1389)، تولد زیست سیاست، ترجمۀ رضا نجف‌زاده، تهران: نشرنی. فوکو، میشل (1390)، پیدایش کلینیک، ترجمۀ یحیی امامی، تهران: نشر نقش و نگار. فوکو، میشل (1396)، تئاتر فلسفه، ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهان‌دیده، تهران: نشرنی. قانون تعزیرات حکومتی، امور بهداشتی و درمانی، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. قانون مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب 1332. گزارش راهبردی مدیریت و اقتصاد، تحلیل استراتژیک صنعت دارو (1397)، اندیشکدۀ سیاست‌های راهبردی اقتصاد و مدیریت، دپارتمان صنعت و بازرگانی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری: مرکز پژوهشی آرا. گزارش سازمان شفافیت و عدالت (1398)، فساد دارویی،قابل‌دریافت از: http://daad.ir/2019/02/13 لمکه، توماس (1396)، زیست سیاست، درآمدی پیشرفته، ترجمۀ محمد زهدی گهرپور و فاطمه‌سادات میراحمدی، تهران: ثالث. محمودی، یسری و حسن محدثی گیلوایی (1396)، «مطالعۀ جامعه‌شناختی صنعت بدن، مطالعۀ کیفی دلایل و پیامدهای جراحی‌های زیبایی زنان ساکن شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، شمارۀ 4: 523-547. مدنی، عبدالحسین، آقاملایی، تیمور؛ داوودی، حسین؛ مدنی، شیوا؛ صفا، پرستو؛ فایقه زارعی(1395)، «شیوع مصرف استروئیدهای آنابولیک و آگاهی از اثرات آن در ورزشکاران مرد در جنوب ایران»، مجلۀ طب پیشگیری، شمارۀ 1: 27-33. نقدی، هادی و سردار محمدی (1392)، «شیوع استفاده از استروئیدهای آنابولیک و میزان آگاهی از عوارض آن در میان دانش‌آموزان کردستان در سال تحصیلی 90–91»، مجلۀ علوم پزشکی کرمانشاه، شمارۀ 3: 35-55. Arazi, H., and Hosseini, R. (2012), The Prevalence of Anabolic-Androgenic Steroids Abuse, Knowledge and Attitue of Their Side Effects, and Attitude toward Them among the Bodybuilding Athletes in Rasht. Journal guilan university medical science, No. 80: 34–41. Haddadi Barzoki, M. & Tavakol, M. & Vahidinia, A.  (2014). Effects of Sexual Objectification on Conspicupus Consumption and Materialism, sex Res Soc Policy: 153-162 Conrad, P. (2007) The Medicalisation of Society, Baltimore: Johns Hopkins University Press. Flower, R. (2004), Lifestyle Drugs: Pharmacology and the Social Agenda, Department of Biochemical Pharmacology, William Harvey Research Institute. Gilbert, D., Walley, T., New, B. (2000), Life Style Medicines. Department of Pharmacology, University of Liverpool. Mayer, C. (2016), The Biopolitics of Lifesylye: Foucalt, Ethics and Healthy Choices. New York: Routledge. Rose, N. (2007), The Politics of Life Itself. Princeton: Princeton University Press. Scambler, G. (ed.) (2006), Habermas, Critical Theory and Health, London: Routledge. Wright, J., and Harwood, V. (2009), Biopolitics and the‌ Obesity Epidemic; Governing Bodies, New York: Routledge. _||_ Arazi, H., and Hosseini, R. (2012), The Prevalence of Anabolic-Androgenic Steroids Abuse, Knowledge and Attitue of Their Side Effects, and Attitude toward Them among the Bodybuilding Athletes in Rasht. Journal guilan university medical science, No. 80: 34–41. Ashtarian, K., Semnanian, S. (2013), Damage and Corruption Policy Report on the Country’s Pharmaceutical System, Center for Strategic Presidential Studies. (In Persian) Azarnoosh, M., and Nilforoushan, M. (2017), The Evolution of the Pharmaceutical System in Iran. Publication of Iran Academy of Medical Sciences. (In Persian) Bijeh, N., Dehbashi, M. (2014), “Evaluation of Knowledge, Prevalence and Side Effects of Anabolic Steroid Use in Male Athletes in Mashhad”. Applied Life Sciences Studies in Sports, No. 4: 78–89. (In Persian) Haddadi Barzoki, M. & Tavakol, M. & Vahidinia, A.  (2014). Effects of Sexual Objectification on Conspicupus Consumption and Materialism, sex Res Soc Policy: 153-162 Conrad, P. (2007) The Medicalisation of Society, Baltimore: Johns Hopkins University Press. Center for Drug Statistics and Strategic Documents (2019), Department of Pharmaceutical Affairs of the Academy of Medical Sciences, Tehran: Food and Drug Administration. (In Persian) Flower, R. (2004), Lifestyle Drugs: Pharmacology and the Social Agenda, Department of Biochemical Pharmacology, William Harvey Research Institute. Foucault, M. (1978), The History of Sexuality, New York: Pantheon Books. (In Persian) Foucault, M. (2009), The Birth of Biopolitics, Translated by: R. Najafzadeh, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Foucault, M. (2010), Genesis of the Clinic. Translated by: Y. Emami, Tehran: Engravings. (In Persian) Gilbert, D., Walley, T., New, B. (2000), Life Style Medicines. Department of Pharmacology, University of Liverpool. Habibi, Y., Pashaei, T., Noori, B., Sahrai, M. (2015), Prevalence of Energy Consumption and Related Factors in Male Bodybuilders in Sanandaj. Zanko Journal of Medical Sciences, Kurdistan University of Medical Sciences, No. 53: 22–31. (In Persian) Center for Strategic Analysis of the Country’s Pharmaceutical Industry (2017), Stuty of Drug and Medicines Informations, 1st Edition, Tehtan: Institute for Strategic Policies of Economics and Management. (In Persian) Jalilian, F., Hazavei, M. M., Vahidinia, A. A., and Moghim Beigi, A. (2012), Study of Causes of Self-Medication among Hamadan Province Pharmacies Visitors, Scientific Journal of Hamadan University of Medical Sciences and Health Services, , No. 2: 160–166. (In Persian) Lamkeh, T. (2016), Biopolitics, Advanced Income, Translated by: M. Zohdi Goharpour and F. S. Mirahmadi, Tehran: Saless. (In Persian) Madani, A., Aghamalaei, T., Davoodi, H., Madani, sh. (2015), “Prevalence of Anabolic Steroid Use and Awareness of Its Effects in Male Athletes in Southern Iran”. Journal of Preventive Medicine, No. 1: 27–33. (In Persian) Mahmoudi, Y., and Mohaddesi Gilvaei, H. (2016), “Sociological Study of Body Industry, Qualitative Study of Causes and Consequences of Cosmetic Surgeries for Women Living in Tehran”. Women in Development and Politics, No. 4: 523–547. (In Persian) Mayer, C. (2016), The Biopolitics of Lifesylye: Foucalt, Ethics and Healthy Choices. New York: Routledge. Naqdi, H., and Mohammadi, S. (2013), Prevalence of Anabolic Steroid Use and Awareness of Its Side Effects among Students in Kurdistan in the Academic Year 2011–2012, Journal of Kermanshah University of Medical Sciences, No. 3: 35–55. (In Persian) National Pharmaceutical Policy of the Islamic Republic of Iran, 2016 Edition. (In Persian) Rose, N. (2007), The Politics of Life Itself. Princeton: Princeton University Press. Scambler, G. (ed.) (2006), Habermas, Critical Theory and Health, London: Routledge. Safari, S., Yousefi, B., Astinchap, A.  (2017), Prevalence of Consumption Anabolic Steroids and Awareness of Their Side Effects in Iranian Male Bodybuilders - A Structured Review and Meta-Analysis. Applied Health Studies in Exercise Physiology, No. 2: 1–12. (In Persian) Center for Statistics and Information (2020), The Use of Hormonal Drugs (Growth Hormone and Testosterone) Available in Doctors’ Prescriptions, Tehran: Social Security Organization and Health Insurance Organization (2010–2018 Time Efficiency). (In Persian) The Report of Transparency and Justice Organization (2018), Drug Corruption. Retrieved from www.daad.ir (In Persian) Wright, J., and Harwood, V. (2009), Biopolitics and the‌ Obesity Epidemic; Governing Bodies, New York: Routledge.
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) 154 10.22059/jisr.2020.314662.1154 مقاله پژوهشی تبیین جامعه‌شناختی مدارا و ابعاد آن (مورد مطالعه: شهروندان هجده سال به بالای استان کرمانشاه) تبیین جامعه‌شناختی مدارا و ابعاد آن (مورد مطالعه: شهروندان هجده سال به بالای استان کرمانشاه) احمدی یعقوب دانشیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه پیام‌نور احمدی وکیل استادیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه رازی گودرزی سعید استادیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه پیام‌نور عبدالمالکی پروانه دانشجوی دکتری جامعه شناسی مرکز تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیام نور و کارشناس دانشگاه رازی کرمانشاه 22 06 2021 10 2 379 408 02 07 2020 28 12 2020 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران). 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_82027.html

مدارا وضعیتی پارادوکسیکال است که در آن، افراد باید اموری را که قابل‌پذیرش نیست یا حتی مورد تنفر و ناپسند است، تحمل کنند. این وضعیت پارادوکسیکال، تبدیل مدارا یا تساهل به نوعی ملکۀ ذهنی را برای بسیاری از جوامع و شهروندان مسئله‌ساز کرده است. در جهان معاصر که درهم‌تنیدگی و تراکم اخلاقی (حقیقی و مجازی) کنش‌ها ویژگی برجستۀ آن است، مدارا برای تداوم ارتباط بدون تنش و مسالمت‌آمیز میان افراد و جوامع محلی و جهانی دارای اهمیت بسیاری تلقی می‌شود. براین‌اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین جامعه‌شناختی وضعیت مدارا و ابعاد آن در بین شهروندان هجده سال به بالای استان کرمانشاه که دارای بافت فرهنگی، قومی و مذهبی ناهمگون است، انجام شده است. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی و به شیوۀ پیمایشی است. جامعۀ آماری پژوهش شامل همۀ شهروندان بالای هجده سال در استان است و براساس فرمول کوکران، 855 نفر به شیوۀ نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای ارزیابی می‌شوند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد میانگین‌های مدارا در استان کرمانشاه 68/2 (از دامنۀ 1 تا 5) بوده است و پاسخگویان دارای بیشترین مدارا به‌ترتیب در ابعاد اجتماعی (03/3)، عقیدتی (48/2)، سیاسی (47/2) و اخلاقی-رفتاری (38/2) هستند. همچنین مطابق یافته‌ها، متغیرهای تحصیلات، جنس، وضعیت تأهل، سرمایه و ابعاد آن بر مدارا تأثیر دارند، اما متغیرهای سن، قومیت، مذهب و شهر محل سکونت تأثیری بر مدارا ندارند. در حقیقت، با توجه به نتایج مطالعه به‌نظر می‌رسد اقوام و مذاهب در استان کرمانشاه فارغ از تنوع، آثاری منفی بر تساهل شهروندان استان بر جای نهاده‌اند؛ چرا که نوع مبتذلی از هویت‌خواهی از سالیان گذشته و به‌ویژه در چهار دهۀ اخیر در سطح استان رواج داشته است که عموماً در پی طرد هویت مقابل و برجسته‌سازی نمودهایی است که عمدتاً تقابلی و مروج خشونت (کلامی-رفتاری) هستند تا گفت‌وگویی و ارتباطی.

