موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی 154 10.22059/jisr.2021.294255.977 مقاله پژوهشی تحلیل جامعه‌شناختی فرایندهای بروز رابطة فرازناشویی (مورد مطالعه: زنان و مردان متقاضی طلاق در شهر مشهد) تحلیل جامعه‌شناختی فرایندهای بروز رابطة فرازناشویی (مورد مطالعه: زنان و مردان متقاضی طلاق در شهر مشهد) فولادیان مجید استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه فردوسی مشهد برادران کاشانی زهرا دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دانشگاه فردوسی مشهد دیاری مرتضی کارشناس ارشد برنامه‌ریزی رفاه اجتماعی، دانشگاه تهران 21 03 2021 10 1 1 37 16 01 2020 26 08 2020 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_80456.html

رابطة فرازناشویی با توجه به شرایط فرهنگی ایران، چارچوب روابط زن و مرد و مشخص‌بودن حد روابط آنان، مسئله‌ای اجتماعی محسوب می‌شود؛ بنابراین مطالعة حاضر با رویکرد کیفی و تکنیک مصاحبه‌های روایی، به بررسی و شناسایی فرایندهای بروز رابطة فرازناشویی در میان زنان و مردان مراجعه‌کنندة متقاضی طلاق به سازمان بهزیستی خراسان رضوی پرداخته است. یافته‌های این مطالعه پنج مدل فرایندی بوده است که پس از دریافت 17 روایت از زنان و مردان دارای رابطة فرازناشویی و متقاضی طلاق که دلیل تقاضای جدایی آنان برقراری رابط فرازناشویی بوده است، ترسیم مدل‌های اختصاصی برای هرکدام از آنان و درنهایت بعد از قرارگیری مدل‌های فرایندی استخراج شده از مصاحبه‌ها در سطحی انتزاعی‌تر به‌دست آمده است. این مدل‌های فرایندی، حاصل وجود پیرنگ‌های مشابه میان روایت‌های مصاحبه‌شوندگان، ترکیب مدل‌های ترسیم‌شده، انتزاع و تحلیل روایت‌های به‌دست‌آمده از مصاحبه‌شوندگان است. فرایندهای استخراج‌شده شامل شرایط آنومیک جامعه، کودک‌همسری، تعارض زوجین در فرهنگ جنسی، تعارضات در روابط زناشویی و شکاف مذهبی فرد با خانواده است.

 رابطة فرازناشویی روابط جنسی روایت‌پژوهی زندگی زناشویی طلاق اجتهادی، مصطفی و گلناز واحدی (1395)، «بررسی جامعه­شناختی پتانسیل خیانت در روابط زناشویی و عوامل مؤثر بر آن در بین کارمندان ادارات دولتی و خصوصی»، مجلة جامعه‌شناسی ایران، شمارة 4: 105-138. استراوس، آنسلم و جولیت کربین (1392)، مبانی پژوهش کیفی فنون و مراحل تولید نظریة زمینه‏ای، ترجمة ابراهیم افشار، تهران: نشر نی. اکبری، زهرا، شفیع‌آبادی، عبدالله و نازنین هنرپروران (1390)، «مقایسة سبک‌های دل‌بستگی در مردان متأهل با روابط فرازناشویی»، نشریة ‌اندیشه و رفتار، شمارة 20: 25-30. امینی‌ها، آزاده، فرح‌‌بخش، کیومرث و معصومه اسمعیلی (1394)، «تفحص کیفی در واکنش همسران به افشاری خیانت زناشویی»، فصلنامة مشاوره و روان‌درمانی خانواده، شمارة 3: 72-92. ایدر، نبی‌اله و مرضیه مردانی (1395)، «بررسی عوامل مرتبط با گرایش مردان متأهل به روابط خارج از چهارچوب زناشویی (نمونة موردی مردان متأهل شهر شیراز)»، فصلنامة علمی-پژوهشی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر، شمارة 4: 145-172. ایمان، محمدتقی، گلی، علی و اسماء زارع (1394)، «مطالعة الگوی فضایی شیوع ازدواج در بین زنان زیر 20 سال شهری و فرزندآوری آنان»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، شمارة 14: 1-24. آسایش، محمدحسن، فرح‌بخش، کیومرث، سلیمی بجستانی، حسین و علی دلاور (1398)، «بررسی واکنش‌های ارتباطی زنان قربانی بی‌وفایی همسر: یک مطالعة کیفی»، فصلنامة علمی-پژوهشی پژوهش‌های مشاوره، شمارة 69: 31-58. بیرو، آلن (1380)، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمة باقر ساروخانی، تهران: نشر فکوهی. پنجه­بند، سیدیوسف و حلیمه عنایت (1395)، «فرایند شکل­گیری رابطة فرازناشویی از نگاه مردان»، ارمغان دانش، شمارة 8: 830-845. جوادی پاشاکی، نازیلا و آذر درویش­پور (1398)، «مروری بر مفاهیم حساسیت نظری و بازاندیشی در تحقیق کیفی»، مجلة تحقیقات کیفی در علوم سلامت، شمارة 8: 57-65. مدیری، فاطمه (1396)، «بررسی فعالیت­های اشتراکی با همسر و رابطة آن با پایداری زندگی زناشویی»، فصلنامة مطالعات و تحقیقات اجتماعی ایران، شمارة 3: 475-494. لطفی­زاده، عباس، زاهدی، محمدجواد و فاطمه گلابی (1397)، «مدرن‌شدن زنان و صمیمت زناشویی (مطالعة سه نسل از زنان تبریز)»، فصلنامة مطالعات و تحقیقات اجتماعی ایران، شمارة 2: 227-253. جوادی، حسن، علمی، محمود و صمد صباغ (1391)، «بررسی عوامل مؤثر اجتماعی در احساس آنومی اجتماعی در بین دانشجویان دانشگاه آزاد تبریز»، مطالعات جامعه­شناختی، شمارة 14: 29-46. چلبی، مسعود (1375)، جامعه­شناسی نظم: تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی، تهران: نشر نی. حاجیان، بهجت و حلیمه عنایت (1394)، «عوامل مرتبط با اعتماد به عدم خیانت همسر (مورد مطالعه: مردان و زنان شهر اصفهان)»، جامعه‌شناسی کاربردی، شمارة 4: 69-86. حبیبی عسگرآباد، مجتبی و زهرا حاجی حیدری (1394)، «علل خیانت زناشویی از دیدگاه زوجین مراجعه‌کننده به دادگاه خانواده: یک مطالعة کیفی»، فصلنامة خانواده‌پژوهی، شمارة 42: 165-186. حجت‌خواه، سید محسن، محمدی، مژده و پیمان ولدبیگی (1395)، «رابطة سبک‌های دل‌بستگی، ویژگی‌های شخصیتی و بخشودگی با نگرش به روابط فرازناشویی در متأهلین شهر کرمانشاه»، فصلنامة علمی مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، شمارة 48: 209-228. حدادی، سپیده، انصاری‌نژاد، نصرالله، آقاجانی، طهمورث و آتنا خالقی اصفهانی (1395)، «رابطة عوامل روانی و اجتماعی با نگرش نسبت به بی‌وفایی زنان و مردان متأهل در شهر تهران»، مطالعات روان­شناسی و علوم تربیتی، شمارة 5: 135-152. شرف‌الدین، سید حسین و عبدالهادی صالحی‌زاده (1395)، «زمینه‌های روابط فرازناشویی در ایران (مطالعة موردی شهر تهران)»، معرفت فرهنگی-اجتماعی، شمارة 27: 117-138. صادقی فسایی، سهیلا و زینت ملکی‌پور (1394)، «پیامد‌های فاصله در روابط زوجین و استراتژی‌های مواجهه با آن»، مجلة علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، شمارة 25: 1-26. صادقی فسایی، سهیلا و ایمان عرفان‌منش (1392)، «تحلیل جامعه‌شناختی تأثیرات مدرن‌شدن بر خانوادة ایرانی و ضرورت تدوین الگوی ایرانی اسلامی»، زن در فرهنگ و هنر، شمارة 1: 63-84. طلوعی، وحید و کمال خالق‌پناه (1387)، «روایت‌شناسی و تحلیل روایت»، مجلة خوانش، شمارة 14: 45-52. عزتی، نسیم و کیوان کاکابرایی (1395)، «پیش‌بینی خیانت زناشویی براساس کیفیت زندگی زناشویی و پنج عامل بزرگ شخصیتی»، ماهنامة پژوهش ملل، شمارة 9: 75-82. غفوریان، پریسا، اصغری ابراهیم‌آباد، محمدجواد و محمدسعید عبدخدایی (1397)، «نقش عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و مذهبی در روابط فرازناشویی زنان متأهل و ارائة یک مدل درمان براساس عوامل مرتبط: یک پژوهش کیفی»، فصلنامة علمی مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، شمارة 57: 7-42. فتحی، منصور، فکر آزاد، حسین، غفاری، غلامرضا و جعفر بوالهری (1392)، «عوامل زمینه‌ساز بی‌وفایی زناشویی زنان»، فصلنامة علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، شمارة 51: 109-137. فرهنگی، علی‌اکبر (1379)، ارتباطات انسانی (مبانی)، تهران: مؤسسة خدمات فرهنگی رسا. فلیک، اووه (1392)، درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمة هادی جلیلی، تهران: نشر نی. کرسول، جان (1391)، پویش کیفی، ترجمة حسن دانایی‌فرد، تهران: انتشارت صفار. کرمی، جهانگیر، زکی­یی، علی، محمدی، امید و شریفه حق­شناس (1394)، «نقش عوامل روانی و اجتماعی در پیش‌بینی نگرش به روابط خارج از چهارچوب زناشویی در زنان متأهل و ارائة یک مدل براساس عوامل مرتبط»، مطالعات اجتماعی-روان‌شناختی زنان، شمارة 3: 129- 152. کلمن، جیمز (1377)، بنیادهای نظریة اجتماعی، ترجمة منوچهر صبوری کاشانی، تهران: نشر نی. کمالی، افسانه و لاله اسکندری (1390)، «زنان و اعتماد: مطالعة اعتماد اجتماعی زنان تهران»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، شمارة 1: 98-118. کوزر، لوییس (1377)، زندگی و اندیشة بزرگان جامعه‌شناسی، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی. گیدنز، آنتونی (1384)، پیامد‌های مدرنیته، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: مرکز. لیتل، دانیل (1373)، تبیین در علوم اجتماعی: درآمدی بر فلسفة علم‌الاجتماع، ترجمة عبدالکریم سروش، تهران: صراط. محمدپور، احمد (1390)، روش تحقیق کیفی ضد روش (مراحل و رویه‌های علمی در روش‌شناسی کیفی)، جلد 2، تهران: نشر جامعه‌شناسان. مروتی، سهراب، وحیدنیا، فرحناز، صادقی، عماد و امیر فتاحی (1393)، «علل و عوامل انحرافات جنسی از دیدگاه قرآن و روایات»، پژوهش‌نامة اسلامی زنان و خانواده، شمارة 2: 93-113. میررضایی، سیده‌ زهرا، ساروخانی، باقر و حسن سرایی (1395)، «جهانی‌شدن و تحولات جمعیتی خانوادة ایرانی»، زن و مطالعات خانواده، شمارة 35: 119-154. نوایی، فرهاد، کتابی، محمود و اسماعیل شفیعی (1396)، «شیوه‌های تربیتی استبدادی در خانوادة ایرانی بر فرهنگ سیاسی در دورة پهلوی دوم»، رهیافت انقلاب اسلامی، شمارة 40: 45-50. Allen, E. S., Rhoades, G. K., Stanley, S. M., Markman, H. J., Williams, T., Melton, J., & Clements, M. L. (2008), “Premarital precursors of marital infidelity”. Family process, No 47(2): 243-259. Aviram, I., & Amichai-Hamburger, Y. (2005), “Online infidelity: Aspects of dyadic satisfaction, self-disclosure, and narcissism”. Journal of Computer-Mediated Communication, N0 10(3): JCMC1037. Bhanji, S. M., & Punjani, N. S. (2014), “Determinants of child (early) marriages among young girls: a public health issue”. Journal of Women’s Health Care, NO 3(3): 1-3. Burdette, A. M., Ellison, C. G., Sherkat, D. E., & Gore, K. A. (2007), “Are there religious variations in marital infidelity?” Journal of Family Issues, No 28(12): 1553-1581. Fincham, F. D., & May, R. W. (2017), “Infidelity in romantic relationships”. Current opinion in psychology, N0 13: 70-74. Granvold, D. K., Pedler, L. M., & Schellie, S. G. (1979), “A study of sex role expectancy and female postdivorce adjustment”. Journal of Divorce, No 2(4): 383-393. Luhmann, N. (2018), Trust and power, London: John Wiley & Sons. Marín, R. A., Christensen, A., and Atkins, D. C. (2014), “Infidelity and Behavioral Couple Therapy: Relationship Outcomes Over 5 Years Following Therapy”. Couple and Family Psychology: Research and Practice, No. (3): 1-12 Morrison, K. (2006), Marx, Durkheim,  Weber: Formations of Modern Social Thought, New York: SAGE. Munsch, C. L. (2015), “Her support, his support: Money, masculinity, and marital infidelity”. American Sociological Review, No 80(3): 469-495. Nowak, N. T., Weisfeld, G. E., Imamoğlu, O., Weisfeld, C. C., Butovskaya, M., & Shen, J. (2014), “Attractiveness and spousal infidelity as predictors of sexual fulfillment without the marriage partner in couples from five cultures”. Human Ethology Bulletin,No  29: 18-38. Previti, D., & Amato, P. R. (2004), “Is infidelity a cause or a consequence of poor marital quality?”