 انواع سرمایه مدارای اجتماعی مدارای اخلاقی مدارای سیاسی مدارای عقیدتی ادیبی، مهدی، رستگار، یاسر و صمد بهشتی (۱۳۹2)، «مدارای اجتماعی و ابعاد آن»، فصلنامۀ علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، شمارۀ 13: 353-375. قادرزاده، امید و یوسف نصرالهی (۱۳۹۸)، «مدارای اجتماعی در جوامع چندفرهنگی؛ مطالعۀ پیمایشی شهروندان میاندوآب»، مجلۀ علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد: شمارۀ ۱: 1-47. اینگلهارت، رونالد و کریستین ولزل (1394)، نوسازی، تغییر فرهنگی و دموکراسی، ترجمۀ یعقوب احمدی، تهران: کویر. باگناسکو، آرنالدو. (1388)، «اعتماد و سرمایۀ اجتماعی»، در راهنمای جامعه‌شناسی سیاسی، ترجمۀ محمد خضری، فرامرز تقی‌لو و سعید فرزادپور، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی. بوردیو، پیر (1384)، «شکل‌های سرمایه»، در سرمایۀ اجتماعی، اعتماد، دموکراسی و توسعه، به کوشش کیان تاجبخش، ترجمۀ افشین خاکباز و ح‍س‍ن‌ پ‍وی‍ان، تهران: شیرازه. بهشتی، سیدصمد و یاسر رستگار (1392)، «تبیین جامعه‌شناختی مدارای اجتماعی و ابعاد آن در بین اقوام ایرانی»، مسائل اجتماعی ایران (دانشگاه خوارزمی)، شمارۀ 2: 7-35. پاتنام، رابرت (1379)، دموکراسی و سنت‌های مدنی، ترجمۀ محمدتقی دلفروز، تهران: دفتر مطالعات سیاسی وزارت کشور. تاجبخش، کیان (1385)، سرمایۀ اجتماعی، اعتماد، دموکراسی و توسعه، تهران: شیرازه. جهانگیری، جهانگیر و حسین افراسیابی (1390)، «مطالعۀ خانواده‌های شهر شیراز در زمینه عوامل و پیامدهای مدارا»، مجلۀ جامعه‌شناسی کاربردی، شمارۀ 3: 153-175. حقیقتیان، منصور، انصاری، ابراهیم و هاشم دانایی اصل (۱۳۹۳)، «بررسی رابطۀ بین سرمایۀ فرهنگی و مدارای اجتماعی معلمان، مطالعۀ موردی: معلمان شهر اصفهان»، اولین کنفرانس ملی روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شادگان. دومهری، مصطفی، بهیان، شاپور و اسماعیل جهان‌بخش (۱۳۹۸)، «مطالعۀ رابطۀ بین سرمایۀ اجتماعی و مدارای اجتماعی (مورد مطالعه: شهروندان ۱۵ تا ۴۴ سال استان مازندران)»، فصلنامۀ مطالعات فرهنگ–ارتباطات، شمارۀ ۲۰: 143-166. ریتزر، جورج و داگلاس گودم (1390)، نظریۀ جامعه‌شناسی مدرن، ترجمۀ خلیل میرزایی و عباس لطفی‌زاده، تهران، انتشارات جامعه‌شناسان. زالی‌زاده، مسعود، باقری، معصومه و حسین ملتفت (1397)، «بررسی عوامل خانوادگی مؤثر بر مدارای اجتماعی (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه شهید چمران اهواز)»، جامعه‌شناسی کاربردی، شمارۀ 29: 129-146. شارع‌پور، محمود و خوش‌فر، غلامرضا (1381)، «رابطۀ سرمایۀ فرهنگی با هویت اجتماعی جوانان (مطالعۀ موردی: شهر تهران)»، نامۀ علوم اجتماعی، شمارۀ 20: 133-147. شارع‌پور، محمود، آزادارمکی، تقی و علی عسگری (1388)، «بررسی رابطۀ سرمایۀ اجتماعی با مدارا در بین دانشجویان دانشکده‌های علوم اجتماعی دانشگاه‌های تهران و علامه طباطبایی»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، شمارۀ 1: 68-94. فیروزجائیان، علی‌اصغر، شارع‌پور، محمود و نازنین فرزام (۱۳۹۵)، «سرمایۀ فرهنگی و مدارای اجتماعی (آزمون میمیک)»، فصلنامۀ توسعۀ اجتماعی، شمارۀ 2: 33-64. قاضی‌نژاد، مریم و الهه‌سادات اکبرنیا (1396)، «دینداری: مدارای اجتماعی یا فاصلۀ اجتماعی (پیمایشی در میان مسلمانان و مسیحیان شهر تهران)»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 6: 21-40. مقتدایی، فاطمه (1389)، «بررسی و سنجش میزان مدارای اجتماعی و عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر آن در شهر اهواز»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی. نصراصفهانی، علی، انصاری، محمداسماعیل، شائمی‌برزکی، علی و حسین آقاحسینی (1388)، «بررسی تحمل و مدارا به‌عنوان یکی از اجزای سرمایۀ اجتماعی با تکیه بر دیدگاه سعدی»، فصلنامۀ مطالعات ملی، شمارۀ 40: 9۲-۱۱۷. والزر، مایکل (1398)، در باب مدارا، ترجمۀ صالح نجفی، تهران: پردیس دانش. وزارت کشور (1395)، اداره کل امور اجتماعی، مرکز جرائم استان کرمانشاه. ولکاک، مایکل. و نارایان، دیپا. (1389)، «سرمایۀ اجتماعی و تبعات آن برای نظریۀ توسعه، پژوهش و سیاست‌گذاری»، در سرمایۀ اجتماعی، اعتماد، دموکراسی و توسعه، تدوین کیان تاجبخش، ترجمۀ افشین خاکباز و حسن پویان، تهران: شیرازه، 525-568. ·       همتی، رضا و وکیل احمدی (1393)، «تحلیل جامعه‌شناختی از وضعیت فرهنگ شهروندی و عوامل تبیین‌کنندۀ آن (مورد مطالعه: شهر ایوان)»، برنامه‌ریزی رفاه و توسعۀ اجتماعی، شمارۀ 5: 139-183. Agius, E., and Ambrosewicz, J. (2013), Towards Culture of Tolerance and Peace, Montreal, Canada: Internatioal Bureau for Childrens rights. Alexander, J. C. (2003), The Meanings of Social Life: A Cultural Sociology, Oxford: Oxford University Press. Ananina, V., and Danilov, D. (2015), “Ethnic Tolerance Formation among Students of Russian Universities: Current State, Problems, and Perspectives”, Procedia-Social and Behavioral Sciences, No. 23: 487–496. Bobo, L. and Licari, F. C. (1989), “Education and Political Tolerance”, Public Opinion Quarterly, No. 53: 285–307. Côté, R. R., Andersen, B., and Erickson, B. H. (2015), “Social Capital and Ethnic Tolerance: The Opposing Effects of Diversity and Competition. The Handbook of Research Methods and Applications on Social Capital. Edited by Yaojun Li. Cheltenham, United Kingdom: Edward Elgar. 91–106. Dahl, R. A. (1998), On Democracy,New Haven and London: Yale University Press. Dixon, J. C. and Michael S. R. (2004), “Nice to Know You? Testing Contact, Cultural and Group Threat Theories of Anti-Black and Anti-Hispanic Stereotypes”, Social Science Quarterly, No. 85: 257–280. Gibson, J. (2013), “Measuring Political Tolerance and General Support for ProCivil Liberties Policies, Notes, and Cautions”, Public Opinion Quarterly, No. 77: 45–68. Hjerm, M., Eger, M. Bohman, A., and Connolly, F. F. (2020), “A New Approach to the Study of Tolerance: Conceptualizing and Measuring Acceptance, Respect, and Appreciation of Difference”, Social Indicators Research, No. 147: 897–919. Karpov, A. O. (2017), “Dissonance Tolerance as a New Principle of the Cross-Cultural Sustainability”, Procedia - Social and Behavioral Sciences, No. 17: 723–730. King, P. (1976), Toleration, London, George Allen and Unwin. Lipset, S. M. (1959), “Some Social Requisites of Democracy: Economic Development and Political Legitimacy”, American Political Science Review, No. 53: 69–106.  Lipset, S. M. (1960), Political Man: The Social Bases of Politics. Garden City, NY: Doubleday. Mather, D. M., and Tranby, E. (2014), “New Dimensions of Tolerance: A Case for a Broader, Categorical Approach”. Sociological Science, No. 1: 512–531. Ministry of Interior (2016), General Department of Social Affairs, Crime Center of Kermanshah Province. UNESCO (1995), “Declaration of Principles on Tolerance”, Retreived from http://www.unesco. org/cpp/uk/declarations/tolerance.pdf. Vogt, P. (2002), Social Tolerance and Education, Review of Education, Pedagogy, and Cultural Studies, London: Sage. Walzer, M. (2019), On Tolerance, Translated by Saleh Najafi, Tehran: Pardis Danesh Publications. Welkak, M., and Narayan, D. (2010), “Social Capital and Its Consequences for Development Theory, Research and Policy Making”, in Social Capital, Trust, Democracy and Development, Edited by Kian Tajbakhsh, Translated by Afshin Khakbaz and Hassan Pouyan, Tehran: Shirazeh: 568–525. (In Persian) Widmalm, S. (2005), “Trust and Tolerance in India: Findings from Madhya Pradesh and Kerala”, India Review, No. 3: 233–257. Witenberg, R. T., and Butrus, N. (2012), “Some Personality Predictors of Tolerance to Human Diversity: The Roles of Openness, Agreeableness, and Empathy”, Journal of Australian Psychological Society, No. 65: 220–235. Zanakis, S., Newburry, W., and Taras, V. (2016), “Global Social Tolerance Index and Multi-Method Country Rankings Sensitivity”, Journal of International Business Studies, No. 47: 480–497. _||_ Adibi, M., Rastegar, Y., and Beheshti, S. (2013), “Social Tolerance and Its Dimensions”, Social Welfare Research Quarterly, No. 13: 353–375. (In Persian) Agius, E., and Ambrosewicz, J. (2013), Towards Culture of Tolerance and Peace, Montreal, Canada: Internatioal Bureau for Childrens rights. Alexander, J. C. (2003), The Meanings of Social Life: A Cultural Sociology, Oxford: Oxford University Press. Ananina, V., and Danilov, D. (2015), “Ethnic Tolerance Formation among Students of Russian Universities: Current State, Problems, and Perspectives”, Procedia-Social and Behavioral Sciences, No. 23: 487–496. Bagnasco, A. (2009), Trust and Social Capital, in Handbook of Political Sociology, Translated by Mohammad Khezri, Faramarz Taghiloo, and Saeed Farzadpour, Tehran: Research Institute for Strategic Studies. (In Persian) Beheshti S. S., and Rastegar, Y. (2012), “Sociological Explanation of Social Tolerance and Its Dimensions among Iranian Ethnic Groups”, Journal of Social Issues of Iran (Kharazmi University): No. 2: 7–35.(In Persian) Bobo, L. and Licari, F. C. (1989), “Education and Political Tolerance”, Public Opinion Quarterly, No. 53: 285–307. Bourdieu, P. (2005), Forms of Capital in: Social Capital, Trust, Democracy and Development, Collected by Kian Tajbakhsh, Translated by Afshin Khakbaz and Hassan Pouyan, Tehran: Shirazeh Publishing. (In Persian) Côté, R. R., Andersen, B., and Erickson, B. H. (2015), “Social Capital and Ethnic Tolerance: The Opposing Effects of Diversity and Competition. The Handbook of Research Methods and Applications on Social Capital. Edited by Yaojun Li. Cheltenham, United Kingdom: Edward Elgar. 91–106. Dahl, R. A. (1998), On Democracy,New Haven and London: Yale University Press. Dixon, J. C. and Michael S. R. (2004), “Nice to Know You? Testing Contact, Cultural and Group Threat Theories of Anti-Black and Anti-Hispanic Stereotypes”, Social Science Quarterly, No. 85: 257–280. Domehri, M., Bahyan, Sh., and Jahanbakhsh, I. (2009), “Study of the Relationship between Social Capital and Social Tolerance (Case Study: Citizens Aged 15 to 44 Years Old in Mazandaran Province)”, Quarterly Journal of Culture-Communication Studies, No. 20: 143–166. (In Persian) Firoozjaeian, A. A., Sharapour, M., and Farzam, N. (2006), “Cultural Capital and Social Tolerance (Mimic Test)”, Social Development Quarterly (Former Human Development), No. 2: 33–64. (In Persian) Ghazainejad, M., and Akbarnia, E. S. (2007), “Religiosity: Social Tolerance or Social Distance (A Survey between Muslims and Christians in Tehran)”, Social Studies and Research in Iran, No. 6: 21–40. (In Persian) Gibson, J. (2013), “Measuring Political Tolerance and General Support for ProCivil Liberties Policies, Notes, and Cautions”, Public Opinion Quarterly, No. 77: 45–68. Haghighatian, M., Ansari, I., and Danesh Asl, H. (2014), “Study of the Relationship between Cultural Capital and Social Tolerance of Teachers Case Study: Teachers in Isfahan”, The First National Conference on Psychology and Educational Sciences, Islamic Azad University, Shadegan Branch. (In Persian) Hemmati, R., and Ahmadi, L. (2014), “Sociological Analysis of the State of Citizenship Culture and its Explanatory Factors (Case study: Ivan)”, Welfare Planning and Social Development, No.5: 139–183. (In Persian) Hjerm, M., Eger, M. Bohman, A., and Connolly, F. F. (2020), “A New Approach to the Study of Tolerance: Conceptualizing and Measuring Acceptance, Respect, and Appreciation of Difference”, Social Indicators Research, No. 147: 897–919. Inglehart, R., and Wellsel, C. (2015) Modernisation, Cultural Change, and Democracy, Translated by Yaghoub Ahmadi, Tehran: Kavir. (In Persian) Jahangiri, J., and Afrasiabi, H. (2011), “Study of families in Shiraz in the field of factors and consequences of tolerance”, Journal of Applied Sociology, No. 3: 153-175. (In Persian) Karpov, A. O. (2017), “Dissonance Tolerance as a New Principle of the Cross-Cultural Sustainability”, Procedia - Social and Behavioral Sciences, No. 17: 723–730. King, P. (1976), Toleration, London, George Allen and Unwin. Lipset, S. M. (1959), “Some Social Requisites of Democracy: Economic Development and Political Legitimacy”, American Political Science Review, No. 53: 69–106. Lipset, S. M. (1960), Political Man: The Social Bases of Politics. Garden City, NY: Doubleday. Mather, D. M., and Tranby, E. (2014), “New Dimensions of Tolerance: A Case for a Broader, Categorical Approach”. Sociological Science, No. 1: 512–531. Ministry of Interior (2016), General Department of Social Affairs, Crime Center of Kermanshah Province. Ministry of Interior (2016), General Department of Social Affairs, Crime Center of Kermanshah Province. Muqtada’i, F. (2001), “Assessing the Degree of Social Tolerance and Social and Cultural Factors Affecting it in Ahvaz”, MSc Thesis, Shahid Chamran University of Ahvaz, Faculty of Social and Economic Sciences. (In Persian) Nasrasfahani, Ali, Ansari, Mohammad Ismail, Shaemi Borzaki, Ali and Hossein Aghahseni (2009), "Study of tolerance as a component of social capital based on Saadi's view", Quarterly Journal of National Studies, No. 40: 117-92. Putnam, R. (2000), Democracy and Civic Traditions, Translated by Mohammad Taghi Delfrouz, Tehran: Office of Political Studies, Ministry of Interior. (In Persian) Qaderzadeh, O., and Nasrollahi, Y. (2009), “Social Tolerance in Multicultural Societies; Survey Study of Miandoab Citizens”, Social Sciences of Ferdowsi University of Mashhad: No. 1: 1–47. (In Persian) Ritzer, G., and Goodham, D. (2011), Theory of Modern Sociology, Translated by Khalil Mirzaei and Abbas Lotfizadeh, Tehran: Sociologists Publications. (In Persian) Sharepour, M., Azad Armaki, T., and Askari, A. (2009), “Investigating the Relationship between Social Capital and Tolerance among Students of Social Sciences Faculties of Tehran and Allameh Tabatabaei Universities”, Iranian Journal of Sociology, No. 1: 68–94. (In Persian) Sharipour, M., and Khoshfar, Gh. (2002), “The Relationship between Cultural Capital and Youth Social Identity (Case Study of Tehran)”, Social Sciences Letter, No. 20: 133–147. (In Persian) Tajbakhsh, K.  (2006), Social Capital, Trust, Democracy, and Development, Tehran: Shirazeh. (In Persian) UNESCO (1995), “Declaration of Principles on Tolerance”, Retreived from  http://www.unesco. org/cpp/uk/declarations/tolerance.pdf. Vogt, P. (2002), Social Tolerance and Education, Review of Education, Pedagogy, and Cultural Studies, London: Sage. Walzer, M. (2019), On Tolerance, Translated by Saleh Najafi, Tehran: Pardis Danesh Publications. Walzer, Michael (2018), On Tolerance, translated by Saleh Najafi, Tehran: Pardis Danesh. Welkak, M., and Narayan, D. (2010), “Social Capital and Its Consequences for Development Theory, Research and Policy Making”, in Social Capital, Trust, Democracy and Development, Edited by Kian Tajbakhsh, Translated by Afshin Khakbaz and Hassan Pouyan, Tehran: Shirazeh: 568–525. (In Persian) Welkak, Michael. And Narayan, Dipa. (2010), "Social Capital and its Consequences for Development Theory, Research and Policy Making", in Social Capital, Trust, Democracy and Development, edited by Kian Tajbakhsh, translated by Afshin Khakbaz and Hassan Pouyan, Tehran: Shirazeh, 525-568. Widmalm, S. (2005), “Trust and Tolerance in India: Findings from Madhya Pradesh and Kerala”, India Review, No. 3: 233–257. Witenberg, R. T., and Butrus, N. (2012), “Some Personality Predictors of Tolerance to Human Diversity: The Roles of Openness, Agreeableness, and Empathy”, Journal of Australian Psychological Society, No. 65: 220–235. Zalizadeh, M., Bagheri, M., and Multafat, H. (2018), “Investigating Family Factors Affecting Social Tolerance (Case Study: Students of Shahid Chamran University of Ahvaz)”, Applied Sociology, No. 29: 129–146. (In Persian) Zanakis, S., Newburry, W., and Taras, V. (2016), “Global Social Tolerance Index and Multi-Method Country Rankings Sensitivity”, Journal of International Business Studies, No. 47: 480–497.
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) 154 10.22059/jisr.2020.303224.1073 مقاله پژوهشی مطالعۀ جامعه‌شناختی الگوهای بازنمایی اخلاق اجتماعی در رسانه‌های ورزشی ایران مطالعۀ جامعه‌شناختی الگوهای بازنمایی اخلاق اجتماعی در رسانه‌های ورزشی ایران قجری علی دانشجوی دکتری دانش اجتماعی مسلمین، دانشگاه تهران محسنی تبریزی علیرضا استاد گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه تهران 22 06 2021 10 2 409 441 15 06 2020 18 12 2020 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران). 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_82028.html

توجه به اخلاق اجتماعی در محتوا و مطالب رسانه‌های ورزشی، نخست از جهت تأثیر این موضوع بر اخلاق عمومی جامعه و دوم به‌سبب گسترۀ وسیع مخاطب این گروه از رسانه‌ها دارای ضرورتی جامعه‌شناختی است. بر این مبنا، دغدغۀ پژوهش حاضر آن است که نشان دهد رسانه‌های ورزشی پرمخاطب در ایران، چه تصویر، معنا و بازنمایی‌ای از الگوهای اخلاق اجتماعی و ارزش‌های رفتاری در جامعه را ارائه می‌دهند و کدام سنخ از کنش اجتماعی را برجسته، ترویج یا تقبیح می‌کنند. بدین‌منظور، محتوای یک سال از چهار نمونه روزنامۀ ورزشی باسابقه در ایران، شامل «ایران ورزشی»، «خبر ورزشی»، «ابرار ورزشی» و «پیروزی»، با روش تحلیل محتوای کیفی بررسی، مضمون‌یابی و تیپ‌بندی شده است. واحد تحلیل محتوا در پژوهش، موضوع، و ملاحظات نظری در آن مبتنی بر رویکرد مفاهیم حساس نظری هربرت بلومر است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد چهار رسانۀ ورزشی مورد مطالعه، بازنمایی اخلاق اجتماعی را در طیفی دوگانه از اخلاق-ضداخلاق معنا می‌کنند. در میان شش مقولۀ اخلاقی شناسایی‌شده، دو مقولۀ اخلاقی «قانونمندی» و «اتهام‌زنی- شایعه‌پراکنی» پربسامدترین سنخ اخلاق اجتماعی است و دو مقولۀ «منش پهلوانی» و «خشونت کلامی و رفتاری» به‌عنوان کم‌اهمیت‌ترین سنخ اخلاقی - در یک طیف مثبت و منفی - از منظر این رسانه‌ها توصیف و بازنمایی شده است.

 اخلاق اجتماعی بازنمایی تحلیل محتوای کیفی جامعه‌شناسی اخلاق رسانۀ ورزشی ابن‌بابویه، محمدبن علی (1377)،ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ترجمۀ علی‌اکبر غفاری، تهران: صدوق. ابن‌مسکویه (1397)، تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، ترجمۀ حسین قدمی، تهران: آیت اشراق. استریناتی، دومینیک (1384)، مقدمه‌ای بر نظریات فرهنگ عامه، ترجمۀ ثریا پاک‌نظر، چاپ دوم، تهران: گام نو. الهامی، داوود (1379)، «عناصر اخلاقی و عرفانی در فقه شیعه»، مکتب اسلام، شمارۀ 2: 20-29. اندروس، فیل (1389)، روزنامه‌نگاری ورزشی، ترجمۀ حمید قاسمی، تهران: علم و حرکت. بکر، لارنس (1380)، فلسفۀ اخلاق، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). بلیکی، نورمن (1390)، طراحی پژوهش‌های اجتماعی، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: نشرنی. پینکافس، ادموند (1382)، از مسئله‌محوری تا فضیلت‌گرایی، ترجمه و تعلیقات سید محمدرضا حسینی و مهدی علیپور، قم: دفتر نشر معارف. جوادی آملی، عبدالله (1383)، تفسیر انسان به انسان، ج 4، قم: اسراء. خاموشی، سیدمهدی (1390)، «تأثیر رسانه بر تغییر الگوهای رفتاری و اخلاق رسانه‌ای»، پژوهش‌نامۀ قرآن و حدیث، شمارۀ 8، 169-181. دورکیم، امیل (1369)، دربارۀ تقسیم‌کار اجتماعی، ترجمۀ باقر پرهام، تهران: دانشگاه تهران. دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت‌نامۀ دهخدا، جلد پنجم، تهران: دانشگاه تهران. ریتزر، جرج (1385)، نظریه‌های جامعه‌شناسی دوران معاصر، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: علمی. سنی‌مان، پی. جی (1375)، نگرش برمبنای فرایض اخلاقی، ترجمۀ محمود حقیقت کاشانی، تهران: مرکز مطالعات رسانه‌ها. طباطبایی، محمدحسین (1360)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران: صدرا. فارابی، ابونصر محمد (1389)، احصاء العلوم، ترجمۀ حسین خدیوجم، تهران: علمی و فرهنگی. قدیمی، بهرام (1393)، اصول و مکاتب جامعه‌شناسی ورزش، تهران: جامعه‌شناسان. کاظمی، عباس و محبوبه حاج محمدحسینی (1392)، «بازنمایی مطالعات بازنمایی در ایران»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شمارۀ 32: 119-142. کریپندروف، کلوس (1386)، تحلیل محتوا؛ مبانی روش‌شناسی، ترجمۀ هوشنگ نائبی، تهران: نشرنی. گل‌محمدی، احمد (1381)، «نگاهی به مفهوم و نظریه‌های جهانی‌شدن»، مطالعات ملی، شمارۀ 11: 85-116. گیدنز، آنتونی (1389)، جامعه‌شناسی، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: نشرنی. محمدپور، احمد (1389)، روش در روش، تهران: جامعه‌شناسان. محمدپور، احمد (1390)، روش تحقیق کیفی ضد روش 1، تهران: جامعه‌شناسان. مصباح یزدی، محمدتقی (1384)، نقد و بررسی مکاتب اخلاقی، تحقیق و نگارش: احمدحسین شریفی، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی. مطهری، مرتضی (1372)، فلسفۀ اخلاق، تهران: صدرا. مهدی‌زاده، سیدمحمد (1389)، نظریه‌های رسانه، تهران:‌ همشهری. وست،‌ دبورا و چارلز بوچر (1374)، مبانی تربیت‌بدنی و ورزش، ترجمۀ احمد آزاد، تهران: کمیتۀ ملی المپیک. هولستی، ال. رادولف (1373)، تحلیل محتوا در علوم اجتماعی و انسانی، ترجمۀ نادر سالارزاده امیری، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی. Abned, G. (2007), “Two Main Problems in the Sociology of Morality”, Theory and Society, No. 37: 87-125. Alexander, V. D. (2003), Sociology of Arts (Exploring Fine and Popular Forms), NY: Black Well Publishing. Andersen, H. (1990), “Morality in Three Social Theories: Parsons, Analytical Marxism and Habermas”, Acta Sociologica, No. 4: 321-339. Bivins, T. (1992), “A Systems Model for Ethical Decision Making in Public Relation1”, Public Relation Review, No: 4: 365-368. Boxill, J. (2003), The Ethics of Competition, NY: Black well. Caruso, R. (2011), “Crime and Sport Participation: Evidence Italian Regions over the Period 1997–2003”, Journal of Socio–Economics, No. 40: 455-463. Elhami, D. (2000), “Ethical and Mystical Elements in Shiite Jurisprudence”, School of Islam, No. 2: 20-29. Hall, S. (1977), The Work of Representation, in Cultural Representation and Signifying Practice, Thousand Oaks, CA: Sage Publication. Hitlin, S. (2014), “Morality”, Oxford Bibliographies,No. 17: 26-58. Malterud, K. (2001), “Qualitative Research: Standards, Challenges and Guidelines”, Lancet, No. 358: 483-488. Mayring, P. (2000), “Qualitative Content Analysis: Theoretical Foundation”, FQS, Volume 1, No. 2: 1-20. Patton. M. Q. (2002), Qualitative Research and Evaluation Methods. Thousand Oaks, CA: Sage Publications. Pinkafs, E. (2003), From the Central Issue to Virtue, Translated and commented by S. M. R. Hosseini and M. Alipour, Qom: Maaref. (In Persian) Rojek, C. (2003), “An Outline of the Action Approach to Leisure Studies”, Leisure Studies, No. 1: 13-25. Shannon, S. E., and Hsieh, H. F. (2005), “Three Approaches to Qualitative Content Analysis”, Qualitative Health Research, No. 9: 1277-1289. Skinner, J., and Zakus, D. (2008), “Development through Sport: Building Social Capital in Disadvantaged Communities.” Sport Management, No. 11: 253-275. Watson, J. and Hill, A. (2006), Dictionary of Media and Communication Studies, Editatin: Hodder Arnold. Zhang, Y., and Wildemuth, B. M. (2009), “Qualitative Analysis of Content”, Applications of Social Research, No. 30: 1-12. _||_ Abned, G. (2007), “Two Main Problems in the Sociology of Morality”, Theory and Society, No. 37: 87-125. Alexander, V. D. (2003), Sociology of Arts (Exploring Fine and Popular Forms), NY: Black Well Publishing. Andersen, H. (1990), “Morality in Three Social Theories: Parsons, Analytical Marxism and Habermas”, Acta Sociologica, No. 4: 321-339. Andrews, P. (2010), Sports Journalism, Translated by H. Ghasemi, Tehran: Science and Movement Publications. Becker, L. (2001), Philosophy of Ethics, Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute. (In Persian) Blake, N. (2011), Social Research Design, Translated by: H. Chavoshian, Tehran: Ney. (In Persian) ·Bivins, T. (1992), “A Systems Model for Ethical Decision Making in Public Relation1”, Public Relation Review, No: 4: 365-368. Boxill, J. (2003), The Ethics of Competition, NY: Black well. Caruso, R. (2011), “Crime and Sport Participation: Evidence Italian Regions over the Period 1997–2003”, Journal of Socio–Economics, No. 40: 455-463. Cripendoroff, K. (2006), Content Analysis Methodological Foundations, Translated by H. Naebi, Tehran: Ney Publications. (In Persian) Dehkhoda, A. A. (1998), Dehkhoda Dictionary, Vol. 5, Tehran: University of Tehran. (In Persian) Durkheim, E. (1990), About the Division of Social Work, Translated by B. Parham, Tehran: University of Tehran Publications. (In Persian) Durkheim, E. (1981), Philosophy and Sociology, Translated by F. Khamsei, Tehran: Iranian Center for Cultural Studies. (In Persian) Elhami, D. (2000), “Ethical and Mystical Elements in Shiite Jurisprudence”, School of Islam, No. 2: 20-29. Farabi, A. N. M. (2010), Statistics Science, Translated by H. Khadivjam, Tehran: Elmi and Farhangi. (In Persian) Ghadimi, B. (2014), Principles and Schools of Sociology of Sport. Tehran: Sociologists. (In Persian) Giddens, A. (2010), Sociology, Translated by H. Chavoshian, Tehran: Ney. (In Persian) GolMohammadi, A. (2002), “A Look at the Concept and Theories of Globalization”, National Studies, No. 11:  Thousand Oaks, CA:  (In Persian) Ibn al-Babawi, M. I. A. (1998), Reward for Actions and Punishment for Actions, Translated by A. A. Ghafari, Tehran: Sadouk. (In Persian) Hall, S. (1977), The Work of Representation, in Cultural Representation and Signifying Practice, Thousand Oaks, CA: Sage Publication. Hitlin, S. (2014), “Morality”, Oxford Bibliographies,No. 17: 26-58. Holstie, L. R. (1998), Content Analysis in Social Sciences and Humanities. Translated by N. Salarzadeh Amiri, Tehran: Allameh Tabatabai University. (In Persian) Ibn Babawiyyah, M. I. A. (1998), The Reward of Deeds and the Punishment of Deeds. Translated by A. A. Ghaffari, Tehran: Sadough. (In Persian) Ibn Mesquiah (2018), Refine Morals and Cleanse Races, Translated by: Hossein Qadami, Tehran: Ait Ishraq Publications. (In Persian) Javadi Amoli, A. (2004), Interpretation of Man to Man, Vol. 4, Qom: Esra. (In Persian) Kazemi, A., and Haj Mohammad Hosseini, M. (2014), “Representation of Representation Studies in Iran”, Cultural Studies and Communication, No. 32: 119-142. (In Persian) Khamoushi, S. M. (2011), “The Effect of Media on Changing Behavioral Patterns and Media Morals”, Journal of Quran and Hadith, No. 8: 169-181. (In Persian) Malterud, K. (2001), “Qualitative Research: Standards, Challenges and Guidelines”, Lancet, No. 358: 483-488. Mayring, P. (2000), “Qualitative Content Analysis: Theoretical Foundation”, FQS, Volume 1, No. 2: 1-20. Patton. M. Q. (2002), Qualitative Research and Evaluation Methods. Thousand Oaks, CA: Sage Publications. Mehdizadeh, S. M. (2010), Media Theories, Tehran: ‌ Hamshahri. (In Persian) Mesbah Izdi, M. T. (2005), Critique of Ethical Schools, Research and writing: A. H. Sharifi, Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute. (In Persian) Mohammadpour, A. (2010), Method by Method, Tehran: Sociologists. (In Persian) Mohammadpour, A. (2011), Qualitative Research Method against Method, Tehran: Sociologists. (In Persian) Motahari, M. (1989), Philosophy of Ethics, Tehran: Sadra Publications. (In Persian) Pinkafs, E. (2003), From the Central Issue to Virtue, Translated and commented by S. M. R. Hosseini and M. Alipour, Qom: Maaref. (In Persian) Ritzer, G. (2005), Sociological Theories of the Contemporary Age, Translated by M. Thalathi, Tehran: Elmi. (In Persian) Rojek, C. (2003), “An Outline of the Action Approach to Leisure Studies”, Leisure Studies, No. 1: 13-25. Shannon, S. E., and Hsieh, H. F. (2005), “Three Approaches to Qualitative Content Analysis”, Qualitative Health Research, No. 9: 1277-1289. Skinner, J., and Zakus, D. (2008), “Development through Sport: Building Social Capital in Disadvantaged Communities.” Sport Management, No. 11: 253-275. Strinati, D. (2005), An Introduction to Theories of Popular Culture. Translated by S. Paknazar, 2nd Edition, Tehran: Game No. (In Persian) Sunni, P. J. (1996), Attitude Based on Moral Precepts. Tehran: Center for Media Studies. (In Persian) Tabatabai, M. H. (1981). Principles of Philosophy and Method of Realism, Tehran: Sadra. (In Persian) Watson, J. and Hill, A. (2006), Dictionary of Media and Communication Studies, Editatin: Hodder Arnold. ·      West, ‌ D., and Butcher, C. (2004), Basics of Physical Education and Sports, Translation: Ahmad Azad, Tehran: National Olympic Committee Publications. (In Persian) Zhang, Y., and Wildemuth, B. M. (2009), “Qualitative Analysis of Content”, Applications of Social Research, No. 30: 1-12.
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) 154 10.22059/jisr.2021.284706.893 مقاله پژوهشی فاصلۀ اجتماعی و خصیصۀ اقتصادی سنجش رابطۀ فاصلۀ اجتماعی و خصیصۀ اقتصادی در نگرش گردشگران و کسبۀ مقیم یزد به یزدیها علی نژاد منوچهر استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه یزد مرشدی ابولفضل استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه یزد 22 06 2021 10 2 443 469 01 05 2020 22 02 2021 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران). 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_82029.html