. Journal of Social and Personal Relationships, No 21(2): 217-230. Ross, C. E., and Mirowsky, J. (1999), “Parental Divorce, Life-Course Disruption, and Adult Depression”. Journal of Marriage and the Family, No. 4: 1034-1045. Shackelford, T. K., Besser, A., and Goetz, A. T. (2008), “Personality, Marital Satisfaction, and Probability of Marital Infidelity”. Individual Differences Research, No. 1: 13-25 Wiggins, J. D., and Lederer, D. A. (1984), “Differential Antecedents of Infidelity In Marriage”, American Mental Health Counselors Association Journal, No. 4: 52-61 _||_ Akbari, Z., Shafiabadi, A., and Honarparvaran, N. (2011), “Comparison of Attachment Styles in Married Men with Extramarital Relationships”, Journal of Thought and Behavior, No.  20 (5): 25-30. (In Persian) Allen, E. S., Rhoades, G. K., Stanley, S. M., Markman, H. J., Williams, T., Melton, J., & Clements, M. L. (2008), “Premarital precursors of marital infidelity”, Family process, No 47(2): 243-259. Aminiha, A., Farahbakhsh, K., and Esmaili, M. (2015), “Qualitative Investigation in the Response Of of Spouses to the Disclosure Of of Marital Infidelity”, Family Counseling and Psychotherapy Quarterly, No.  55(3): 72-92. (In Persian) Asayesh, M., Farahbakhsh, K., Salimi Bejestani, H., and ,.Delavar, A. , (2019), “Study of Communication Reactions Of of Women Victims Of of Spousal Infidelity: A Qualitative Study”, Journal of Counseling Research, No.  (69)18: 31-58. Aviram, I., & Amichai-Hamburger, Y. (2005), “Online infidelity: Aspects of dyadic satisfaction, self-disclosure, and narcissism”, Journal of Computer-Mediated Communication, N0 10(3): JCMC1037. Bhanji, S. M., & Punjani, N. S. (2014), “Determinants of child (early) marriages among young girls: a public health issue”, Journal of Women’s Health Care, NO 3(3): 1-3. Biro, A.llen (2001), Culture of Social Sciences, Translated by Baqer Sarukhani, Tehran: Fekouhi Publishing. Burdette, A. M., Ellison, C. G., Sherkat, D. E., & Gore, K. A. (2007), “Are there religious variations in marital infidelity?”, Journal of Family Issues, No 28(12): 1553-1581. Chalabi, M. (1996), Sociology of Order: A Theoretical Analysis of Social Order, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Coleman, J. (1996), Foundations of Social Theory, Translated by MaNouchehr Manouchehr Sabouri Kashani, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Cresswell, J.ohn (2011), Qualitative Inquiry, Translated by Hassan Danaeifard, Tehran: Saffar Publishing. Eider, M., and Mardani, M. (2016), “Study of Factors Related to the Tendency Of of Married Men To to Relationships Outside outside The the Marital Relationship (A Case Study Of of Married Men In in Shiraz)”, Journal of Social Sciences of, Islamic Azad University, Shushtar Branch, No. 10(4): 145-172. Ejtehadi, M., and Vahedi, G. (2016), “Sociological Study of the Potential Of of Infidelity In in Marital Relationships And and The the Factors Affecting It Among Public And and Private Employees:”, Iranian Journal of Sociology, No. 17 (4): 105-138. Ezzati, N., and Kakabraei, K. (2016), “Predicting Marital Infidelity Based on the Quality of Marital Life and the Five Major Personality Factors”, Journal of Nations Research, No. 9(1): 75-82. Farhangi, A. (2000), Human Communications, (Basics), Tehran: Rasa Cultural Services Institute. Fathi, M., Fekr Azad, H., Ghaffari, G., and Boalhari, J. (2013), “Underlying Factors of Women's Marital Unfaithfulness”, Quarterly Journal of Social Welfare, No. (51): 109-137. Fincham, F. D., and May, R. W. (2017), “Infidelity in Romantic Relationships”. Current Opinion Inin Psychology, No. 13: 70-74. Flick, F. (2013), An Introduction to Qualitative Research, Translated by Hadi Jalili, Tehran: Ney Publishing. Ghafourian, P., Asghari Ebrahimabad, M., and Abdolkhodaei, M (2015), “The Role of