مفهوم «فاصلۀ اجتماعی» به میزان پذیرش و احساس دوری یا نزدیکی در گروه‌های قومی و همچنین گتوهای شهری اشاره دارد. این مفهوم در عرصۀ فعالیت‌های اقتصادی موجب همگرایی و واگرایی میان کنشگران اقتصادی در جهت تعقیب اهداف اقتصادی می‌شود. شهر یزد به‌دلیل محصوربودن در کویر و ویژگی‌های خاص فرهنگی، دارای خصیصه‌های اقتصادی خاص هم هست. مردم یزد به‌دلیل داشتن روحیۀ همزیستی و رواداری، در تعامل دیرینه با سایر گروه‌ها و خرده‌فرهنگ‌ها قرار دارند. هدف این تحقیق، سنجش و تحلیل رابطۀ میان فاصلۀ اجتماعی و مراودۀ اقتصادی در میان کسبۀ غیربومی و گردشگران یزدی با مردم یزد است. روش مورد استفاده در این تحقیق کمی است که با ابزار پرسشنامۀ استاندارد و محقق‌ساخته با روایی 70 درصد از میان نمونۀ 300 نفری از گردشگران و کسبۀ غیربومی، به‌صورت خوشه‌ای چندمرحله‌ای در محدودۀ بافت گردشگری یزد تکمیل شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد احساس فاصلۀ اجتماعی پاسخگویان در ارتباط با مردم یزد نسبتاً کم است و آنان نگرش مثبت‌تری به مراودۀ اقتصادی با یزدی‌ها دارند. بااین‌حال، احساس فاصلۀ اجتماعی کسبۀ غیریزدی از یزدی‌ها بیشتر از فاصلۀ گردشگران از آن‌ها است. همچنین نتایج نشان داد بین فاصلۀ اجتماعی و نگرش به خصایص اقتصادی یزدی‌ها، و متغیرهای زمینه‌ای مانند جنسیت و سن پاسخگویان، رابطۀ معنادار و مستقیم وجود دارد.

 فاصلۀ اجتماعی کسبۀ مقیم یزد گردشگران یزدی مراودۀ اقتصادی یزدی‌ها آبراهامیان، یرواند (1389)، ایران بین دو انقلاب از مشروطه تا انقلاب اسلامی، ترجمۀ کاظم فیروزمند، حسن شمس‌آور و محسن مدیرشانه‌چی، چاپ چهاردهم، تهران: مرکز. اخلاقی‌پور، منصور (1389)، «بررسی جامعه‌شناختی فاصلۀ اجتماعی بین شهروندان بومی با اقلیت‌های غیربومی در شهر بندرعباس»، نشریۀ گلپنگ، شمارۀ 17-18: 132-145. بهرامیان، امید (1391)، بررسی میزان فاصلۀ اجتماعی والدین از فرزندان و عوامل مؤثر بر آن، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی. رضایی، احمد، شارع پور، محمود و عبدالحنان قرنجیک (1390)، «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر فاصلۀ اجتماعی گروه‌های قومی ساکن در محلات قومی شهر بندر ترکمن»، پژوهش‌نامه علوم اجتماعی، شمارۀ 4: 35-56. رفیع‌پور، فرامرز (1364)، جامعۀ روستایی و نیازهای آن، تهران: شرکت سهامی. رمضانخانی، صدیقه (1395)، فرهنگ عامۀ مردم شهر یزد، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات. سبزه‌ای، محمدتقی و گلمراد مرادی (1394)، «بررسی عوامل اجتماعی و ترس از جرم و نابهنجاری بین دو قوم کرد و لک در شهر کرمانشاه»، نشریۀ مطالعات جامعه‌شناسی شهری، شمارۀ 14: 161-184.  سوئدبرگ، ریچارد (1391)، مباحثی در جامعه‌شناسی اقتصادی منفعت‌طلبی و ساختار اجتماعی، ترجمۀ علی‌اصغر سعیدی، تهران: لوح فکر. فرهادی، مرتضی (1387)، ریشه‌های یاریگری و مشارکت در اندیشه و زندگی ایرانیان، کتاب ماه علوم اجتماعی، شمارۀ 7: 4-29.  قاضی‌نژاد، مریم و الهه‌سادات اکبرنیا (1396)، «دینداری: مدارای اجتماعی یا فاصلۀ اجتماعی (پیمایشی در میان مسلمانان و مسیحیان شهر تهران)»، فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 1: 21-40. عبداللهی، محمد و امید قادرزاده (1383)، «فاصلۀ قومی و عوامل مؤثر بر آن در ایران»، فصلنامۀ علوم اجتماعی، شمارۀ 1: 1-36. علی‌نژاد، منوچهر (1397)، درآمدی بر جامعه‌شناسی اقتصادی، یزد: دانشگاه یزد. میرزا مصطفی، سید مهدی و پرو قاسمی (1392)، «بررسی روند مهاجرت‌های استانی براساس اطلاعات سرشماری عمومی نفوس و مسکن»، دوماهنامۀ آمار، شمارۀ 2: 71-96. Akerlof, G. A. (1997), Social Distance and Social Decisions, Econometrica, No. 5: 1005–1027. Ben, D., and Verschoor, E. (2015), “Investment Behavior, Risk Sharing and Social Distance”, The Economic Journal, NO 584: 777-802. Dressler D., and Willis W. M. (1969), Sociology; the Study of Human Interaction,New York: Knopf. Daniel, A., Giuliano, B., and Fossati, F. (2018), The Matching Hierarchies Model: Evidence from a Survey Experiment on Employers’ Hiring Intent Regarding Immigrant Applicants, No. 53: 90–121. Wark, C., and Galliher, J. F. (2007), “Emory Bogardus and the Origins of the Social Distance Scale”, The American Sociologist, No. 4: 383–395. Kidwell, J., and Booth, A. (2011), Social Distance and Intergenerational Relations, New York: New York University. Kloosterman, R., Van‌der‌leun, J., and Rath, J. (1999), ‌Mixed‌ Embeddedness,In Formal Economic Activities and Immigrant Business in Netherland. Landon: California Press. Vu, V., and Dung, V. (2016), How Does Social Distance Influence Behavior at the Individual Level and The Group Level? A Storythrough Experimental Economics.University of Duisburg-Essen.Duisburg, Forsthausweg Press. Weaver, C. N. (2008), “Social Distance as a Measure of Prejudice among Ethnic Groups in the United States”, Journal of Applied Slocil Psychology, No. 38: 779–795. Maurer, T. W., and Keim, C., (2018), “Teaching about Prejudice with a Bogardus Social Distance Scale activity: Replication and Extension”, International Journal for the Scholarship of Teaching and Learning,No. 1: 1–12. _||_ Akerlof, G. A. (1997), Social Distance and Social Decisions, Econometrica, No. 5: 1005–1027. Akhlaghipour, M. (2010), “Sociological Study of the Social Distance between Indigenous Citizens Non-Indigenous Minorities in Bandar Abbas”, Golpang Magazine, No. 17–18: 132–145. (In Persian) Abdollahi, M., and Qaderzaeh, O. (2004), Ethnic Distance and Its Influential Factors in Iran, Social Sciences Quarterly, No. 1: 1–36. (In Persian) Alinejad, M. (2018), Introduction to Economic Sociology, Yazd: Yazd University Press. (In Persian) Bahramian, A. (2012), A Study of Parents’ Social Distance From Their Children and the factors affecting it, Master Thesis, Shahid Beheshti University. (In Persian) Abrahimian, Y. (2010), Iran between Two Revolutions from the Constitution to the Islamic Revolution, Translated by K. Firoozmand, H. Shamsavar, M. Modirshanechi, 14th Edition, Tehran: Markaz. (In Persian) Ben, D., and Verschoor, E. (2015), “Investment Behavior, Risk Sharing and Social Distance”, The Economic Journal, NO 584: 777-802. Dressler D., and Willis W. M. (1969), Sociology; the Study of Human Interaction,New York: Knopf. Daniel, A., Giuliano, B., and Fossati, F. (2018), The Matching Hierarchies Model: Evidence from a Survey Experiment on Employers’ Hiring Intent Regarding Immigrant Applicants, No. 53: 90–121. Farhadi, M. (2008), The Roots of Helping and Participating in Iranian Thought and Life, Social Science Month Book, No. 7: 4–29. (In Persian)  Wark, C., and Galliher, J. F. (2007), “Emory Bogardus and the Origins of the Social Distance Scale”, The American Sociologist, No. 4: 383–395. Ghazinejad, M., and Akbarnia, E. (2017), “Religiosity: Social Tolerance or Social Distance (A Survey between Muslims and Christians in Tehran)”, Journal of Social Studies and Research in Iran, No. 1: 21–40. (In Persian) Kidwell, J., and Booth, A. (2011), Social Distance and Intergenerational Relations, New York: New York University. Kloosterman, R., Van‌der‌leun, J., and Rath, J. (1999), ‌Mixed‌ Embeddedness,In Formal Economic Activities and Immigrant Business in Netherland. Landon: California Press. Mirza Mostafa, S. M., and Qasemi, P. (2013) “Study of Migration Trend in 1390 Provincial Based on the General Census of Population and Housing”, Bi-Quarterly Statistics, No. 2: 71–96. (In Persian) Rezaei, A., Share’pour, M., and Qaranjik, A. (2011), “Study of Social Factors Affecting the Social Distance of Ethnic Groups Living in Ethnic Neighborhoods of Bandar-e-Turkmen”, Journal of Social Sciences, No. 4: 35–56. (In Persian) Rafiepour, F. (1985), Rural Community and Its Needs, Tehran: Publication of Joint Stock Company. (In Persian) Ramezankhani, P. (2016), Popular Culture of the People of Yazd, Tehran: Research Institute of Culture, Arts and Communications. (In Persian) Sabzehaei, M., and Moradi, G. (2015), “Study of Social Factors and Fear of Crime and Anomalies between the Two Ethnic Groups in Kermanshah”, Journal of Urban Sociological Studies, No. 14: 161–184. (In Persian) Swedenberg, R. (2012), Discussions in the Sociology of Utilitarian Economics and Social Structure, Translated by A. A. Saeedi, Tehran: Loh-e Fekr Publications. (In Persian) Vu, V., and Dung, V. (2016), How Does Social Distance Influence Behavior at the Individual Level and The Group Level? A Storythrough Experimental Economics.University of Duisburg-Essen.Duisburg, Forsthausweg Press. Weaver, C. N. (2008), “Social Distance as a Measure of Prejudice among Ethnic Groups in the United States”, Journal of Applied Slocil Psychology, No. 38: 779–795. Maurer, T. W., and Keim, C., (2018), “Teaching about Prejudice with a Bogardus Social Distance Scale activity: Replication and Extension”, International Journal for the Scholarship of Teaching and Learning,No. 1: 1–12.
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) 154 10.22059/jisr.2020.302546.1066 مقاله پژوهشی نگرش به بدن: تفاوت یا تعارض نسلی (مطالعۀ نگرش نسلی بدن‌مندی نوجوانان در شهر تهران) نگرش به بدن: تفاوت یا تعارض نسلی (مطالعۀ نگرش نسلی بدن‌مندی نوجوانان در شهر تهران) اعتمادی‌فرد سید مهدی دانشیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکدة علوم اجتماعی، دانشگاه تهران حسین‌زاده حسام کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه تهران 22 06 2021 10 2 471 497 13 08 2020 27 03 2021 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران). 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_82030.html

هدف اصلی این مقاله، واکاوی درک و نگرش نوجوانان تهرانی به‌مثابۀ یک نسل دربارۀ بدن خودشان و دیگران در گروه همسالان و پس از آن، بررسی نگرش بزرگسالان به‌مثابۀ نسل‌های پیشین دربارۀ این درک از بدن نزد نوجوانان است. یافته‌های پژوهش مبتنی بر مصاحبۀ عمیق اکتشافی با 17 نوجوان دختر و پسر (15 تا 18 ساله) و 14 بزرگسال زن و مرد (21 تا 48 ساله) در شهر تهران و تحلیل تماتیک (مفهومی) داده‌های گردآوری‌شده بود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد هرچند نگرش‌های مدرن دربارۀ بدن در میان نوجوانان رواج دارد و بسیاری از آنان بدن را مسئله‌ای تغییرپذیر می‌دانند که بیشتر مایۀ حیرت و گاهی نگرانی نسل‌های پیشین است، خود این تغییر، در بیشتر موارد به شکلی متناقض از الگوهای قدیمی مبتنی بر دوگانه‌انگاری مردانه/ زنانه پیروی می‌کند. این وضعیت حاکی از آن است که هرچند از نظر صوری بدن‌مندی نوجوانان شکلی جدید و گاهی غریب به خود گرفته است، در بطن این بدن‌مندی جدید همان ارزش‌ها و الگوهای نسل‌های پیشین با قوت پابرجا هستند و تنها بروز و ظهور متفاوتی یافته‌اند. نگرش بزرگسالان به این بدن‌مندی نوجوانان را نیز می‌توان در قالب سه سنخ «داغ ننگ»، «مدال افتخار» و «بی‌اعتنایی» فهم کرد.