Individual, Family, Social and Religious Factors in Extramarital Relationships of Married Women and Presenting a Treatment Model Based on Related Factors: A Qualitative Research”, Journal of Women's Psychosocial Social Studies, No. 57 (16): 7-42. Giddens, A. (2005), The Consequences of Modernity, Translated by Mohsen Salasi, Tehran: Markaz. Granvold, D. K., Pedler, L. M., & Schellie, S. G. (1979), “A study of sex role expectancy and female postdivorce adjustment”. Journal of Divorce, No 2(4): 383-393. Habibi Asgarabad, M., and Haji Heidari, Z. (2015), “Causes of Marital Infidelity from the Perspective of Couples Referral to Family Court: A Qualitative Study”, Family Research Quarterly, No. 42: 165-186. Haddadi, S., Ansari Nejad, N., Aghajani, T., and Khaleghi Esfahani, A. (2016), “The Relationship between Psychological and Social Factors and Attitudes Toward the Unfaithfulness of Married Men and Women in Tehran”, Psychological Studies and Educational Sciences, No. 5: 135-152. Hajian, B., and ; Enayat, H. (2015), “Factors Related To to Trust in Non-infidelity of the Studied Spouse: Men And and Women in Isfahan”, Applied Sociology, No. O (4)26: 4: 69-86. Hojjatkhah, M., Mohammadi, M., and Valdbeigi, P. (2016), “The Relationship between Attachment Styles, Personality Traits and Forgiveness with Attitudes Towardtoward Extramarital Relationships in Married People in Kermanshah”, Journal of Women's Psychosocial Social Studies, No.  (48)14: 209-228. Iman, M., Goli, A., and Zare, A. (2015), “A Study of the Spatial Pattern of Marriage Prevalence among Urban Women Underunder 20 and Their Childbearing”, Urban Sociological Studies, No. (14)5: 1-24. Javadi Pashaki, N., Darvishpour, A. (2019), “Review of the Concepts Of of Theoretical Sensitivity And and Rethinking In in Qualitative Research”, Journal of Qualitative Research in Health Sciences, No. 8: 57-65. Javadi, H., ; Elmi, M., and Sabbagh, S. (2012), “Study of Effective Social Factors in the Feeling Of of Social Anomie Among Students Of of Tabriz Azad University”, Sociological Studies, No. (14): 29-46. Kamali, A., and Eskandari, L (2011), “Women and Trust: A Study of Social Trust in Tehran Women”, Women's Psychological Social Studies, No. 9 (1): 98-118. Karami, J., Zaki, A., Mohammadi, O., and Haghshenas, Sh. (2015), “The Role Of of Psychological And and Social Factors In in Predicting Attitudes Toward Extramarital Relationships In in Married Women And and Presenting A a Model Based On on Related Factors”, Women's Socio-Psychological Studies, 13, No. 3: 129-152. Kozer, L. (1997), Life and Thought of Sociological Elders, Translated by Mohsen Salasi, Tehran: Elmi Publications. Little, D.aniel (1984), Explanation in Social Sciences: An Introduction to the Philosophy of Social Science, Translated by Abdolkarim Soroush, Tehran: Sarat. Lotfizadeh, A., Zahedi, M. J., , Javadand ; Golabi, F. (2018), “Modernization of Women and Marital Intimacy (Study of Three Generations of Tabriz Women)”, Iranian Journal of Social Studies and Research, No. (2)7: 227-253. Luhmann, N. (2018), Trust and power, London: John Wiley & Sons. Marín, R. A., Christensen, A., and Atkins, D. C. (2014), “Infidelity and Behavioral Couple Therapy: Relationship Outcomes Over 5 Years Following Therapy”. Couple and Family Psychology: Research and Practice, No. (3): 1-12 Mirrezaei, Z., Sarukhani, B., and Sarai, H. (2016), “Globalization and Demographic Changes of the Iranian Family”, Women and Family Studies, NO No. 35 (9): 119-154. Modiri, F. (2017), “Study of Joint Activities Withwith Thethe Spouse Andand Its Relationship Withwith Thethe Sustainability Ofof Marital Life”, Quarterly Journal of Social Studies and Research in Iran, No. (3))6: 475-494. Mohammadpour, A. (2011), Anti-Method Qualitative Research Method (Scientific Steps and Procedures in Qualitative Methodology), Volume 2, Tehran: Sociologists Publishing. Morrison, K. (2006), Marx, Durkheim,  Weber: Formations of Modern Social Thought, New York: SAGE. Morvati, S., Vahidnia, F., Sadeghi, E., and Fattahi, A (2014), “Causes and Factors Of Sexual Deviations From The Perspective Of Theof Sexual Deviations from the Perspective of the Qur'an and Hadiths”, Islamic Research Journal of Women and Family, No 2(2): 93-113. Munsch, C. L. (2015), “Her Support, His Support: Money, Masculinity, Andand Marital Infidelity”, American Sociological Review, No. 80(3): 469-495. Navai, F., Ketabi, M., and Shafiee, E. (2017), “Authoritarian Educational