 بدن بدن‌مندی تحولات نگرشی نسل نوجوانان اباذری، یوسف و نفیسه حمیدی (1387)، «جامعه‌شناسی بدن و پاره‌ای مناقشات»، پژوهش زنان، شمارۀ 6: 127-160. استراوس، انسلم و جولیت کربین (1395)، مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریۀ زمینه‌ای، ترجمۀ ابراهیم افشار، تهران: نشر نی. اسکانفلد، ویلیام (1372)، «تصویر ذهنی نوجوانان از بدن»، ترجمۀ شروین شمالی، تربیت، شمارۀ 84: 50-55. ببی، ارل (1392)، روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، دوجلدی، ترجمۀ رضا فاضل، تهران: سمت. بلیکی، نورمن (1384)، طراحی پژوهش‌های اجتماعی، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: نشرنی. رشید، خسرو (1394)، «رفتارهای پرخطر در بین دانش‌آموزان نوجوان دختر و پسر شهر تهران»، رفاه اجتماعی، شمارۀ 57: 31-56. عبدالحسینی، اشرف و منصور حقیقتیان (1396)، «عوامل اجتماعی مؤثر بر مدیریت بدن در نوجوانان و جوانان دختر و پسر شهر اصفهان»، رفاه اجتماعی، شمارۀ 67: 233-271. فاضلی، نعمت‌الله و فرشته مزین (1392)، «خوانش دانش‌آموزان دختر از کدهای پوشش مدرسه در دبیرستان‌های دخترانۀ تهران»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، شمارۀ 2: 123-150. لو بروتون، داوید (1392)، جامعه‌شناسی بدن، ترجمۀ ناصر فکوهی، تهران: ثالث. یزدانی، فاطمه (1395)، از مدرسه تا خانه: بررسی زندگی روزمرۀ دختران دانش‌آموز هنرستانی در فاصلۀ زمانی مدرسه تا خانه، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران. Abazari, Y., and Hamidi, N. (2008), “Sociology of the Body and Some Disputes”, Women's Research, No.4: 127–160. (In Persian) Abdolhoseyni, A., and Haghighatian, M. (2018), “Social Factors Affecting Body Management in Adolescent and Young Girls and Boys in the City of Isfahan”. Social Welfare, No. 67: 233–271. (In Persian) Babbie, E. (2013), The Practice of Social Research, Translated by: R. Fazel, Tehran: Samt. (In Persian) Blaikie, N. (2013), Designing Social Research, Translated by: H. Chavoshian, Tehran: Ney. (In Persian) Bourdieu, P. (1998), Practical Reason: On the Theory of Action, Cambridge: Polity Press. Braun, V., and Clarke, V. (2006), “Using Thematic Analysis in Psychology”, Qualitative Research in Psychology, No.2: 77–101. Connell, R. W. (1996), “Teaching the Boys: New Research on Masculinity, and Gender Strategies for Schools”, Teacher's College Record, No. 2: 206–235. Dillon, D. R., and Moje, E. B. (1998), Adolescent Identities as Demanded by Science Classroom Discourse Communities Elizabeth Birr Moje University of Michigan Deborah R. Dillon University of Minnesota, in: Reconceptualizing the Literacies in Adolescents’ Lives, 193–222. Fazeli, N., and Mozayan, F. (2013), “School Girls and Resistance to the Veil: Case of Public-School Girls in Tehran”, Iranian Sociological Association, No. 2: 123–150. (In Persian) Frost, L. (2001), Young Women and the Body: A Feminist Sociology, New York: Palgrave Macmillan. Gondoli, D., Corning, A., Blodgett, E., and Bucchianeri, M . (2011), “Hetrosocial Involvement, Peer Pressure For Thinness And Body Dissatisfaction Among Young Adolescent Girls”, Journal of Body Image, No. 8: 143–148. Green, E., and Singleton, C. (2006), “Risky Bodies at Leisure: Young Women Negotiating Space and Place”, Sociology, No. 5: 853–871. Güneri, O., Sümer, Z., and Yildirim, A. (1999), “Sources of Self-identity among Turkish Adolescents”, Adolescence, No. 34: 535–546. Kertzer, D. I. (1983), “Generation as a Sociological Problem”, Annual Review of Sociology, No. 9: 125–145. Kirk, D. (1999), “Embodying the School/Schooling Bodies: Physical Education as Disciplinary Technology”, The Extra-Ordinary School: Parergonality and Pedagogy, New York, Peter Lang: 181-196. Kirk, D., and Tinning, R. (1994), “Embodied Self Identity, Healthy Lifestyles and School Physical Education”, Sociology of Health and Illness, No. 5: 600–625. Kovarik, J. (1994), “The Space and Time of Children at the Interface of Psychology and Sociology”, in Childhood Matters: social theory, practice and politics. Jens Qvortrup, Marjatta Bardy, Giovanni Sgritta, Helmut Wintersberger. (eds). Avebury, Aldershot : 101–122. Le Breton, D. (2013), Sociology of Body, Translated by: N. Fakouhi, Tehran: Saless. (In Persian) McCrindle, M., and Wolfinger, E. (2011), The ABC of XYZ: Understanding the Global Generations, Sydney: UNSW. Mead, M. (2003), Sex and Temperament in Three Primitive Societies, 1st Perennial ed., New York: Harper Collins. Murray, K., Byrne, D. G., and Rieger, E. (2011), “Investigating Adolescent Stress and Body Image”, Journal of Adolescence, No. 34: 269–278. Rashid, K. (2015), “Risky Behaviors among Adolescent Boy and Girl Students in Tehran”, Social Welfare, No. 57: 31–56. (In Persian) Schonfeld, W. (1993), “Adolescents’ Mental Image of the Body”, Translated by: S. Shomali, Training, No.84: 50–55. (In Persian) Shilling, C. (1993), The Body and Social Theory, London: Sage. Strauss, A., and Corbin, J. (1998), Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory, Translated by: E. Afshar, Tehran: Ney. (In Persian) Ungar, M. (2000), “The Myth of Peer Pressure”. Adolescence, No.137: 167–180. Yazdani, F. (2013), From School until Home: The Everyday Life of Girls Attending School of Art Within the Time After School until Home, Master Thesis, University of Tehran. (In Persian) _||_ Abazari, Y., and Hamidi, N. (2008), “Sociology of the Body and Some Disputes”, Women's Research, No.4: 127–160. (In Persian) Abdolhoseyni, A., and Haghighatian, M. (2018), “Social Factors Affecting Body Management in Adolescent and Young Girls and Boys in the City of Isfahan”. Social Welfare, No. 67: 233–271. (In Persian) Babbie, E. (2013), The Practice of Social Research, Translated by: R. Fazel, Tehran: Samt. (In Persian) Blaikie, N. (2013), Designing Social Research, Translated by: H. Chavoshian, Tehran: Ney. (In Persian) Bourdieu, P. (1998), Practical Reason: On the Theory of Action, Cambridge: Polity Press. Braun, V., and Clarke, V. (2006), “Using Thematic Analysis in Psychology”, Qualitative Research in Psychology, No.2: 77–101. Connell, R. W. (1996), “Teaching the Boys: New Research on Masculinity, and Gender Strategies for Schools”, Teacher's College Record, No. 2: 206–235. Dillon, D. R., and Moje, E. B. (1998), Adolescent Identities as Demanded by Science Classroom Discourse Communities Elizabeth Birr Moje University of Michigan Deborah R. Dillon University of Minnesota, in: Reconceptualizing the Literacies in Adolescents’ Lives, 193–222. Fazeli, N., and Mozayan, F. (2013), “School Girls and Resistance to the Veil: Case of Public-School Girls in Tehran”, Iranian Sociological Association, No. 2: 123–150. (In Persian) Frost, L. (2001), Young Women and the Body: A Feminist Sociology, New York: Palgrave Macmillan. Gondoli, D., Corning, A., Blodgett, E., and Bucchianeri, M . (2011), “Hetrosocial Involvement, Peer Pressure For Thinness And Body Dissatisfaction Among Young Adolescent Girls”, Journal of Body Image, No. 8: 143–148. Green, E., and Singleton, C. (2006), “Risky Bodies at Leisure: Young Women Negotiating Space and Place”, Sociology, No. 5: 853–871. Güneri, O., Sümer, Z., and Yildirim, A. (1999), “Sources of Self-identity among Turkish Adolescents”, Adolescence, No. 34: 535–546. Kertzer, D. I. (1983), “Generation as a Sociological Problem”, Annual Review of Sociology, No. 9: 125–145. Kirk, D. (1999), “Embodying the School/Schooling Bodies: Physical Education as Disciplinary Technology”, The Extra-Ordinary School: Parergonality and Pedagogy, New York, Peter Lang: 181-196. Kirk, D., and Tinning, R. (1994), “Embodied Self Identity, Healthy Lifestyles and School Physical Education”, Sociology of Health and Illness, No. 5: 600–625. Kovarik, J. (1994), “The Space and Time of Children at the Interface of Psychology and Sociology”, in Childhood Matters: social theory, practice and politics. Jens Qvortrup, Marjatta Bardy, Giovanni Sgritta, Helmut Wintersberger. (eds). Avebury, Aldershot : 101–122. Le Breton, D. (2013), Sociology of Body, Translated by: N. Fakouhi, Tehran: Saless. (In Persian) McCrindle, M., and Wolfinger, E. (2011), The ABC of XYZ: Understanding the Global Generations, Sydney: UNSW. Mead, M. (2003), Sex and Temperament in Three Primitive Societies, 1st Perennial ed., New York: Harper Collins. Murray, K., Byrne, D. G., and Rieger, E. (2011), “Investigating Adolescent Stress and Body Image”, Journal of Adolescence, No. 34: 269–278. Rashid, K. (2015), “Risky Behaviors among Adolescent Boy and Girl Students in Tehran”, Social Welfare, No. 57: 31–56. (In Persian) Schonfeld, W. (1993), “Adolescents’ Mental Image of the Body”, Translated by: S. Shomali, Training, No.84: 50–55. (In Persian) Shilling, C. (1993), The Body and Social Theory, London: Sage. Strauss, A., and Corbin, J. (1998), Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory, Translated by: E. Afshar, Tehran: Ney. (In Persian) Ungar, M. (2000), “The Myth of Peer Pressure”. Adolescence, No.137: 167–180. Yazdani, F. (2013), From School until Home: The Everyday Life of Girls Attending School of Art Within the Time After School until Home, Master Thesis, University of Tehran. (In Persian)
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) 154 10.22059/jisr.2021.294903.986 مقاله پژوهشی مطالعۀ کیفی شکل‌گیری احساس تعلق اجتماعی و تکرار جرم در مددجویان سابقه‌دار مطالعۀ کیفی شکل‌گیری احساس تعلق اجتماعی و تکرار جرم در مددجویان سابقه‌دار شیردل الهام استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان محمدی مریم کارشناس ارشد مطالعات زنان، دانشگاه شهید باهنر کرمان 22 06 2021 10 2 499 528 27 04 2020 13 04 2021 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران). 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_82031.html

احساس تعلق اجتماعی رفتارها، سبک زندگی، تعاملات اجتماعی و سلامت فرد و جامعه را سازمان‌دهی می‌کند. این پژوهش به روش کیفی و با استفاده از نظریۀ زمینه‌ای، بسترهای مهم شکل‌گیری احساس تعلق اجتماعی و تکرار جرم را در مددجویان سابقه‌دار مطالعه می‌کند. براساس معیار اشباع نظری استقرایی، 27 نفر از مددجویان سابقه‌دار مراجعه‌کننده به مرکز مراقبت بعد از زندان در شهرستان کرمان شامل مرد و زن به شیوۀ نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و با آن‌ها مصاحبۀ عمیق صورت گرفت. داده‌های جمع‌آوری‌شده به روش اشتراوس و کوربین در سه مرحلۀ کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند و 43 مفهوم، 6 مقولۀ اصلی و 1 مقولۀ هسته‌ای از درون گفته‌های مشارکت‌کنندگان استخراج شد. مقوله‌های اصلی این تحقیق عبارت‌اند از: 1. مصائب اجتماعی و ضربۀ روحی در کودکی، 2. گسسته‌شدن تعلق به مدرسه و بازماندگی از تحصیل، 3. نداشتن پیوندهای اجتماعی و احساس تعلق به کانون اصلاح و تربیت، 4. نداشتن احساس تعلق اجتماعی در خانواده، 5. احساس تعلق به پیوندهای دوستانۀ انحرافی، 6. سابقه‌داری و تکرار جرم. مقولۀ هسته‌ای «نداشتن پیوندهای اجتماعی و احساس تعلق ضداجتماعی در سابقه‌داران» نشانگر آن است که پیوند اجتماعی مددجویان سابقه‌دار به‌دلیل نبود بسترهای مناسب در زندگی به‌سمت احساس تعلق ضداجتماعی و درنهایت، کنش‌های انحرافی و تکرار جرم سوق یافته است.

 احساس تعلق پیوند اجتماعی سابقه‌داری نظریۀ زمینه‌ای امامی، علی، بازدار، مهرنوش، صفری، ملیحه و رامونا فرحناکی (1393)، «تعیین رابطۀ حس تعلق و شاخصه‌های اجتماعی آن، نمونۀ موردی: روستای زیارت در گلستان»، معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، شمارۀ 21: 11-21. ایمان‌زاده، علی و سریه علیپور (1398)، «تجربۀ زیستۀ کودکان کار شهر تبریز از احساس تنهایی، مطالعه به روش پدیدارشناختی»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 8: 279-304. باقری بنجار، عبدالرضا و ماریا رحیمی (1391)، «بررسی رابطۀ میزان احساس تعلق اجتماعی شهروندان با میزان مشارکت اجتماعی، فرهنگی و سیاسی آنان (شهروندان مناطق 3 و 12 شهر تهران)»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، شمارۀ 2: 143-170. دیاری­، مرتضی و مهدی کرمانی­ (1399)، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 9: 27-55. رستمی، نیر و فیروز راد (1392)، «بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با گرایش دانش‌آموزان به رفتارهای نابهنجار: مطالعۀ دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطۀ شهر اهر»، مطالعات جامعه‌شناسی، شمارۀ 5: 55-75. ستوده، هدایت‌الله (1385)، آسیب‌شناسی اجتماعی-جامعه‌شناسی انحرافات، تهران: آوای نور. سیاسی، علی‌اکبر (1389)، نظریه‌های شخصیت یا مکاتب روان‌شناسی، تهران: دانشگاه تهران. صبوری خسروشاهی، حبیب و نسرین آذرگون (1392)، «فضای مجازی و هویت جهانی (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی)»، فصلنامۀ مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، شمارۀ 4: 1-28. کی‌نیا، مهدی (1386)، مبانی جرم‌شناسی، تهران: دانشگاه تهران. گیدنز، آنتونی (1385)، جامعه‌شناسی، ترجمۀ منوچهر صبوری، تهران: نشرنی. نوروزپور، مرضیه، غرایی، بنفشه، عاشوری، احمد و مجتبی حبیبی (1393)، «بررسی نمرات مقیاس‌های پرسشنامۀ چندوجهی شخصیتی مینه‌سوتا-نوجوانان براساس وضعیت‌های هویتی مارسیا در نوجوانان»، مجلۀ اصول بهداشت روانی، شمارۀ 17: 292-299. Bagheri Benjar, A. R., and Rahimi, M. (2012), “Investigating the Relationship between Citizens’ Sense of Social Belonging with the Level of Social, Cultural, and Political Participation (Citizens of Districts 3 and 12 of Tehran)”, Urban Sociological Studies, No. 2(5): 143–170. (In Persian) Bernburg, J. G. (2009), “Labeling Theory”, In: Marvin D. Krohn, Alan Lizotte and Gina Penly Hall (Eds.), Handbook on Crime and Deviance (187-207), Springer Science + Business Media. Boduszek, D., and Hyland, P. (2011), “The Theoretical Model of Criminal Social Identity: Psycho-Social Perspective”, International Journal of Criminology and Sociological Theory,No.1: 604–615. Cohen, S. (2004), “Social Relationship and Health”, American Psychologist, No. 59: 676–684. Dimant, E. (2016), On Peer Effects: Contagion of Pro- and Anti-Social Behavior in Charitable Giving and the Role of Social Identity, PPE Working Papers 0006, Philosophy, Politics and Economics, University of Pennsylvania. Diari, M., and Kermani, M. (2020), “The Sociological Study of Sexual Abnormalities in Homeless Hangouts in Tehran and Mashhad”, Social Studies and Research in Iran, No. 1: 27–55. (In Persian) Emami, A., Bazdar, M., Safari, M., and Farahnaki, R. (2014), “The Relationship between Sense of Belonging and Its Social Characteristics, Case Study: Ziarat Village in Golestan”, Urban Utopia Architecture and Planning, No. 21: 11–21. (In Persian) Erikson, E. H.) 1968), Identity, Youth and Crisis, New York: Norton. Giddens, A. (2006), Sociology, Translated by M. Sabouri, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Hirschi, T. (1969), Causes of Delinquency, Berkeley: University of California. Imanzadeh, A., and Alipour, S. (2019), “The Lived Experience of Working Children of Tabriz City from Feeling of Lonely, a Phenomenological Study”, Social Studies and Research in Iran, No. 2: 279–304. (In Persian) Kast, C. (2008), “Social Identity Similarity Effects on Interpersonal Evaluation”, Current Research in Social Psychology, No. 5: 64–74. Keynia, M. (2007), Fundamentals of Criminology, Tehran: University of Tehran. (In Persian) Lam, W. S. E. (2004), “Second Language Socialization in Bilingual Chat Room: Global and Local Considerations”, Language Learning and Technology, No. 3: 44–65. Leiber, M. J., Kristin, Y. M., and Featherstone, R. A. (2008), Family Structure, Family Processes; Economic Factor and Delinquency: Similarities and Differences by Race and Ethnicity, NY: Sage Publication. Link, S. (2009), George Mead’s “I” and “Me”, Research Starters, Academic Topic Overviews. Miller, J. M. (2011), Criminological Theory, Prentice Hall Publisher. Nowruzpour, M., Gharaei, B., Ashuri, A., and Habibi, M. (2014), “Evaluation of Scores of Minnesota-Adolescent Personality Multidimensional Questionnaire Scales Based on Marcia Identity Status in Adolescents”, Journal of Mental Health Principles, No. 6: 292–299. Piers, B., and Messerschmidt, J. W. (2005), Criminology: A Sociological Approach, England: Oxford University Press. Rorty, H. (2009), Identity, Retrieved from http://plato.Stanford.edu/entries/identity. Rostami, N., and Rad, F. (2013), “Study of Social Factors Related to Students’ Tendency to Abnormal Behaviors: A Study of Female High School Students in Ahar”, Sociological Studies, No. 20: 55–75. (In Persian) Saburi Khosrowshahi, H., and Azargon, N. (2013), “Cyberspace and Global Identity (Case study: Islamic Azad University Students)”, Quarterly Journal of Strategic Studies in Public Policy, No. 10: 1–28. (In Persian) Siegel, L. J. (2001), Criminology: Theories, Patterns, and Typologies, USA: Wadsworth. Siyasi, A. A. (2010), Personality Theories or Schools of Psychology, Tehran: University of Tehran. (In Persian) Sotoudeh, H. (2006), Social Pathology - Sociology of Deviations, Tehran: Avaye Noor. (In Persian) Strauss, A., and Corbin, J. (1999), Basics of Qualitative Research: Procedures and Techniques for Developing Grounded Theory, Ed: Thousand Oaks, CA: Sage.‌ Tica, G., and Roth, M. (2012), “Are Former Male Inmates Excluded from Social Life”, European Journal of the Probation University of Bucharest, No. 2: 62–76. _||_ Bagheri Benjar, A. R., and Rahimi, M. (2012), “Investigating the Relationship between Citizens’ Sense of Social Belonging with the Level of Social, Cultural, and Political Participation (Citizens of Districts 3 and 12 of Tehran)”, Urban Sociological Studies, No. 2(5): 143–170. (In Persian) Bernburg, J. G. (2009), “Labeling Theory”, In: Marvin D. Krohn, Alan Lizotte and Gina Penly Hall (Eds.), Handbook on Crime and Deviance (187-207), Springer Science + Business Media. Boduszek, D., and Hyland, P. (2011), “The Theoretical Model of Criminal Social Identity: Psycho-Social Perspective”, International Journal of Criminology and Sociological Theory,No.1: 604–615. Cohen, S. (2004), “Social Relationship and Health”, American Psychologist, No. 59: 676–684. Dimant, E. (2016), On Peer Effects: Contagion of Pro- and Anti-Social Behavior in Charitable Giving and the Role of Social Identity, PPE Working Papers 0006, Philosophy, Politics and Economics, University of Pennsylvania. Diari, M., and Kermani, M. (2020), “The Sociological Study of Sexual Abnormalities in Homeless Hangouts in Tehran and Mashhad”, Social Studies and Research in Iran, No. 1: 27–55. (In Persian) Emami, A., Bazdar, M., Safari, M., and Farahnaki, R. (2014), “The Relationship between Sense of Belonging and Its Social Characteristics, Case Study: Ziarat Village in Golestan”, Urban Utopia Architecture and Planning, No. 21: 11–21. (In Persian) Erikson, E. H.) 1968), Identity, Youth and Crisis, New York: Norton. Giddens, A. (2006), Sociology, Translated by M. Sabouri, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Hirschi, T. (1969), Causes of Delinquency, Berkeley: University of California. Imanzadeh, A., and Alipour, S. (2019), “The Lived Experience of Working Children of Tabriz City from Feeling of Lonely, a Phenomenological Study”, Social Studies and Research in Iran, No. 2: 279–304. (In Persian) Kast, C. (2008), “Social Identity Similarity Effects on Interpersonal Evaluation”, Current Research in Social Psychology, No. 5: 64–74. Keynia, M. (2007), Fundamentals of Criminology, Tehran: University of Tehran. (In Persian) Lam, W. S. E. (2004), “Second Language Socialization in Bilingual Chat Room: Global and Local Considerations”, Language Learning and Technology, No. 3: 44–65. Leiber, M. J., Kristin, Y. M., and Featherstone, R. A. (2008), Family Structure, Family Processes; Economic Factor and Delinquency: Similarities and Differences by Race and Ethnicity, NY: Sage Publication. Link, S. (2009), George Mead’s “I” and “Me”, Research Starters, Academic Topic Overviews. Miller, J. M. (2011), Criminological Theory, Prentice Hall Publisher. Nowruzpour, M., Gharaei, B., Ashuri, A., and Habibi, M. (2014), “Evaluation of Scores of Minnesota-Adolescent Personality Multidimensional Questionnaire Scales Based on Marcia Identity Status in Adolescents”, Journal of Mental Health Principles, No. 6: 292–299. Piers, B., and Messerschmidt, J. W. (2005), Criminology: A Sociological Approach, England: Oxford University Press. Rorty, H. (2009), Identity, Retrieved from http://plato.Stanford.edu/entries/identity. Rostami, N., and Rad, F. (2013), “Study of Social Factors Related to Students’ Tendency to Abnormal Behaviors: A Study of Female High School Students in Ahar”, Sociological Studies, No. 20: 55–75. (In Persian) Saburi Khosrowshahi, H., and Azargon, N. (2013), “Cyberspace and Global Identity (Case study: Islamic Azad University Students)”, Quarterly Journal of Strategic Studies in Public Policy, No. 10: 1–28. (In Persian) Siegel, L. J. (2001), Criminology: Theories, Patterns, and Typologies, USA: Wadsworth. Siyasi, A. A. (2010), Personality Theories or Schools of Psychology, Tehran: University of Tehran. (In Persian) Sotoudeh, H. (2006), Social Pathology - Sociology of Deviations, Tehran: Avaye Noor. (In Persian) Strauss, A., and Corbin, J. (1999), Basics of Qualitative Research: Procedures and Techniques for Developing Grounded Theory, Ed: Thousand Oaks, CA: Sage.‌ Tica, G., and Roth, M. (2012), “Are Former Male Inmates Excluded from Social Life”, European Journal of the Probation University of Bucharest, No. 2: 62–76.
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) 154 10.22059/jisr.2021.303832.1076 مقاله پژوهشی جنسیت و تمایز عادت‌واره: بررسی مقایسه‌ای فهم و تجربۀ زنان و مردان در مواجهه با طلاق (مورد مطالعه: شهر تبریز) جنسیت و تمایز عادت‌واره: بررسی مقایسه‌ای فهم و تجربۀ زنان و مردان در مواجهه با طلاق (مورد مطالعه: شهر تبریز) گلابی فاطمه دانشیار جامعه‌شناسی گروه علوم اجتماعی دانشگاه تبریز و عضو قطب علمی جامعه‌شناسی سلامت دانشگاه تبریز شکوهی علیشاه احد کارشناس ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه تبریز 22 06 2021 10 2 529 560 03 07 2020 17 02 2021 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران). 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_82032.html

پژوهش حاضر با هدف بررسی مقایسه‌ای فهم زنان و مردان در مواجهه با طلاق در شهر تبریز انجام گرفته است. برای جمع‌آوری داده‌ها از روش تحقیق کیفی و تکنیک مصاحبۀ عمیق استفاده شد و تجزیه و تحلیل اطلاعات و یافته‌های تحقیق و ارائۀ نظریۀ نهایی، به روش نظریۀ زمینه‌ای صورت گرفت. 32 نفر (17 زن و 15 مرد) به‌وسیلۀ نمونه‌گیری نظری انتخاب شدند و تا اشباع داده‌ها، مصاحبه‌ها ادامه یافت. بررسی مقایسه‌ای فهم طلاق در بین زنان و مردان مطلقه نوعی فضای اجتماعی را توصیف می‌کند که در آن، شاهد نوعی تمایز طبقاتی-فرهنگی در عادت‌واره‌ها و سرمایه‌ها هستیم. عادت‌وارۀ زوجین با یکدیگر متفاوت و متمایز است، از پایگاه اجتماعی یکسانی نیستند و از سرمایه‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و نمادین متفاوتی برخوردارند. شرایط علی در شکل‌گیری طلاق عبارت‌اند از: خشونت، خیانت و بی‌بندوباری جنسی-اخلاقی، نارضایتی جنسی، ازدواج پرمخاطره، اعتیاد، اختلافات فکری و نگرشی خانواده‌ها، مسائل اقتصادی و ازدواج زودهنگام. شرایط زمینه‌ای نظیر ضعف سیستم آموزشی و مراکز مشاورۀ قبل از ازدواج و حین طلاق نیز بر شرایط علی تأثیر می‌گذارند.

 ازدواج زودهنگام حاشیه‌نشینی جنسی خانواده طلاق عادت‌واره نظریۀ زمینه‌ای افراسیابی، حسین و رقیه دهقانی دارامرود (1395)، «زمینه‌ها و نحوۀ مواجهه با طلاق عاطفی میان زنان شهر یزد»، زن در توسعه و سیاست، شمارۀ 2: 255-271. اخوان تفتی، مهناز (1382)، «پیامدهای طلاق در مراحل گذار از آن»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، شمارۀ 3: 125-151. برناردز، جان (1384)، درآمدی بر مطالعات خانواده، ترجمۀ حسین قاضیان، تهران: نشرنی. جوادی، علی‌محمد و مریم جوادی (1390)، «گرایش به طلاق و عوامل مؤثر بر آن در بین مراجعه‌کنندگان به دادگاه‌های خانواده در شهرستان ایوان غرب و گیلان غرب»، مجموعه مقالات دومین همایش ملی آسیب‌های اجتماعی ایران، دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران، انجمن جامعه‌شناسی ایران. ریاحی، محمداسماعیل، علیوردی‌نیا، اکبر و سیاوش بهرامی کاکاوند (1386)، «تحلیل جامعه‌شناختی میزان گرایش به طلاق (مطالعۀ موردی شهرستان کرمانشاه)»، پژوهش زنان، شمارۀ 3: 109-140. روشنی، شهره (1389)، «طلاق عاطفی: زمینه‌ها و پیامدها»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه الزهرا. زارعان، منصوره و سمانه سادات سدیدپور (1395)، «فراتحلیل تحقیقات مربوط به طلاق: رویارویی عوامل فردی و اجتماعی»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، شمارۀ 2: 191-218. زرگر، فاطمه و حمیدطاهر نشاط‌دوست (1386)، «بررسی عوامل مؤثر در بروز طلاق در شهرستان فلاورجان»، خانواده‌پژوهی، شمارۀ 11: 737-749. سگالن، مارتین (1380)، جامعه‌شناسی تاریخی خانواده، ترجمۀ حمید الیاسی، تهران: مرکز.  سیدمن، استیون (1393)، کشاکش آرا در جامعه‌شناسی، ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نشرنی.  سیف، سوسن (1383)، «بررسی مقایسه‌ای پیامدهای طلاق در زنان و مردان مطلقۀ ایرانی و آمریکایی»، خانواده و پژوهش، شمارۀ 1: 81-104.  شیخی، خالد، خسروی، جمال، غریبی، حسن، قلی‌زاده، زلیخا و میکائیل حسین‌زاده (1391)، «درک معنایی طلاق و کشف پیامدهای مثبت آن (مطالعه‌ای کیفی)»، مشاوره و روان‌درمانی خانواده، ویژه‌نامۀ خانواده و طلاق، شمارۀ 1: 64-77.  صادقی فسایی، سهیلا و مریم ایثاری (1391)، «تحلیل جنسیتی زندگی پس از طلاق: مطالعۀ کیفی»، زن در توسعه و سیاست، شمارۀ 3: 5-30. صدر الاشرافی، مسعود، خنکدار طارسی، معصومه، شمخانی، اژدر و مجید یوسفی افراشته (1391)، «آسیب‌شناسی طلاق (علل و عوامل)»، مجلۀ مهندسی فرهنگی، شمارۀ 73: 26-53.  عباس‌زاده، محمد، عطایی، حامد و زهرا افشاری (1394)، «مطالعۀ برخی عوامل جریان مدرنیتۀ مؤثر بر گرایش زنان به طلاق (مورد مطالعه: زنان متأهل شهر زنجان)»، پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، شمارۀ 1: 25-44.  عبدی، عباس (1393)، مقدمه‌ای بر پژوهش در جامعه‌شناسی خانواده در ایران، تهران: نشرنی.  فاتحی دهاقانی، ابوالقاسم و علی‌محمد نظری (1389)، «تحلیل جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر گرایش زوجین به طلاق در استان اصفهان»، مطالعات امنیت اجتماعی، شمارۀ 2: 13-54.  فروتن، یعقوب و سمیرا میرزایی (1395)، «نگرش به طلاق و تعیین‌کننده‌های آن در ایران»، مطالعات جمعیتی، شمارۀ 2: 193-225.  قاضی طباطبایی، محمود و ملیحه علی‌مندگاری (1391)، «بسترهای زمینه‌ساز طلاق و تأثیرپذیری آن از تغییرات نهاد خانواده در شهر تهران: مطالعه‌ای کیفی با استفاده از روش‌شناسی نظریۀ بنیادی»، نامۀ انجمن جمعیت‌شناسی ایران، شمارۀ 13: 24-72. قریشی، فردین، شیرمحمدی، داود و آوات برجوند (1391)، «فهم عوامل طلاق از منظر مردان و زنان در معرض طلاق و طلاق‌گرفته (مطالعۀ موردی: شهر سقز)»، پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، شمارۀ 1: 19-30.  قطبی، مرجان، هلاکویی نائینی، کوروش، جزایری، ابوالقاسم و عباس رحیمی (1382)، «وضعیت طلاق و برخی عوامل مؤثر بر آن در افراد ساکن در منطقۀ دولت‌آباد»، فصلنامۀ رفاه اجتماعی، شمارۀ 3: 272-287.  گودرزی، محسن (1390)، ارزش‌ها و نگرش‌های فرهنگی-اجتماعی شهروندان تهران، تهران: دفتر مطالعات فرهنگی-اجتماعی شهر تهران.  گیدنز، آنتونی (1375)، جامعه‌شناسی، ترجمۀ منوچهر صبوری، تهران: نشرنی. گزارش وضعیت زنان و خانواده در آینۀ آمار طی سال‌های 1390-1395، قابل‌دسترسی از وب‌سایت رسمی معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری به آدرس: http://women.gov.ir/uploads/images/gallery/ejtemaee/mostanad/ayene.pdf ملتفت، حسین و حبیب احمدی (1387)، «بررسی عوامل مؤثر بر گرایش زوجین به طلاق (مطالعۀ موردی: شهرستان داراب)»، نامۀ انجمن جمعیت‌شناسی ایران، شمارۀ 5: 152-168.  منادی، مرتضی (1386)، جامعه‌شناسی خانواده (تحلیل روزمرگی و فضای درون خانواده)، تهران: دانژه.  نصیری، معصومه (1383)، «فقر و جغرافیای طلاق در شهر تهران»، مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ  26 : 82-112. Dommaraju, P. (2016), “Divorce and Separation in India”, Population and Development Review, No. 2: 195–223. Gonzalez, L., and Viitanen, T. (2009), “The Effect of Divorce Laws on Divorce Rates in Europe”, European Economic Review, No. 2: 127–138. Lesthaege, R. (2010). The Unfolding Story of the Second Demographic Transition. Population and Development Review, No. 2: 211–251. Report on the Situation of Women and the Family in the Mirror of Statistics During the Years 2011–2017, Available via the official website of the Vice President for Women and Family Affairs at: http://women.gov.ir/uploads/images/gallery/ejtemaee/mostanad/ayene.pdf Sayer, L. C., and Bianchi, S. M. (2000), “Women’s Economic Independence and the Probability of Divorce: A Review and Reexamination”, Journal of Family, No. 21: 906–943. Abebe, Y. M. (2015), Lived Experiences of Divorced Women in Rural Ethiopia; a Special Focus in Hulet Ejju Enessie Woreda: Addis Zemen Kebele. Amato, P. R., and Rogers, S. J. (1997), “A Longitudinal Study of Marital Problems and Subsequent Divorce”, Journal of Marriage and Family, No. 3: 612–624. Clark Stewart, A., and Brentano, C. (2006), Divorce: Causes and Consequences, New Haven, CT: Yale University Press. Roshani, Sh. (2010), “Emotional Divorce: Contexts and Consequences”, Master Thesis, Al-Zahra University, Tehran, Iran. Teachman, J. (2010), “Wives’ Economic Resources and Risk of Divorce”, Journal of Family Issues, No. 10: 1305–1323. _||_ Akhavan Tafti, M. (2003), “Divorce Stages and Aftermaths”, Women’s Studies Sociological and Psychological, No. 3: 125-157. (In Persian) Dommaraju, P. (2016), “Divorce and Separation in India”, Population and Development Review, No. 2: 195–223. Fatehi Dehaghani, A., and Nazari, A. M. (2011), “Sociological Analysis of Factors Contributing to Couples’ Tendency toward Divorce in Isfahan Province”, Journal of Societal Security Studies, No. 25: 13–54. (In Persian) Gonzalez, L., and Viitanen, T. (2009), “The Effect of Divorce Laws on Divorce Rates in Europe”, European Economic Review, No. 2: 127–138. Lesthaege, R. (2010). The Unfolding Story of the Second Demographic Transition. Population and Development Review, No. 2: 211–251. Report on the Situation of Women and the Family in the Mirror of Statistics During the Years 2011–2017, Available via the official website of the Vice President for Women and Family Affairs at: http://women.gov.ir/uploads/images/gallery/ejtemaee/mostanad/ayene.pdf Sadeghi Fasaei, S., and Esari, M. (2012), “Gender Analysis of Life after Divorce: A Qualitative Study”, Women in Development and Politics, No. 3: 5-30. (In Persian) Sayer, L. C., and Bianchi, S. M. (2000), “Women’s Economic Independence and the Probability of Divorce: A Review and Reexamination”, Journal of Family, No. 21: 906–943. Sheikhi, Kh., Khosravi, J., Gharibi, H., Gholizadeh, Z., and Hosseinzadeh, M. (2012), “Semantic Understanding of Divorce and Discovery of Its Positive Consequences (Qualitative Study)”, Journal of Psychotherapy and Family Counseling, No. 2: 64–78. (In Persian) Zargar, F., Neshat Doost, H. M. (2007), “A Study of Effective Factors in the Incidence of Divorce in Falavarjan”, Family Research, No. 3: 737–749. (In Persian) Abbaszadeh, M., Saeidi Ataei, H., and Afshari, Z. (2015), “A Study of Some Modernity’s Factors Effective on Women’s Tendency toward Divorce (Research Subjects: Married Women in Zanjan)”, Strategic Research of Social Problems in Iran, No. 1: 25–44. (In Persian) Abdi, A. (2014), An Introduction to Research in Family Sociology in Iran. Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Abebe, Y. M. (2015), Lived Experiences of Divorced Women in Rural Ethiopia; a Special Focus in Hulet Ejju Enessie Woreda: Addis Zemen Kebele. Afrasiabi, H., and Dehghani Daramroud, R. (2016), “Contexts and Encountering with Emotional Separation among Women in City of Yazd”, Women in Development and Politics, No. 2: 255–271. (In Persian) Amato, P. R., and Rogers, S. J. (1997), “A Longitudinal Study of Marital Problems and Subsequent Divorce”, Journal of Marriage and Family, No. 3: 612–624. Bernardes, J. (2005), An Introduction to Family Studies, Translated by Hossein Ghazian, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Clark Stewart, A., and Brentano, C. (2006), Divorce: Causes and Consequences, New Haven, CT: Yale University Press. Foroutan, Y., and Mirzaee, S. (2017), “Attitudes towards Divorce and Its Determinants in Iran”, Iranian Population Studies, No. 2: 193–225. (In Persian) Ghazi Tabatabai, M., and Ali Mandgari, M. (2012), “Underlying Contexts of Divorce and Its Impact on Changes in the Family Institution in Tehran: A Qualitative Study Using of the Grounded Theory”, Journal of the Iranian Demographic Association, No. 13: 24-72. (In Persian). Ghoreishi, F., Shirmohammadi, D., and Borjvand, A. (2012), “Understanding the Causes of Divorce from the Perspective of Men and Women at Risk of Divorce and Divorce (Case Study of Saqqez)”, Strategic Research of Security & Social Order, No. 1: 19–30. (In Persian) Giddens, A. (2007), Sociology, Translated by M. Sabouri, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Goodarzi, M. (2011), Values and Socio-cultural Attitudes of Tehran Citizens. Tehran: Tehran Office of Cultural and Social Studies. (In Persian) Javadi, A. M., and Javadi, M. (2011), “Tendency to Divorce and the Factors Affecting It among Those Who Refer to Family Courts in Ivan Gharb and Gilan Gharb”, Second National Conference on Social Injuries of Iran, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Iranian Sociological Association. (In Persian) Monadi, M. (2007), Sociology of the Family: Analysis of Everyday Life and the Space of Family), Tehran: Danjeh Publications. (In Persian) Multafat, H., and Ahmadi, H. (2007), “Study of Factors Affecting Couples’ Tendency to Divorce (Case Study of Darab County)”, Journal of the Iranian Demographic Association, No. 5: 152–168. (In Persian) Nasiri, M. (2003), “Poverty and Geography of Divorce in Tehran”, Strategic Studies of Women, No. 26: 82-112. (In Persian) Qutbi, M., Holakouee Naeini, K., Jazayeri, A., and Rahimi, A. (2003), “The Situation of Divorce and Some Factors Affecting It in People Living in Dolatabad”, Social Welfare, No. 3: 272-287. (In Persian) Riahi, M. E., Alivardinia, A., and Bahrami Kakavand, S. (2008), “Sociological Analysis of the Tendency towards Divorce (Case Study of Kermanshah)”, Women in Development and Politics, No. 3: 109–140. (In Persian) Roshani, Sh. (2010), “Emotional Divorce: Contexts and Consequences”, Master Thesis, Al-Zahra University, Tehran, Iran. Sadr al-Ashrafi, M., Khonakdar Tarsi, M., Shamkhani, A., and Yousefi Afrashteh, M. (2012), “Pathology of Divorce (Causes and Factors)”, Journal of Cultural Engineering, No. 73: 26–53. (In Persian) Segalan, M. (2001), Historical Sociology of the Family, Translated by H. Eliassy, Tehran: Markaz Publishing. (In Persian) Seidman, S. (2013), Contested Knowledge: Social Theory Today. Translated by H. Jalili, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Seif, S. (2004), “A Comparative Study of the Consequences of Divorce in Iranian and American Divorced Men and Women”, Family and Research, No. 1: 81–104. (In Persian) Teachman, J. (2010), “Wives’ Economic Resources and Risk of Divorce”, Journal of Family Issues, No. 10: 1305–1323. Zarean, M., and Sadidpoor, S. (2017), “A Meta-analysis of Divorce-related Research: Individual vs. Social Factors”, Iranian Journal of Social Problem, No. 2: 191–218. (In Persian)
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) 154 10.22059/jisr.2020.305189.1081 مقاله پژوهشی تحلیل جامعه‌شناختی آگاهی دانشجویان دختر دربارۀ اشتغال زنان در جامعۀ اسلامی (مورد مطالعه: دانشجویان دختر دانشگاه تهران) تحلیل جامعه‌شناختی آگاهی دانشجویان دختر دربارۀ اشتغال زنان در جامعۀ اسلامی (مورد مطالعه: دانشجویان دختر دانشگاه پورآتشی مهتاب استادیار، مؤسسۀ پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی زمانی اصغر استادیار، مؤسسۀ پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی 22 06 2021 10 2 561 586 26 04 2020 14 12 2020 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران). 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_82033.html