Methods Inin Thethe Iranian Family Onon Political Culture Inin Thethe Second Pahlavi Period”, Islamic Revolution Approach, No. 40: 45-50. Nowak, N. T., Weisfeld, G. E., Imamoğlu, O., Weisfeld, C. C., Butovskaya, M., & Shen, J. (2014), “Attractiveness and spousal infidelity as predictors of sexual fulfillment without the marriage partner in couples from five cultures”, Human Ethology Bulletin, No  29: 18-38. Panjeband, Y., and ,. Enayat, H. (2016), “The Process Of of Formation Of of Extramarital Affairs From from The the Perspective Of of Men”, Armaghan Danesh, No. 21 (8): 830-845. Previti, D., & Amato, P. R. (2004), “Is infidelity a cause or a consequence of poor marital quality?”. Journal of Social and Personal Relationships, No 21(2): 217-230. Ross, C. E., and Mirowsky, J. (1999), “Parental Divorce, Life-Course Disruption, Andand Adult Depression”. Journal of Marriage and the Family, No. 4: 1034-1045. Sadeghi Fasaei, S., and Erfan Manesh, I. (2013), “Sociological Analysis of the Effects of Modernization on the Iranian Family and the Necessity of Developing an Iranian-Islamic Model”, Woman in Culture and Art, No.  5 (1): 63-84. Sadeghi Fasaei, S., and Malekipour, Z. (2015), “Consequences of Distance iIn Couples' Relationships aAnd Coping Strategies”, Journal of Social Sciences of , Ferdowsi University of Mashhad, No. 25: 1-26. Shackelford, T. K., Besser, A., and Goetz, A. T. (2008), “Personality, Marital Satisfaction, and Probability of Marital Infidelity”. Individual Differences Research, No. 1: 13-25 Sharafoddin, H., Salehizadeh, A. (2016), “Backgrounds of Extramarital Affairs in Iran; : Case Study of Tehran” , Socio-Cultural KNowledgeKnowledge, No 27 (3): 117-138. (In Persian) Strauss, A., and Ccorbin, J,. (2013), Basics of Qualitative Research Techniques and Stages of Production of Background Theory, Translated by Ebrahim Afshar, Tehran: Ney Publishing. Toloui, V., Khaleghpanah, K (2.008), “Narrative Studies and Narrative Analysis”, Khanesh Magazine, No.  52: 14-45. Wiggins, J. D., & Lederer, D. A. (1984), “Differential Antecedents Of Infidelity In Marriage”. American Mental Health Counselors Association Journal. Wiggins, J. D., and Lederer, D. A. (1984), “Differential Antecedents of Infidelity In Marriage”. American Mental Health Counselors Association Journal, No. 4: 52-61. Zetomka, Piotr (1387), Trust: Sociological Theory, translated by Gholamreza Ghaffari, Tehran: Shirazeh.
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی 154 10.22059/jisr.2021.309149.1115 مقاله پژوهشی مطالعۀ جامعه‌شناختی تحول الگوهای عشق‌ورزی در میان ساکنان متأهل شهر اردبیل (1398) مطالعۀ جامعه‌شناختی تحول الگوهای عشق‌ورزی در میان ساکنان متأهل شهر اردبیل (1398) فرجیان مرتضی دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه پیام‌نور زاهدی مازندرانی محمدجواد استاد گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام‌نور ملکی امیر دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام‌نور 21 03 2021 10 1 39 78 09 07 2020 04 01 2021 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_80457.html

مقالۀ حاضر به مطالعۀ تحول الگوهای عشق‌ورزی در روابط انسانی پرداخته است. تغییر در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی در جامعۀ ایران در دهه‌های اخیر سبب شده است که تحول اساسی در الگوهای عشق‌ورزی افراد، حتی در صمیمی‌ترین شکل آن روی دهد. این پژوهش کیفی بوده و از روش نظریۀ داده‌بنیاد (گراندد تئوری) در آن استفاده ‌شده است. شیوۀ گردآوری داده‌ها نیز مطالعۀ اسناد و مصاحبه‌های عمیق اکتشافی با 41 نفر از افراد متأهل بود که روایت‌های آن‌ها در عشق‌ورزی تحلیل شد. روایی این پژوهش را مصاحبه‌شوندگان و سپس استادان متخصص بررسی و تأیید کردند. برای تحلیل داده‌ها از روش مقایسۀ مستمر طی مرحلۀ کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده شد. نتایج پژوهش براساس پنج محور که عامل اصلی تحول الگوی عشق‌ورزی هستند ارزیابی و در سه فرایند تحلیل ‌شدند. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نشان می‌دهد عوامل اشاعۀ مدرنیسم، توسعۀ فناوری، فردی‌شدن، سنت‌گریزی و بالارفتن میزان تحصیلات، همچنین عوامل مداخله‌گر تنوع‌طلبی و افزایش اوقات فراغت و شرایط زمینه‌ای شهرنشینی و گسترش فضای مجازی بر پدیدۀ هسته‌ای تکه‌تکه‌شدن عشق و متعاقب آن بر دگرگونی کردارها و تحول عشق‌ورزی تأثیر گذاشته‌اند و سبب دگرگونی خانوادۀ ایرانی و شکل‌گیری شکل‌های جدیدی از روابط شده‌اند. در فرایند پژوهش 9 الگوی متفاوت عشق‌ورزی شناسایی شدند که عبارت‌اند از: عشق‌ورزی سنتی (پشت‌صحنه‌ای، مردسالارانه)، عشق‌ورزی رمانتیک، عشق‌ورزی دوستانه، عشق‌ورزی واقع‌گرایانه، عشق‌ورزی شهوانی، عشق‌ورزی فداکارانه، عشق‌ورزی ناب، عشق‌ورزی بازیگرانه و عشق‌ورزی سیال.