اشتغال زنان از جمله موضوعات مطرح در جوامع مختلف است. این مطالعه با هدف بررسی آگاهی دانشجویان دختر دربارۀ اشتغال زنان در جامعۀ اسلامی صورت گرفت. پژوهش از لحاظ هدف کاربردی است و با دیدمان آمیخته (کمی و کیفی) انجام شد. گردآوری داده‌های بخش اول (کیفی) با روش مصاحبه صورت گرفت و مشارکت‌کنندگان 11 تن از دانشجویان دختر رشتۀ علوم انسانی دانشگاه تهران بودند. گردآوری داده‌های بخش دوم (کمی) به روش پیمایش صورت گرفت و 132 دانشجوی دختر رشته‌های علوم انسانی شاغل به تحصیل در مقطع کارشناسی دانشگاه تهران به روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شدند. ابزار اصلی برای جمع‌آوری اطلاعات این بخش، پرسشنامۀ محقق‌ساخته بوده است. یافته‌های بخش کیفی بیانگر آن است که آثار مثبت اشتغال زنان در چهار مقولۀ فردی و روان‌شناختی، اقتصادی، دانش و بینش، و فرهنگی و اجتماعی، و آثار منفی در سه مقولۀ فردی، خانوادگی و اجتماعی قابل‌دسته‌بندی است. یافته‌های بخش کمی بیانگر آن است که میزان آگاهی دانشجویان دختر دربارۀ اشتغال زنان در جامعۀ اسلامی در حد متوسط است. بین آگاهی دانشجویان دربارۀ اشتغال زنان براساس متغیرهای عضویت در کانال‌ها و گروه‌های مذهبی شبکه‌های مجازی، عضویت در تشکل‌های اسلامی دانشجویی و استفاده از برنامه‌های مذهبی و دینی صداوسیما تفاوت‌های معناداری مشاهده شد. براساس یافته‌های مطالعه، دانش و باورهای مذهبی اعضای خانواده و آموزش عالی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر آگاهی دانشجویان دربارۀ اشتغال زنان در جامعۀ اسلامی هستند.

 آیات و روایات اسلام اشتغال زنان جامعۀ اسلامی دانشجو آذربایجانی، مسعود (1388)، «عدالت جنسیتی و اشتغال زنان»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 46: 81-116. استیری، لیلا، تفضلی، حسین و علیرضا سلطانی (1398)، «جایگاه اشتغال زنان در سیاست‌های کلان کشور بعد از انقلاب اسلامی»، فصلنامۀ رهیافت انقلاب اسلامی، شمارۀ 6: 159-181. ایدر، نبی‌اله و فخرالدین سلطانی (1396)، «تحلیل جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر گزینش شغل زنان در خارج از منزل (مطالعۀ موردی: زنان شهر اهواز)»، علوم اجتماعی، شمارۀ 38: 207-236. بنی‌فاطمه، حسین و نازیلا مهبد (1389)، «جایگاه اشتعال زنان از منظر دانشجویان»، علوم اجتماعی، شمارۀ 8: 25-48. پوراصغر، مرضیه (1391)، «بانوان، اشتغال و ارزش‌های اخلاقی»، مجموعه مقالات سومین نشست اندیشه‌های راهبردی زن و خانواده. تهران: انتشارات مرکز الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت. ترکمن، سولماز و سروش فتحی (1395)، «تحلیل اثرهای اشتغال زنان بر کیفیت زندگی آنان (مطالعۀ موردی: زنان شاغل در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری)»، فصلنامۀ علمی-پژوهشی زن و جامعه، شمارۀ 28: 13-25. حیدری، آرمان و حمیده دهقانی (1395)، «واکاوی کیفی پیامدهای اشتغال زنان متأهل و بسترهای تعدیل‌کنندۀ آن (مورد مطالعه: معلمان آموزش و پرورش شهر دلوار)»، فصلنامۀ جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، شمارۀ 8: 73-95. دیزجی، منیره و آرش کتابفروش بدری (1395)، «بررسی عوامل مؤثر بر اشتغال زنان با تأکید بر استفاده از ICT»، فصلنامۀ زن و مطالعات خانواده، شمارۀ 34: 73-94. ربیع‌نتاج، علی‌اکبر و عالیه روح‌اله‌زاده اندواری (1389)، «حضور زن در جامعه از دیدگاه قرآن و روایات». پژوهشنامۀ علوم و معارف قرآن کریم، شمارۀ 6: 145-168. رضایی، مجید (1382)، کار و دین. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. رفعت‌جاه، مریم و فاطمه خیرخواه (1392)، «مسائل و چالش‌های اشتغال زنان در ایران از دیدگاه شاغلان پست‌های مدیریتی»، فصلنامۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی-فرهنگی، شمارۀ 2: 156-130. صادقی فسایی، سهیلا و عاطفه خادمی (1394)، «فراتحلیل چهار دهه پژوهش در موضوع اشتغال زنان»، زن در فرهنگ و هنر، شمارۀ 2: 243-256. فرهمند، مریم (1388)، «بررسی وضعیت اشتغال زنان در نظام بین‌الملل (نگاهی به سازوکارها و سازمان‌های بین‌المللی)». اشتغال زنان، به کوشش: لیلاسادات زعفرانچی، تهران: مرکز امور زنان و خانوادۀ ریاست جمهوری. قدرتی، حسین (1394)، «فرازوفرود اشتغال زنان در ایران و تفاوت آن با روندهای جهانی». فصلنامۀ توسعۀ اجتماعی، شمارۀ 3: 29-52. کریمی، زهرا، جهان‌تیغ، الهام و سهند ابراهیمی پورفائز (1395)، «جایگاه زنان در بازار کار کشورهای درحال‌توسعۀ مسلمان و غیرمسلمان (1995-2010)»، پژوهشنامۀ زنان، شمارۀ 15: 155-178. گوگردچیان، احمد، طیبی، کمیل، و عفت قضاوی (1393)، «اثر اشتغال زنان بر شکاف درآمدی جنسیتی در ایران (1370-1390)»، فصلنامۀ تحقیقات مدل‌سازی اقتصادی، شمارۀ 17: 145-169. مستی، الهام و سیروس فخرایی (1393)، «بررسی رابطۀ بین وضعیت اشتغال زنان با میزان سلامت اجتماعی آنان (مورد مطالعه: زنان شهر مراغه)»، مطالعات جامعه‌شناسی، شمارۀ 24: 117-133. مسعودی‌پور، سعید (1395)، «مفهوم‌شناسی و شاخص‌های کسب‌وکار حلال از دیدگاه اسلام»، فصلنامۀ علمی- ترویجی اخلاق، شمارۀ 46: 49-69. میشل، آندره (1372). جامعه‌شناسی خانواده و ازدواج، ترجمۀ فرنگیس اردلان، تهران: دانشگاه تهران. یوسفی، احمدعلی (1389)، «سیاست‌های راهبردی در اشتغال زنان از دید آموزه‌های اسلامی»، فصلنامۀ اقتصاد اسلامی، شمارۀ 39: 63-84. Arber, S. (1991), “Class, paid employment, and family roles: making sense of structural; disadvantage, gender and health status”. Social Science and Medicine, No 32: 425-436 Domenico, D.M., & Jones, K.H. (2006), “career aspirations of women in the 20th Century”. Journal of Career and Technical Education, No 2: 1-7. Elisia, L., Mussa, A. & Akarro, R. (2010), “Some factors that hinder women participation in social, political and economic activities in Tanzania. Journal of, No 4: 1-10. ILO. (2018), World Employment and Social Outlook: Trends for Women 2018 – Global snapshot. International Labour Office – Geneva: ILO Riley Bowles, H. (2013), Psychological perspectives on gender in negotiation. In M. K. Ryan & N. R. Branscombe (Eds.), The SAGE handbook of gender and psychology (pp. 465-483). London, England: SAGE. Yaghi, A. & Alibeli, M. (2013), “The impact of selected economic and social factors on women employment in the public sector in Eighteen Countries”. Modern Management Science & Engineering, No 2: 145-160. _||_ Arber, S. (1991), “Class, Paid Employment, and Family Roles: Making Sense of Structural; Disadvantage, Gender, and Health Status”, Social Sciences and Medicine, No. 32: 425–436. Azarbaijani, M. (2010), “Gender Justice and Women Employment”, Women Strategic Studies, No. 46: 81–116. (In Persian) Banifatemeh, H., and Mahbod, N. (2010), “Employment Status of Women from the Perspective of Students”, Journal of Social Sciences, No. 8: 25–48. (In Persian) Dizji, M., and Ketabfroush Badri, A. (2016), “Investigating the Factors Affecting Women’s Employment with Emphasis on the Use of ICT”, Journal of Woman and Study of Family, No. 34: 73–94. (In Persian) Domenico, D. M., and Jones, K. H. (2006), “Career Aspirations of Women in the 20th Century”, Journal of Career and Technical Education, No. 2: 1–7. Elisia, L., Mussa, A., and Akarro, R. (2010), “Some Factors that Hinder Women Participation in Social, Political and Economic Activities in Tanzania”, Journal of Arts and Social Sciences, No. 4: 1–10. Farahmand, M. (2009), “A Study of the Employment Status of Women in the International System (A Look At International Mechanisms and Organizations)”, Women Employment. By: Leila Sadat Zafaranchi. Tehran: Center of Women and Family Affairs. Ghodrati, H. (2015). “Women’s Employment Fluctuations in Iran and Its Deviations from the World Trends”, Quarterly Journal of Social Development, No. 3: 29–52. Googerdchian, A., Tayyebi, K. and Ghazavi, E. (2014), “Effect of Female Employment on Gender Income Gap in Iran (1991-2011)”. Journal of Economic Modeling Research, No. 17: 145–169. (In Persian) Heydari, A., and Dehghani, H. (2017), “A Qualitative Study on Consequences of Married Women Employment and Its Moderators: School Teaches in Delvar City”, Sociology of Social Institutions, No. 8: 73–95. (In Persian) Ider, N., and Soltani, F. (2017), “Sociological Analysis of Factors Affecting Women’s Job Selection (Case Study: Women in Ahvaz)”, Social Sciences, No. 38: 207–236. (In Persian) ILO. (2018), World Employment and Social Outlook: Trends for Women 2018 – Global Snapshot. International Labour Office – Geneva: ILO Karimi, Z., Jahantigh, E., and Ebrahimi Pourfaez, S. (2016), “Women Status in Labor Market of Muslim and Non-Muslim Developing Countries (1995–2010)”, Women Studeis, No. 15: 155–178. (In Persian) Masoudipour, S. (2016), “Concepts and Characteristics of Halal Business from the Perspective of Islam”. Akhlagh, No. 46: 49–69. (In Persian) Masti, E., and Fakhrayi, S. (2014), “The Study of the Relationship between Women Employment and Their Social Health in Maragheh”, Journal of Sociology Studies, No. 24: 117–133. (In Persian) Michel, A. (1993), Sociology of Family and Marriage, Translated by F. Ardalan, Tehran: University of Tehran. (In Persian) Pouraghar, M. (2012), “Women, Employment and Moral Values”. Proceedings of the Third Session on Strategic Ideas of Women and Family, Tehran: Center for the Islamic-Iranian Model of Progress. p 199–218. (In Persian) RabiNetaj, A. A., and Rouhollahzadeh Andvari, A. (2010), “The Presence of Women in Society from the Perspective of Quran and Hadiths”, Journal of Holy Quran Science and Knowledge, No. 6: 145–168. (In Persian) Rafatjah, M., and Kheirkhah, F. (2012), “The Issues and Challenges of Women Employment in Iran from the View Point of Working Managers”. Quarterly Journal of Socio-Cultural Development Stuides, No. 2: 130–156. (In Persian) Rezaee, M. (2003), Work and Religion, Tehran: Research Institute for Islamic Culture and Thought. (In Persian) Riley Bowles, H. (2013), Psychological Perspectives on Gender in Negotiation. In M. K. Ryan and N. R. Branscombe (Eds.), The SAGE Handbook of Gender and Psychology (pp. 465–483), London, England: SAGE. Sadeghi, S., and Khademi, A. (2015), “Women’s Employment in the Last Four Decades Studies: A Meta-Analysis”, Journal of Women in Culture and Arts, No. 2: 243–256. (In Persian) Stiri, L., Tafazoli, H., and Soltani, A. (2019), “The Position of Women’s Employment in the Country’s Macro-Policies after the Islamic Revolution”, The Islamic Revolution Approach, No. 6: 159–181. (In Persian) Torkaman, S., and Fathi, S. (2016), “A Study of the Effect of Women Employment Concerns over the Quality of Their Lives”, Quarterly Journal for Woman and Society, No. 28: 13–25. (In Persian) Yaghi, A., and Alibeli, M. (2013), “The Impact of Selected Economic and Social Factors on Women Employment in the Public Sector in Eighteen Countries”. Modern Management Science and Engineering, No. 2: 145–160. Yousefi, A. A. (2010), “Strategic Policies in Women Employment from the Perspective of Islamic Teachings”, Islamic Economics, No. 39: 63–84. (In Persian)
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) 154 10.22059/jisr.2020.302336.1064 مقاله پژوهشی رابطۀ دینداری و ارزش‌های خانواده با تمایلات و قصد فرزندآوری در میان زنان متأهل شهر تهران رابطۀ دینداری و ارزش‌های خانواده با تمایلات و قصد فرزندآوری در میان زنان متأهل شهر تهران کاوه فیروز زینب استادیار گروه جامعه‌‌شناسی دانشگاه خوارزمی عباسی شوازی محمدجلال استاد جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران و استاد افتخاری دانشگاه ملبورن، استرالیا سراج زاده سید حسین دانشیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی رمضی نگار کارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی، دانشگاه خوارزمی 22 06 2021 10 2 587 623 06 05 2020 09 11 2020 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران). 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_82034.html

هدف پژوهش حاضر،بررسی رابطۀ دینداری و ارزش‌های خانوادگی با تمایلات و قصد باروری در میان زنان متأهل شهر تهران است. این مطالعه به روش پیمایشی و با استفاده از ابزار پرسشنامه انجام گرفت و در آن، 398 نفر از زنان متأهل شهر تهران با استفاده از روش نمونه‌گیری چندمرحله‌ای طبقه‌ای بررسی شدند. مطابق نتایج، میانگین باروری برای زنان نمونه 58/1 فرزند و میانگین باروری ایده‌آل 95/1 فرزند به‌دست آمد. حدود 74 درصد زنان تمایلی به داشتن فرزند بیشتر ندارند و حدود 40 درصد، تک‌فرزندی را به‌عنوان ایده‌آل فرزندآوری درنظر دارند. نتایج آزمون‌های دومتغیره نشان می‌دهد دینداری و ابعاد آن با تمایلات باروری رابطۀ معناداری ندارد، اما دینداری درمجموع می‌تواند بر قصد باروری زنان تأثیرگذار باشد. مطابق نتایج تحلیل مسیر، متغیر ارزش‌های خانواده با ضریب بتای 243/0 تنها متغیر بلافصل اثرگذار بر تمایلات باروری زنان مورد بررسی است. متغیر سن و پایگاه اقتصادی-اجتماعی، ضمن تأثیر مستقیم بر تمایلات باروری، به‌کمک متغیر دینداری و ارزش‌های خانواده بر تمایلات باروری زنان مورد مطالعه تأثیرگذار بوده است. نتایج رگرسیون لجستیک نشان داد متغیرهای مستقل دینداری و ارزش‌های خانوادگی تأثیر معناداری بر احتمال قصد باروری زنان دارد و میان متغیر پایگاه اقتصادی-اجتماعی و احتمال قصد باروری زنان رابطۀ معناداری وجود ندارد. درمجموع، رفتارهای باروری زنان از زمینه‌های اقتصادی-اجتماعی، فرهنگی و جمعیتی جامعه تأثیر می‌پذیرد. در این میان، دینداری و ارزش‌های خانوادگی به‌عنوان سازه‌ای اجتماعی و فرهنگی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری رفتارهای باروری دارند.  

 ارزش‌های خانوادگی تمایلات باروری دینداری زنان شهر تهران قصد فرزندآوری احمدزاده، روح‌الله و طیبه قاسمى (1392)، «بررسى نقش اینترنت بر ارزش‌های خانواده (مورد مطالعه: جوانان منطقۀ 15 تهران)»، مطالعات رسانه‌ای، شمارۀ 8: 59-72. اوجاقلو، سجاد و حسن سرایی (1393)، «مطالعۀ تغییرات زمانی ارزش فرزند در ایران (مطالعۀ موردی: زنان شهر زنجان)»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 2: 261-283. اینگلهارت، رونالد (1382). «تحول فرهنگی در جامعۀ پیشرفتۀ صنعتی»، ترجمۀ مریم وتر، چاپ دوم، تهران: کویر. اینگلهارت، رونالد و نوریس پیتا (1387)، «دین و سیاست در جهان مقدس و عرفی»،ترجمۀ مریم وتر، تهران: کویر. برناردز، جان (1390)، «درآمدی به مطالعات خانواده»، ترجمۀ حسن قاضیان، تهران: نشر نی. بریس، نیکلا، کمپ، ریچارد و رزمری سلنگار (1391)، «تحلیل داده‌های روان‌شناسی با برنامۀ SPSS»، ویرایش سوم، تهران: دوران. ترابی، فاطمه، عسکری ندوشن، عباس و ملیحه علی‌مندگاری (1396)، «تحولات ازدواج و خانواده در ایران»، نامۀ انجمن جمعیت‌شناسی ایران،شمارۀ 7: 55-74. حسینی، حاتم و محمدجلال عباسی شوازی (1388)، «تغییرات اندیشه‌ای و تأثیر آن بر رفتار و ایده‌آل‌های باروری زنان کرد و ترک»، پژوهش‌نامۀ زنان، شمارۀ 2: 55-84. حسینی، حاتم (1387)، «قومیت و باروری: تبیین رفتارهای باروری زنان کرد و ترک شهرستان‌ ارومیه»، رسالۀ دکتری جمعیت‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. ·       حسینی، حاتم (1392)، جمعیت‌شناسی اقتصادی-اجتماعی و تنظیم خانواده،چاپ چهارم، تهران:دانشگاه بوعلی‌سینا. روشه، گی (1391)، جامعه‌شناسی تالکوت پارسونز،ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: نشر نی. رجبی رستمی، مهدیه (1391)، «بررسی تأثیر سکولاریسم بر باروری در ایران»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد جمعیت‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. رستگار خالد، امیر و میثم محمدی (1394)، «تغییرات فرهنگی و افت باروری در ایران (بر پایۀ تحلیل ثانوی داده‌های پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان)»، جامعه‌شناسی کاربردی، شمارۀ 2: 159-180. رضایی‌نسب، زهرا و سردار فتوحی (1396)، «بررسی عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر رفتار باروری در بین زنان 15-49 سالۀ شهر ایلام»، فصلنامۀ علمی-ترویجی فرهنگ ایلام، شمارۀ 54 و 55: 113-132. ساروخانی، باقر و مریم رفعت‌جاه (1383)، «عوامل جامعه‌شناختی مؤثر در بازتعریف هویت اجتماعی زنان»، پژوهش زنان، شمارۀ 1: 71-91. سراج‌زاده، حسین و محمدرضا پویافر (1387)، «دین و نظم اجتماعی: بررسی رابطۀ دینداری با احساس آنومی و کج‌روی در میان نمونه‌ای از دانشجویان»، مسائل اجتماعی ایران، شمارۀ 63: 71-105. سرایی، حسن و سجاد اوجاقلو (1392)، «مطالعۀ نسلی تغییر ارزش ازدواج در ایران، مطالعۀ موردی: زنان شهر زنجان»، مجلۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، شمارۀ 4: 19-41. سرایی، حسن (1385)، «ﺗﺪاوم و تغییر خانواده در ﺟﺮﯾﺎن ﮔﺬار ﺟﻤﻌﯿﺘﯽ اﯾﺮان»، نامۀ انجمن جمعیت‌شناسی ایران، شمارۀ 2: 37-60. سروش، مریم و شعله بحرانی (1392)، «رابطۀ دینداری، نگرش به نقش‌های جنسیتی و نگرش به فرزند با تعداد واقعی و مطلوب فرزند»، زن در توسعه و سیاست، شماره 2: 189-208. شجاعی زند، علیرضا (1384)، «مدلی برای سنجش دینداری در ایران»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، شمارۀ 6: 34-66. شجاعی، جواد و بهجت یزدخواستی (1396)، «مرور سیستماتیک مطالعات کاهش باروری در دو دهۀ اخیر»، فصلنامۀ شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، شمارۀ 75: 138-159. ظهیری‌نیا، مصطفی و تقی آزاد ارمکی (1393)، «تحلیل کیفی جهت‌گیری ارزشی و ارتباط آن با تغییرات اقتصادی و اجتماعی در شهر بندرعباس»، فصلنامۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی فرهنگی، شمارۀ 3: 135-153. عباسی شوازی، محمدجلال و میمنت حسینی چاوشی (1392)، روند و سطح باروری طی چهار دهۀ اخیر در ایران: کاربرد روش فرزندان خود در برآورد باروری در سرشماری 1365 و 1390، گزارش تحقیقاتی، پژوهشکدۀ آمار، مرکز آمار ایران. عباسی شوازی، محمدجلال و ملیحه علی‌مندگاری (1389)، «تأثیر ابعاد متفاوت استقلال زنان بر رفتارهای باروری آن‌ها در ایران»، زن در توسعه و سیاست، شمارۀ 8: 31-51. عرفانی، امیر و جواد شجاعی (1394)، «تعیین‌کننده‌های بلافصل نیات باروری شهر تهران»، انجمن جمعیت‌شناسی ایران، شمارۀ 20:  164-186. قنبریان بریزیان، علی و مریم درویشی (1395)، «بررسی تأثیر مصرف فضای مجازی بر دینداری و ارزش‌های خانواده، مطالعۀ موردی: اصفهان»، فصلنامۀ جامعه‌شناسی سبک زندگی،شمارۀ 8: 219-254. کاوه‌فیروز، زینب، زارع، بیژن و حسین شمس‌الدینی (1395)، «تأثیر مؤلفه‌های سبک زندگی بر نگرش به فرزندآوری (مطالعۀ موردی: زنان در آستانۀ ازدواج شهر تهران)»، زن در توسعه و سیاست، شمارۀ 2: 217-234. کلانتری، صمد، ربانی، رسول و رزیتا اکتایی (1385)، «بررسی عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأثیرگذار بر میزان باروری با تأکید بر نقش تنظیم خانواده در شهر اصفهان»، دانشگاه آزاد شوشتر، شمارۀ 1: 107-150. لوکاس، دیوید و پاول میر (1393)، درآمدی بر مطالعات جمعیتی، ترجمۀ حسین محمودیان، تهران: دانشگاه تهران. لبیبی، محمدمهدی (1392)، «نگرشی نوین به تحول ارزش‌های خانوادگی در ایران»، علوم اجتماعی، شمارۀ 64: 32-37. محمودیانی، سراج‌الدین و سهیلا شهریاری (1394)، «نقش مذهب و توسعه در رفتار باروری زنان کرد در ایران؛ شواهدی از شهرستان‌های منتخب استان کرمانشاه، کردستان و آذربایجان غربی»، مجلۀ علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، شمارۀ 20: 91-100. محمودیان، حسین و رضا نوبخت (1389)، «مذهب و باروری: تحلیل رفتار باروری گروه‌های مذهبی سنی و شیعۀ شهر گله‌دار استان فارس»، مسائل اجتماعی ایران، شمارۀ 1: 195-216. سعیدی مدنی، سید محسن، کریمی، حامد، جلیلیان، اردشیر و محمدعلی آرمند (1395). «تعیین‌کننده‌های رفتار باروری زنان گروه‌های مذهبی شیعه و اهل سنت»، فصلنامۀ فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده، شمارۀ 26: 71-97. مرکز آمار ایران (1395)، نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن کشور، تهران. Abbasi Shavazi, M. J., and McDonald, P. (2008), Family Change in Iran: Religion, Revolution, and the State, in International Family Change: Ideational Perspectives, Jayakody, R., Thornton, A., and Axinn, W. (Eds.), Taylor & Francis Group, New York, NY 10016. Ahmadzadeh, R., and Ghasemi, T. (2013), A Study of the Role of Internet on Family Values (Case Study: Youth in District 15 of Tehran). Media Studies, No. 23: 59–72. Akram, R., Sarker, A. R., Sheikh, N., Ali, N., Mozumder, M., and Sultana, M. (2020), Factorsassociated with Unmet Fertility Desire and Perceptions of Ideal Family Size among Women in Bangladesh: Insights from a Nation Wide Demographic and Health Survey. PLoS ONE, No. 15: 97–134. Barbalet, J. (2008), Weber, Passion and Profits (The PretestantEthic and the Spirit of Capitalism in Context), Cambridge: Cambridge University Press. Baudin, T. (2015), Religion and Fertility: the French Connection. Demographic Research, No. 2: 397–420. Beck, U., and Beck-Gernsheim, E. (2002), Individualization: Institutionalized Individualism and Its Social and Political Consequences. SAGE Publications Ltd. Bernardes, J. (2011), An Introduction to Family Studies, Translated by: H. Ghazian, Tehran: Ney Publishing. Bessey, D. (2018), “Religion and Fertility in East Asia: Evidence from the East Asian Social Survey”. Pacific Economic Review, No. 23: 517–532. Bryce, N., Camp, R., and Salangar, R. (2011), Analysis of Psychological Data with SPSS Program, 3rd Edition, Tehran: Doran. Erfani, A., and Shojaei, J. (2015), “Proximate Determinants of Fertility Intentions in Tehran, Iran”. Journal of Population Association of Iran, No. 10, 164–186. (In Persian) Fahlén, S., and Oláh, L. (2010), Female Employment, Work Hours and Childbearing Intentions in Sweden in the Early 2000s: A Capability Perspective. Stockholm University: Stockholm Research Reports in Demography. Ferjka, T., and Westoff, C. (2006), “Religion, Religiousness and Fertility in the U.S.A and in Europe'”. Maxplanck Institute for Demographic Research, No. 4: 10–25. Goldscheider, C. (2006), “Religion, Family, and Fertility: What Do We Know Historically and Comparatively?” In Renzo Derosas and Frans van Poppel (Eds.), Religion and the Decline of Fertility in the Western World, No. 7: 41–57. Heyford, S. R., and Morgan, S. P. (2008), “Religiosity and Fertility in the United States: The Role of Fertility Intentions”. Sociology Forces, No. 86: 1188–1166. Inglehart, R. (2012), Cultural Transformation in the Advanced Industrial Society, Translated by M. Veter, 2nd Edition, Tehran: Kavir. Inglehart, R., and Pita, N. (2016), Religion and Politics in the Sacred and Customary World, Translated by M. Veter, Tehran: Kavir. Jeffery, P., and Jeffery, R. (2000), “Religion and Fertility in India”, Economic and Political Weekly, No. 35: 3253–3259. König, S. (2011), “Higher Order Births in Germany and Hungary: Comparing Fertility Intentions in a National Context”. Sozialforschung MZES Mannheim, No. 6: 1–18. McClelland, D. (1987), The Achieving Society. Totawa, NJ: Barnes & Noble. Miettinen, A., and Paajanen, P. (2003), “Value Orientions and Fertility Intentions of finnish men and women”, Yearbook of Population Research in Finland, No39: 201-226. Miller, W. B. (2010), Fertility intentions, counterintentions, and subintentions – Atheoretical framework and graphic model, Unpublished, Retrieved from http://www.tfri.org/TFRI.org/TFRI Unpublished_ Papers _files Miller, W. B. (2011), “Differences between Fertility Desires and Intentions: Implications for Theory, Research and Policy. Vienna Yearbook of Population Research, No. 9: 75–98. Adongo, P. B., Phillips, J. F., and Binka, F. N. (1998), “The Influence of Traditional Religion on Fertility Regulation among the KassenaNankana of Northern Ghana”. Population Council, No. 4: 1–23. Preda, M., Mareci, A., Tudoricu, A., Taloș, A. M., Bogan, E., Lequeux-Dincă, A. I., and Vijulie, I. (2020), “Defining the Concept of Family through the Lens of Fertile-Aged Women in Bucharest, Romania—between Traditionalism and Inclusion”. Sustainability, No 12: 2691. Retherford, R. D., Ogawa, N., and Sakamoto, S. (1996), “Values and Fertility Change in Japan”. Population Studies, No. 50: 5–25. Roche, G. (2012), The Sociology of Talcott Parsons, Translated by A. Nikgohar, Tehran: Ney Publishing. Sagone, E., and De Caroli, M. E. (2014), “The Portrait of Values in Family: A Cross-Age Study in Sicilian Context”. Procedia-Social and Behavioral Sciences, No. 12: 194–198. Vogl, T. S., and Freese, J. (2020), “Differential Fertility Makes Society More Conservative on Family Values”. Proceedings of the National Academy of Sciences, No. 117: 7696–7701. Wilson, M., and McClelland, D. (1987), “The Time Course of Perceptual Choice: The Leaky, Competing Accumulator Model”. Psychological Review, No. 3: 550–592. Zang, L. (2008), “Religious Affiliation, Religiosity and Male and Female Fertility”, Demographic Research, No. 18: 233–262. _||_ Abbasi Shavazi, M. J., and Hosseini-Chavoshi, M. (2013), Fertility Trend and Level During the Last Four Decades In Iran: Application of the Own-Children Method in Estimating Fertility Using The 1986 And 2011 Censuses, Research Report, Statistics Research Institute, Statistics Center of Iran. (In Persian) Abbasi Shavazi, M. J., and McDonald, P. (2008), Family Change in Iran: Religion, Revolution, and the State, in International Family Change: Ideational Perspectives, Jayakody, R., Thornton, A., and Axinn, W. (Eds.), Taylor & Francis Group, New York, NY 10016. Ahmadzadeh, R., and Ghasemi, T. (2013), A Study of the Role of Internet on Family Values (Case Study: Youth in District 15 of Tehran). Media Studies, No. 23: 59–72. Akram, R., Sarker, A. R., Sheikh, N., Ali, N., Mozumder, M., and Sultana, M. (2020), Factorsassociated with Unmet Fertility Desire and Perceptions of Ideal Family Size among Women in Bangladesh: Insights from a Nation Wide Demographic and Health Survey. PLoS ONE, No. 15: 97–134. Barbalet, J. (2008), Weber, Passion and Profits (The PretestantEthic and the Spirit of Capitalism in Context), Cambridge: Cambridge University Press. Baudin, T. (2015), Religion and Fertility: the French Connection. Demographic Research, No. 2: 397–420. Beck, U., and Beck-Gernsheim, E. (2002), Individualization: Institutionalized Individualism and Its Social and Political Consequences. SAGE Publications Ltd. Bernardes, J. (2011), An Introduction to Family Studies, Translated by: H. Ghazian, Tehran: Ney Publishing. Bessey, D. (2018), “Religion and Fertility in East Asia: Evidence from the East Asian Social Survey”. Pacific Economic Review, No. 23: 517–532. Bryce, N., Camp, R., and Salangar, R. (2011), Analysis of Psychological Data with SPSS Program, 3rd Edition, Tehran: Doran. Erfani, A., and Shojaei, J. (2015), “Proximate Determinants of Fertility Intentions in Tehran, Iran”. Journal of Population Association of Iran, No. 10, 164–186. (In Persian) Fahlén, S., and Oláh, L. (2010), Female Employment, Work Hours and Childbearing Intentions in Sweden in the Early 2000s: A Capability Perspective. Stockholm University: Stockholm Research Reports in Demography. Ferjka, T., and Westoff, C. (2006), “Religion, Religiousness and Fertility in the U.S.A and in Europe'”. Maxplanck Institute for Demographic Research, No. 4: 10–25. Ghanbari Barzian, A., and Dervish, M. (2017), “Investigating the Effect of Cyberspace Consumption on Religiosity and Family Values-a Case Study of Isfahan”. Sociology of Life Style, No. 8: 219–254. (In Persian) Goldscheider, C. (2006), “Religion, Family, and Fertility: What Do We Know Historically and Comparatively?” In Renzo Derosas and Frans van Poppel (Eds.), Religion and the Decline of Fertility in the Western World, No. 7: 41–57. Heyford, S. R., and Morgan, S. P. (2008), “Religiosity and Fertility in the United States: The Role of Fertility Intentions”. Sociology Forces, No. 86: 1188–1166. Hosseini, H (2006), Ethnicity and Reproduction: Explaining the Reproductive Behaviors of Kurdish and Turkish Women in Urmia, PhD Thesis in Demography, Faculty of Social Sciences, University of Tehran. (In Persian) Hosseini, H (2013), Socio-Economic Demography and Family Planning, 4th Edition, Hamadan: Bu-Ali Sina University Press. (In Persian) Hosseini, H., and Abbasi-Shavazi, M. J. (2008), “Changes in Thought and Its Impact on the Behavior and Reproductive Ideals of Kurdish and Turkish Women”. Women in Development and Politics, No. 2: 84–55. (In Persian) Inglehart, R. (2012), Cultural Transformation in the Advanced Industrial Society, Translated by M. Veter, 2nd Edition, Tehran: Kavir. Inglehart, R., and Pita, N. (2016), Religion and Politics in the Sacred and Customary World, Translated by M. Veter, Tehran: Kavir. Jeffery, P., and Jeffery, R. (2000), “Religion and Fertility in India”, Economic and Political Weekly, No. 35: 3253–3259. Kalantari, S., Rabbani, R., and Octave, R. (2005), “Study of Social, Economic and Cultural Factors Affecting Fertility with Emphasis on the Role of Family Planning in Isfahan”. Shushtar Azad University, No. 7: 107–150. (In Persian) Kavehfirouz, Z., Zare, B., and Shamsedini, H. (2016), “The Effect of Life Style Dimension on Attitudes towards Childbearing among Married Women in Tehran City”. Women in Development and Politics, No. 14: 217–234. (In Persian) König, S. (2011), “Higher Order Births in Germany and Hungary: Comparing Fertility Intentions in a National Context”. Sozialforschung MZES Mannheim, No. 6: 1–18. Labibi, M. (2013), A New Approach to the Evolution of Family Values in Iran, Social Science Month Book, No. 61: 32–39 (In Persian) Lucas, D., and Meyer, P. (2013), An Introduction to Population Studies, Translated by H. Mahmoudian, Tehran: University of Tehran. (In Persian) Mahmoudian, H., and Nobakht, R. (2010), “Religion and Reproduction: Analysis of Reproductive Behavior of Sunni and Shiite Religious Groups in Goledar, Fars Province”. Iranian Social Issues Quarterly, No. 1: 195–215. (In Persian) Mahmoudiani, S., and Shahriari, S. (2015), “Religion and Development Roles in Fertility Behavior among Kurdish Women in Iran”. Sientific Journal of Kurdistan University of Medical Sciences, No. 20: 91–100. (In persian) McClelland, D. (1987), The Achieving Society. Totawa, NJ: Barnes & Noble. Miettinen, A., and Paajanen, P. (2003), “Value Orientions and Fertility Intentions of finnish men and women”, Yearbook of Population Research in Finland, No39: 201-226. Miller, W. B. (2010), Fertility intentions, counterintentions, and subintentions – Atheoretical framework and graphic model, Unpublished, Retrieved from http://www.tfri.org/TFRI.org/TFRI Unpublished_ Papers _files Miller, W. B. (2011), “Differences between Fertility Desires and Intentions: Implications for Theory, Research and Policy. Vienna Yearbook of Population Research, No. 9: 75–98. Mohammadi, M., and Rastergarkhaled, A. (2015), Cultural Changes, and Reduce Fertility in Iran (Based on Second Analyze of Data of Iranianâ™s Survey Values and Attitudes). Journal of Applied Sociology, No. 26: 159–180. (In Persian) Ojaghlo, S., and Saraie, H. (2014), A study of Temporal Changes of Child Value in Iran (Zanjan City Womans). Quarterly of Social Studies and Research in Iran, No. 3: 261–283. (In Persian) Adongo, P. B., Phillips, J. F., and Binka, F. N. (1998), “The Influence of Traditional Religion on Fertility Regulation among the KassenaNankana of Northern Ghana”. Population Council, No. 4: 1–23. Preda, M., Mareci, A., Tudoricu, A., Taloș, A. M., Bogan, E., Lequeux-Dincă, A. I., and Vijulie, I. (2020), “Defining the Concept of Family through the Lens of Fertile-Aged Women in Bucharest, Romania—between Traditionalism and Inclusion”. Sustainability, No 12: 2691. Rajabi Rostami, M. (2012), Study of the Effect of Secularism on Fertility in Iran, Master Thesis in Demography, Faculty of Social Sciences, University of Tehran. (In Persian) Rezaeinasab, Z., and Fotoohi, S. (2017), “Socio-cultural Factors Influencing the Fertility of Married Women (49–15) in Ilam City”. Ilam Culture Scientific and Promotional Quarterly, No. 18: 112–133. (In Persian) Retherford, R. D., Ogawa, N., and Sakamoto, S. (1996), “Values and Fertility Change in Japan”. Population Studies, No. 50: 5–25. Roche, G. (2012), The Sociology of Talcott Parsons, Translated by A. Nikgohar, Tehran: Ney Publishing. Saeedi Madani, S., Karimi, H., Jalilian, A., and Armand, M. A. (2015), “Determinants of Reproductive Behavior of Women in Shiite and Sunni Religious Groups”. Cultural and Educational Quarterly of Women and Family, No. 11: 71–97. (In Persian) Sagone, E., and De Caroli, M. E. (2014), “The Portrait of Values in Family: A Cross-Age Study in Sicilian Context”. Procedia-Social and Behavioral Sciences, No. 12: 194–198. Sarai, H. (2015), “Time and Time Again in This Work”. Journal of Population Association of Iran, No. 2: 60–37. (In Persian) Saraie, H., and Ojaghloo, S. (2013), “The Generational Study of Marriage Value Change in Iran (Case of Study: Women in Zanjan City)”. Journal of Iranian Social Development Studies, No. 5: 19–42. (In Persian) Sarukhani, B., and Rifatajah, M. (2013), “Sociological Factors Affecting the Redefinition of Women’s Social Identity”. Women’s Research, No. 1: 71–91. (In Persian) Shojaei Zand, A. (2005), “A Model for Measuring Religiosity in Iran”. Iranian Journal of Sociology, No. 1: 66–34. (In Persian) Shojaei, J., and Yazdkhasti, B. (2017), “A Systematic Review of Studies of Fertility Decline in the Last Two Decades”. Women’s Strategic Studies, No. 19: 137–159. (In Persian) Serajzadeh, H., and Pouyafar, M. R. (2017), “Religion and Social Order: A Study of the Relationship between Religiosity and Feelings of Anomie and Perversion among a Sample of Students”. Social Issues of Iran, No. 63: 71–105. (In Persian) Soroush, M., and Bahrani, S. (2012), The Relationship between Religiosity, Attitudes toward Gender Roles and Attitudes Toward Children with the Real and Desirable Number of Children. Woman in Development and Politics, No. 2: 189–208. (In Persian) Statistics Center of Iran (2015), Results of the General Census of Population and Housing, Tehran. (In Persian) Torabi, F., Askari Nodooshan, A., and Ali-Mandegari, M. (2017), Changes in Marriage and Family in Iran. Journal of Population Association of Iran, No. 4: 55–74. (In Persian) Vogl, T. S., and Freese, J. (2020), “Differential Fertility Makes Society More Conservative on Family Values”. Proceedings of the National Academy of Sciences, No. 117: 7696–7701. Wilson, M., and McClelland, D. (1987), “The Time Course of Perceptual Choice: The Leaky, Competing Accumulator Model”. Psychological Review, No. 3: 550–592. Zang, L. (2008), “Religious Affiliation, Religiosity and Male and Female Fertility”, Demographic Research, No. 18: 233–262. Zhairinia, M., and Azadarmaki, T. (2015), “Value Orientation and its Relationship with Economical and Social Changes in Bandar-Abbas City”. Quarterly Journal of Socio-Ciltural Development Studies, No. 3: 135–153. (In Persian)
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران) 154 10.22059/jisr.2021.308641.1108 مقاله پژوهشی چالش‌ها و تعارض‌های فرهنگی-ارتباطی زوجین در معرض طلاق (یک مطالعۀ کیفی در تهران) چالش‌ها و تعارض‌های فرهنگی-ارتباطی زوجین در معرض طلاق (یک مطالعۀ کیفی در تهران) ژیانی زهرا دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی دادگران سید محمد دانشیار گروه فرهنگ و ارتباطات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی رسولی محمدرضا دانشیار گروه فرهنگ و ارتباطات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی 22 06 2021 10 2 625 657 02 06 2020 15 03 2021 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی (دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران). 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_82035.html