 الگوهای عشق‌ورزی تحول عشق‌ورزی تکه‌تکه‌شدن عشق تنوع‌طلبی سنت‌گریزی فردی‌شدن آزاد ارمکی، تقی (1386)، جامعه‌شناسی خانوادۀ ایرانی، تهران: سمت. آفاری (پیر نظر)، ژانت (1376)، «گذار از میان صخره و گرداب: دگرگونی نقش زن و مرد در ایران قرن بیستم»، ایران‌نامه، شمارۀ 59: 365-388. احمدی، عزت‌الله و همکاران (1394)، «تأثیر شبکۀ اجتماعی فیس‌بوک بر ارزش‌های خانوادگی مقطع متوسطۀ شهر تبریز»، فصلنامۀ توسعۀ اجتماعی، شمارۀ 4: 107-134. استراوس، آنسلم و جولیت کربین (1392)، مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای، ترجمۀ ابراهیم افشار، تهران: نشر نی. ایمانی، محسن (1391)، «علل ظهور و بروز طلاق عاطفی، پیامدها و شیوه‌های برخورد با آن»، پیوند، شماره‌های 393، 394 و 395: 21-27. باستانی، سوسن و همکاران (1390)، «پیامدهای طلاق عاطفی و استراتژی‌های مواجهه با آن»، خانواده‌پژوهی، شمارۀ 26: 241-251. باومن، زیگموند (1394)، عشق سیال، ترجمۀ عرفان ثابتی، تهران: نشر ققنوس. _____________ (1384)، عشق سیال در باب ناپایداری پیوندهای انسانی، ترجمۀ عرفان ثابتی، تهران: ققنوس. بشیری خطیبی، بهنام و همکاران (1399)، «مطالعۀ جامعه‌شناسی تجردگزینی جوانان»، فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 4: 879-906. بشیریه، حسین (1375)، «جامعه‌شناسی تجدد»، مجلۀ نقد و نظر، شمارۀ 1: 136. بشیریه، حسین (1373)، «یکسان‌سازی، یکتا انگاری، دیالکتیک تاریخی و مسائل توسعۀ سیاسی در ایران»، فرهنگ توسعه، شمارۀ 17: 2-6. بلیکی، نورمن (1392)، استراتژی‌های پژوهش اجتماعی، ترجمۀ هاشم آقابیگ پوری، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان. ___________ (1395)، طراحی پژوهش‌های اجتماعی، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: نشر نی. بک، اولریش (1388)، جامعه در مخاطرۀ جهانی، ترجمۀ محمدرضا مهدی‌زاده، تهران: انتشارات کویر. بهنام، جمشید (1381)، خانواده، آموزش و فرهنگ، ترجمۀ صادق آدینه و علی اسدی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. بهنام، جمشید (1357)، خانواده و خویشاوندی در ایران، تهران: خوارزمی. بهنام، جمشید (1382)، «مدرنیته، مدرنیزاسیون و تجدد» (مصاحبه)، کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره‌های 67 و 68: 8-17. پروین، ستار و همکاران (1391)، «عوامل جامعه‌شناختی مؤثر در طلاق عاطفی در بین خانواده‌های تهرانی»، مطالعۀ راهبری زنان، شمارۀ 56: 119-153. فلور، ویلم (1388)، تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران، ترجمۀ محسن مینوخرد، سوئد: انتشارات فردوسی. فکوهی، ناصر (1390)، توسعه و انسان‌شناسی کاربردی، تهران: افکار. حاج محمدی، فرشته و حاج‌محمدی، سمیرا (1396)، «تأثیرات اخلاقی استفاده از فضای مجازی بر پیوند زناشویی و روابط فرزندان در خانواده»، فصلنامۀ علمی-ترویجی در حوزۀ اخلاق، شمارۀ 28: 209-224. دایر، دایانا (1384)، روان‌شناسی عشق (روابط بین شخصی)، تهران: نی‌نگار. ربیعی، علی (1380)، جامعه‌شناسی تحولات ارزشی در ایران، نگاهی به رفتارشناسی رأی‌دهندگان در دوم خرداد 1376، تهران: فرهنگ و اندیشه. رفیع‌پور، فرامرز (1380)، توسعه و تضاد، تهران: شرکت سهامی انتشار. ریتزر، جورج و جی گودمن (1390)، نظریۀ جامعه‌شناسی مدرن، ترجمۀ خلیل میرزایی و عباس لطفی‌زاده، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان. ساروخانی، باقر و صداقتی فردمجتبی (1388)، «شکاف نسلی در خانواده ایرانی: دیدگاه و بینش ها»، فصلنامه پژوهش نامه علوم اجتماعی، شماره چهارم: 7-29. سازمان ثبت ‌احوال کشور (1382-1394)، سالنامه‌های آماری سازمان ثبت‌احوال کشور، تهران: دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی و مهاجرت. سیدسعادتی، فهیمه (1392)، «صیانت از حریم خصوصی در فضای مجازی براساس هنجارهای اسلامی»، مجلۀ راهبرد فرهنگ، شمارۀ 23: 155-183. علی‌پور، پروین، زاهدی مازندرانی، محمدجواد، ملکی، امیر و جوادی یگانه، محمدرضا (1396)، «تحلیل گفتمان عدالت جنسیتی در برنامۀ پنج‌سالۀ ششم توسعۀ اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 2: 203-229. فلیک، اووه (1387)، درآمدی بر پژوهش کیفی، ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نشر نی. فوکو، میشل (1383)، اراده به دانستن، ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهان‌دیده، تهران: نشر نی. فوکو، میشل (1390)، تاریخ جنون در عصر کلاسیک، ترجمۀ فاطمه ولیانی، تهران: نشر هرمس. فراستخواه، مقصود (1398)، روش پژوهش کیفی در علوم اجتماعی با تأکید بر «نظریۀ برپایه» (گراندد تئوری، GTM)، تهران: نشر آگاه. قاسمی، محمدعلی (1388)، «جامعه‌شناسی ریسک و اهمیت آن برای جامعۀ مخاطره‌آمیز»، فصلنامۀ مطالعات راهبردی، شمارۀ 12: 27-47. کاستلز، مانوئل (1389)، عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: طرح نو. کرسول، جان دبلیو (1391)، پویش‌های کیفی و طرح پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد (روایت‌پژوهی، پدیدارشناسی)، ترجمۀ حسن دانایی‌فرد و حسین کاظمی، تهران: صفار اشراقی. گودرزی، محسن (1394)، «نگرش زنان به هنجارهای خانوادگی و آگاهی‌های جنسیتی: تحلیل از یافته‌های پیمایش‌های ملی»، در گزارش وضعیت اجتماعی زنان در ایران، (صص: 179-196)، تهران: نشر نی. گیدنز، آنتونی و کارن بردسال (1386)، جامعه‌شناسی، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: نشر نی. گیدنز، آنتونی (1382)، جامعه‌شناسی، ترجمۀ منوچهر صبوری، تهران: نشر نی. ___________ (1392)، پیامدهای مدرنیته، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: نشر مرکز. ___________ (1385)، تجدد و تشخص، جامعه و هویت شخصی در عصر جدید، ترجمۀ ناصر موفقیان، تهران: نشر نی. لطفی‌زاده، عباس، محمدجواد زاهدی و فاطمه گلابی (1397)، «مدرن‌شدن زنان و صمیمیت زناشویی (مطالعۀ سه نسل از زنان تبریز)»، فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی ایران، شمارۀ 2: 227-253. Bauman, Z. (2000), Liquid Modernity, Cambridg: Polity Press. Beck, U. (1994), “The Reinvention of Politics: Towards a Theory of Reflexive Modernization”, in U. Beck, A. Giddens, and S. Lash (Ed.), Reflexive Modernization: Politics, Tradiyion and Aesthetics in the Modern Social Order, (PP. 263-265), Combridge: Polity Press. Beck, U., and Beck–Gernsheim, E. (1995), The Normal Chaos of Love. Cambridge: Polity Press. Burnat, B. (2019), “Love Is a Physiological Motivation (Like Hunger, Thirst, Sleep or Sex)”, Journal of Medical Hypotheses, No. 129: 1-14. Giddens, A. (1984), The Constitution of Society: Outline of the Theory of Structuration. Cambridge: Polity Press. Giddens, A. (1992), The Transformation of Intimacy: Sexuality, Love and Eroticism in Modern Societies. Stanford, CA: Stanford University Press. Goode, W. J. (1959), “The Theoretical Importance of Love”, American Sociological Review, No. 24: 38-47. Gordon, S. L. (1981), “The Sociology of Sentiments and Emotions”, in M. Rosenberg and R. Turner (Ed.), Psychology, Social Perspectives, (PP. 340-354), New York: Basic Books. Illouz, E. (1997), Consuming the Romantic Utopia: Love and the Cultural Contradictions of Capitalism, London: University of California Press. Lee, J. A. (1973), Colours of Love: An Exploration of the Ways of Loving, Toronto: New Press. National Registration Organization (2003-2005), Statistical Yearbooks of the National Registration Organization, Tehran: Bureau of Statistics and Demographic Information and Immigration. Pakizegi, B. (1978), “Legal and Social Positions of Iranian Women”,in L. Beck and N.Keddie (Ed.), Women in the Muslim World (PP.216-227), Cambridge, Mass: Harvard University Press. Roca, J., and Begonya, E. (2015), “Love and its Transformations”, in B. Enguix and J. Roca, (Ed.) Rethinking Romantic Love (PP. 27-297), Cambridge: Cambridge Scholars Publishing. Sternberg, R. et al., (1988), The Psychology of Love, New Haven: Yale University Press. _||_ Afari (Pir Nazar), J. (1997), “Transition through the Rock and Vortex: The Transformation of the Role of Men and Women in Twentieth Century Iran”, Iran Nameh, No. 59: 365-388. (In Persian) Afary, J. (2009), Sexual Politics in Modern Iran, New York: Cambridge University Press. (In Persian) Ahmadi, E. et al., (2015), “The Impact of Facebook Social Network on Family Values ​​in Tabriz High School”, Social Development Quarterly, No. 4: 107-134. (In Persian) Alipoor, P., Zahedi Mazandarani, M., Maleki, A., & Javadi Yeganeh, M. (2017), “Analysis of Gender Justice Discourse in the Sixth Five-Year Plan for Economic, Cultural and Social Development of the Islamic Republic of Iran”, Social Studies and Research in Iran, No. 2: 203-229. (In Persian) Azad Armaki, T. (2007), Sociology of the Iranian Family, Tehran: Samat. (In Persian) Bashiri Khatibi, B. et al., (2019), “Study of the Sociology of Youth Abstraction”, Quarterly Journal of Social Studies and Research in Iran, No. 4: 879-906. (In Persian) Bashirieh, H. (1993), “Unification, Monotheism, Historical Dialectics and Issues of Political Development in Iran”, Development Culture, No. 17: 2-6. (In Persian) Bashirieh, H. (1995), “Sociology of Modernity”, Journal of Criticism and Opinion, No. 1: 136. (in Persian) Bastani, S. et