از آنجا که نحوۀ برقراری ارتباط صحیح و مؤثر میان زوجین می‌تواند در میزان رضایتمندی و حس تعلق‌خاطر آنان به یکدیگر مؤثر باشد در این پژوهش، سعی شد به شناسایی و تبیین چالش‌ها و تعارض‌های ارتباطی زوجین در معرض جدایی به‌منزلۀ یکی از علل فرهنگی پرداخته شود. این پژوهش از نظر روش تحقیق، کیفی است که از شیوۀ تحلیل مضمون استفاده شد. همچنین از نظر هدف، اکتشافی و کاربردی است. جامعۀ آماری این پژوهش را زوجین در معرض جدایی، خبرگان دانشگاهی، مشاوران و مدیران ارشد حوزۀ ارتباطات اجتماعی تشکیل می‌دهند. نمونۀ آماری پژوهش 30 نفر است که به روش نمونه‌گیری نظری و هدفمند انتخاب شدند. داده‌های آماری مورد نیاز با استفاده از شیوۀ مصاحبه تخصصی نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل شد. برای ارزیابی کیفیت نتایج پژوهش نیز معیارهای گوبا و لینکلن رعایت شد. نتایج نشان می‌دهد، علل فرهنگی چالش‌های ارتباطی زوجین در معرض طلاق در سه دسته عدم پایبندی به ارزش‌های مذهبی، اخلاقی و اجتماعی (شامل 10 مؤلفه)، ناهنجاری‌های فرد و خانواده (8 مؤلفه) و تفاوت در خرده‌فرهنگ‌ها (2 مؤلفه) جای می‌گیرند.

 چالش‌های ارتباطی طلاق عوامل اجتماعی فرهنگ اکبرزاده، داوود، اکبرزاده، حسن و علی محمدزاده (1394)، «مقایسۀ مهارت‌های ارتباطی، بهزیستی روانی و ناتوانی هیجانی در بین زنان متقاضی و غیر متقاضی طلاق»، مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی کرمان، شمارۀ 23: 94-105. بک، آرون (1396)، عشق هرگز کافی نیست، روش‌های نو برای حل مشکلات زناشویی و خانوادگی براساس ارتباط درمانی، ترجمۀ مهدی قراچه‌داغی، تهران: پیکان. جلیلیان. زهرا (1387)، عوامل اجتماعی مؤثر بر طلاق در شهر تهران، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی. حمید، نجمه، ابافت، حمیده و عباس بنی‌طی (1396). «تأثیر مهارت‌های ارتباطی و حل مسئلۀ مذهب‌محور بر رضایت زناشویی زنان در آستانۀ طلاق»، مجلۀ مطالعات زن و خانواده، شمارۀ 1: 177-195. دلشاد نوقابی، علی و همکاران (1390)، «بررسی وضعیت و عوامل مرتبط با طلاق از دیدگاه زوجین مطلقۀ شهر گناباد 1387-1388»، افق دانش، شمارۀ 1: 35-44. دلیری، حسن (1398)، «شناسایی متغیرهای اقتصادی مؤثر بر طلاق در ایران»، مطالعات اجتماعی و روان‌شناختی زنان، شمارۀ 2: 35-62. سرمد، زهره، بازرگان، عباس و الهه حجازی (1394)، روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، تهران: آگه. جعفری، عابد و حسن، تسلیمی، محمدسعید، فقیهی، ابوالحسن و محمد شیخ‌زاده (1390)، «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تعیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی»، اندیشۀ مدیریت راهبردی، شمارۀ 2: 151-198. عسگری ندوشن، عباس، شمس قهفرخی، مهری و فریده شمس قهفرخی (1398)، «تحلیلی از مشخصه‌های اقتصادی-اجتماعی مرتبط با طلاق در ایران»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، شمارۀ 25: 1-16. قاسمی‌پور، فاطمه (1390)، «نگاهی دوباره به طلاق»، حوراء: دوماهنامۀ علمی، فرهنگی و اجتماعی زنان، شمارۀ 40: 3-13. قلی‌زاده، آذر، بانکی‌پور، امیرحسین و زهرا مسعودی‌نیا (1394)، «مطالعۀ کیفی تجارب مردان و زنان طلاق‌گرفته از عوامل فرهنگی زمینه‌ساز طلاق»، جامعه‌شناسی کاربردی، شماره 1: 39-64. گیدنز، آنتونی (13۸۴)، مسائل محوری در نظریۀ اجتماعی کنش، ساختار و تناقض در تحلیل اجتماعی،ترجمۀ محمد رضایی، تهران: سعاد. مرادی، طاهره (1394)، تأثیر تعارضات زناشویی بر روابط متقابل زن و شوهر، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت‌معلم. ملک‌زاده، فهیمه (1387)، آسیب‌شناسی طلاق و بررسی آن در حقوق مدنی، تهران: دبیزش. منفرد، احمد (1395)، آسیب‌شناسی ازدواج و خانواده: نکاتی چند درباره شناسایی و علّت یابی مسائل زناشویی در استادان طرح جامع آموزش خانواده، جوان و تشکیل خانواده، تهران: انجمن اولیاء و مربیان جمهوری اسلامی ایران. مهدوی‌زاده، شیرین (1392)، بررسی تأثیر آموزش مهارت‌های ارتباطی با رویکرد شناختی رفتاری بر میزان سازگاری زناشویی زوجین ساکن شهرستان کرج،پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد مشاوره، دانشگاه الزهرا. محسنیان‌راد، مهدی (1385)، ارتباط‌شناسی، تهران: انتشارات سروش. نوذری، حسینعلی (1389)، بازخوانی هابرماس، تهران: چشمه. هویلی‌پور، سارا (1390)، «اثربخشی آموزش پیش از ازدواج بر انتظارات و نگرش‌های زناشویی فرزندان دختر در آستانه ازدواج کارکنان شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب»، مجلۀ یافته‌های نو در روان‌شناسی، شمارۀ 23: 81-93. یعقوبی چوبری، علی، کنعانی، محمدامین و راضیه یحیی‌پور (1398)، «بررسی رابطۀ سبک زندگی و گرایش به طلاق توافقی در بین شهروندان شهر رشت»، جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، شمارۀ 14: 121-148. یوسفی، ابوالفضل (1389). بررسی موانع ارتباطی موجود میان دبیران و مدیران از دیدگاه دبیران مدارس راهنمایی شهرستان قم، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی. Barnez, H. L., & Schumm, W. L., & Jurich, A. P., and & Bollman, S. R. (2017), “Marital Statis Faction: Positive Regard Versusversus Effective Communications Asas Explanatory Variables”. Journal of Psychology Psychology, No 123: 71-–78. Baucom, D. H., Hahlweg, K., Atkina, D. C.,  Engel, J. (2002), “Long Long-Term Prediction of Marital Quality Following a Relationship Educationship Program: Being Positive in a Countructive Way”, Journal of Family Psychology, No. 2: 448-–455. Halveg, G. (2019), “R Premarital Communication Skills Program”, Journal of L'Encéphale, No. 28: 9-–20. Huber, C. H., Navarro, R. L., Womble, M. W., & and Mumme, F. L. (2010), “Family Resilience and Midlife Marital Satisfaction”. The Family Journal, No. 18(2),: 136-–145.‌ karter Karter, B. L. (2017), “Sources of Marital Dissatisfaction among Newly Separated Persons”. Journal of Family Issues, No. 6, : 359-–373. Parish., W. E. (2017), “Aquasi-Exprimental Evaluation of the Premarital Assessment Program for Premarital Counseling”, Australian and Newzealand Journal of Family Therapy. No 13:33-36. Petty, Barbara D.. (2007), Marriage education :a grounded theory study of the positive influence of the educational experience on the marriage relationship. Theses and Dissertations Collection, Digital Initiatives, University of Idaho Library. https://www.lib.uidaho.edu/digital/etd/items/etd_45.html Scot, R., and Lov, .G. (2018), Relationship Prevention and Reinforcement Program: , Lillington. NC: .Printed by Edwards Brothers. Lillington. NC. Tavakolizadeh, J, Nejatian, M., and Soori, A, . (2015), “The Effectiveness of Communication Skills Training on Marital Conflicts and its Different Aspects in Women”, Social and Behavioral Sciences, No. 171: 214-221. Vicent, R., and Waldron.(2010), Achieving Communication Goals in Superior Subordinate Relationship, The Multifunctionality of Unword Maintance Tactic.  _||_ Tavakolizadeh, J, Nejatian, M., and Soori, A, . (2015), “The Effectiveness of Communication Skills Training on Marital Conflicts and its Different Aspects in Women”, Social and Behavioral Sciences, No. 171: 214-–221. Akbarzadeh, D., avood. Akbarzadeh, H.,assan and Mohammadzadeh, Ali A. (2015). “A Comparison of Communication Skills, Psychological Well-Being Andand Emotional Disability Amongamong Women Applicants Andand Non-Divorce Applicants”. Journal of Kerman University of Medical Sciences, No. 23: 94-105 (In Persian) Asgari Nodoshan, Abbas., Shams GhahfarkhiGhohfarokhi, Mehri., and Shams Ghahfarkhi, Farideh. (2019), “An Analysis of Socio-Economic Characteristics Related to Divorce in Iran”. Strategic Researchers of Iranian Social Issues. Eighth year, consecutive issue,No. 25: 1-16.  (In Persian) Barnez, H. L., & Schumm, W. L., & Jurich, A. P., and & Bollman, S. R. (2017), “Marital Statis Faction: Positive Regard Versusversus Effective Communications Asas Explanatory Variables”. Journal of Psychology Psychology, No 123: 71-–78. Baucom, D. H., Hahlweg, K., Atkina, D. C.,  Engel, J. (2002), “Long Long-Term Prediction of Marital Quality Following a Relationship Educationship Program: Being Positive in a Countructive Way”, Journal of Family Psychology, No. 2: 448-–455. Beck, Aaron,. (2017), Love Is Never Enough, New Methods for Solving Marital and Family Problems based on Therapeutic Communication, tTranslated by: Mehdi. Qaracheh Daghi, Tehran, : Peykan Publications. (In Persian) Daliri, Hassan. (2019), Identifying Economic Variables Affecting Divorce in Iran. Social and Psychological Studies of Women. , Year 17. No. 2. : 35–pp. 62-35. (In Persian) Delshad Noghabi, Ali & others (2011), “Study of the Situation and Factors Related to Divorce from the Perspective of Divorced Couples in Gonabad, 2008-–2009”, Ofogh Danesh, No 1:35-44. (In Persian) Gholizadeh, Azar., Bankipour, Amir. Hossein., Masoudi Nnia, Zara. (2015), “A Qualitative Study of the Experiences of Divorced Men and Women from the Cultural Factors Underlying Divorce”, Applied Sociology, No 1:39-64. (In Persian) Giddens, Anthony A. (2005), Central Issues in Social Theory of Action, Structure and Contradiction in Social Analysis, Translated by: Mohammad. Rezaei. , Tehran: Sa’ad Publishing. Halveg, G. (2019), “R Premarital Communication Skills Program”, Journal of L'Encéphale, No. 28: 9-–20. Najmeh, Najmeh., Abafat, Hamideh., and Bani Tay, Abbas. (2017), “The Effect of Communication Skills and Religion-Based Problem Solving on Women'’s Marital Satisfaction on the Verge of Divorce”. Journal of Women and Family Studies, No 1: 177-195. (In Persian) Howilipour, Sarah. (2011), “The Effectiveness of Premarital Education on the Marital Expectations and Attitudes of Daughters on the Threshold of Marriage of the Employees of the National Oil Company of the South”. Journal of New Findings in Psychology, No 23: 81-93. (In Persian) Huber, C. H., Navarro, R. L., Womble, M. W., & and Mumme, F. L. (2010), “Family Resilience and Midlife Marital Satisfaction”. The Family Journal, No. 18(2),: 136-–145.‌ Jafari, Abed And Jafari, Hassan., Taslimi, Mohammad M. SaeedS., Faqihi, A.bul Hassan, Sheikhzadeh, M.ohammad. (2011). “Content Analysis and Content Network: A Simple and Efficient Method for Determining Detecting Patterns in Qualitative Data”. Strategic Management Idea. , Fifth year,No. 2: second issue, autumn and winter, pages: 151-–198. (In Persian) Jalilian, Zahra (2008), Social Factors Affecting Divorce in Tehran, M.Sc. Thesis, Allameh Tabatabaei University. (In Persian) karter Karter, B. L. (2017), “Sources of Marital Dissatisfaction among Newly Separated Persons”. Journal of Family Issues, No. 6, : 359-–373. Mahdavizadeh, Shirin,. (2013), “The Effect of Communication Skills Training with Cognitive-Behavioral Approach on the Marital Adjustment of Couples Living in Karaj”, Master Thesis, .Sc. Thesis: Al-Zahra University. (In Persian) Malekzadeh, F. (2008), Pathology of Divorce and Its Study in Civil Law, Tehran: Dabiyzesh Publications. (In Persian) Mohsenianrad, Mehdi (2006), Communication Studies, Tehran,: Soroush.( In Persian) Monfared, Ahmad A. (2016), Pathology of Marriage and Family: A Few Tips on Identifying and Causing Marital Issues in Teachers of the Comprehensive Plan for Family Education, Youth and Family Formation, Tehran: Publications of the Association of Parents and Educators of the Islamic Republic of Iran. (In Persian) Moradi, Tahereh T. (2015), The Effect of Marital Conflict on Marital Relations, M.aster Sc. Thesis, Tehran: Tarbiat Moallem University. (In Persian) Nozari, Hossein. Ali. (2010), Reread Habermas. Tehran: Cheshmeh Publishing. (In Persian) Parish., W. E. (2017), “Aquasi-Exprimental Evaluation of the Premarital Assessment Program for Premarital Counseling”, Australian and Newzealand Journal of Family Therapy. No 13:33-36. Petty, Barbara D.. (2007), Marriage education :a grounded theory study of the positive influence of the educational experience on the marriage relationship. Theses and Dissertations Collection, Digital Initiatives, University of Idaho Library. https://www.lib.uidaho.edu/digital/etd/items/etd_45.html Qasimpur, F. (2011), “Looking at Divorce Again", Hawra, Women's Scientific”, Cultural and Social Quarterly, No 40:3-13. (In Persian) Sarmad, VenusZ., Bazargan, Abbas A., and Hejazi, GoddessE. (2015), Research Methods in Behavioral Sciences, Tehran: Agah. (In Persian) Scot, R., and Lov, .G. (2018), Relationship Prevention and Reinforcement Program: , Lillington. NC: .Printed by Edwards Brothers. Lillington. NC. Vicent, R., and Waldron.(2010), Achieving Communication Goals in Superior Subordinate Relationship, The Multifunctionality of Unword Maintance Tactic. Yaghoubi Choobari, Ali., Kanaani, Mohammad. Amin., and Yahyapour, Razieh. (2019), “Investigating the Relationship between Lifestyle and Tendency to Consensual Divorce among Citizens of Rasht”. Sociology of Social Institutions,. No14: 121-148 (In Persian) Yousefi, Abolfazl (2019), Investigating the Existing Barriers to Communication between Teachers and Principals from the Perspective of Teachers in Qom Urban Middle Schools, (mMaster's thesisThesis), Tehran: Shahid Beheshti University. (In Persian)