al., (2011), “Consequences of Emotional Divorce and Coping Strategies”, Family Research, No. 26: 241-251. (In Persian) Bauman, S. (2015), Liquid Love, Translated by Erfan Sabeti, Tehran: Gognus Publishing. (In Persian) Bauman, Z. (2000), Liquid Modernity, Cambridg: Polity Press. Beck, U. (1992) “From Industrial Society to the Risk Society: Questions of Survival, Social Structure and Ecological Environment”, Theory, Culture and Society, No. 9: 97-123. (In Persian) Beck, U. (1994), “The Reinvention of Politics: Towards a Theory of Reflexive Modernization”, in U. Beck, A. Giddens, and S. Lash (Ed.), Reflexive Modernization: Politics, Tradiyion and Aesthetics in the Modern Social Order, (PP. 263-265), Combridge: Polity Press. Beck, U. (2009), Society at Global Risk, Translated by Mohammad Reza Mehdizadeh, Tehran: Kavir Publications. (In Persian) Beck, U., and Beck–Gernsheim, E. (1995), The Normal Chaos of Love. Cambridge: Polity Press. Behnam, J. (1978), Family and Kinship in Iran, Tehran: Kharazmi. (In Persian) Behnam, J. (2002), Family, Education and Culture, Translated by Sadegh Adineh and Ali Asadi, Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance. (In Persian) Behnam, J. (2003), “Modernity, Modernization and Modernity”, Book of the Month of Social Sciences, No. 67 & 68: 8-17. (In Persian) Blaki, N. (1993), Social Research Strategies, Translated by Hashem Aghabigpour, Tehran: Sociologists Publications. (In Persian) Burnat, B. (2019), “Love Is a Physiological Motivation (Like Hunger, Thirst, Sleep or Sex)”, Journal of Medical Hypotheses, No. 129: 1-14. Castells, M. (1996), Information Age: Economics, Society and Culture, Translated by Hassan Chavoshian, Tehran: New Plan. (In Persian) Creswell, J. W. (1945), Qualitative Dynamics and Research Design: A Choice between Five Approaches (Narrative Research, Phenomenology), Translated by Hassan Danaeifard and Hossein Kazemi, Tehran: Saffar Ishraqi. (In Persian) Dyer, D. (2005), Psychology of Love (Interpersonal Relationships), Tehran: Ney Negar. (In Persian) Fakouhi, N. (2011), Development and Applied Anthropology, Tehran: Afkar. (In Persian) Farasatkhah, M. (2019), Qualitative Research Methodology in Social Sciences with Emphasis on "Based Theory" (Grounded Theory, GTM), Tehran: Agah Publishing. (In Persian) Flick, O. (2006), An Introduction to Qualitative Research, Translated by Hadi Jalili, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Flora, W. (2010), The Social History of Sexual Relations in Iran, Translated by Mohsen Minoo Kherad, Sweden: Ferdowsi Publications. (In Persian) Foucault, M. (2004), The Will to Know,Translated by Niko Sarkhosh and Afshin Jahanideh, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Foucault, M. (2011), The History of Madness in the Classical Age, Translated by Fatemeh Valiani, Tehran: Hermes Publishing. (In Persian) Ghasemi, M. (2009), “Sociology of Risk and Its Importance for Risky Society”, Quarterly Journal of Strategic Studies, No. 12: 27-47. (In Persian) Giddens, A. (1984), The Constitution of Society: Outline of the Theory of Structuration. Cambridge: Polity Press. Giddens, A. (1990), The Consequences of Modernity, Translated by Mohsen Thalasi, Tehran: Markaz Publishing. (In Persian) Giddens, A. (1991), Modernity and Personalization, Society and Personal Identity in the New Age, Translated by Nasser Movafghian, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Giddens, A. (1992), The Transformation of Intimacy: Sexuality, Love and Eroticism in Modern Societies. Stanford, CA: Stanford University Press. Giddens, A. (2003), Sociology, Translated by Manouchehr Sabouri, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Giddens, A., and Bardsal, K. (2003), Sociology, Translated by Hassan Chavoshian, Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Goodarzi, M. (2015), “Women's Attitudes Towards Family Norms and Gender Awareness: An Analysis of the Findings of National Surveys”,in Report on the Social Status of Women in Iran, (PP: 179-196), Tehran: Nashr-e Ney. (In Persian) Goode, W. J. (1959), “The Theoretical Importance of Love”, American Sociological Review, No. 24: 38-47. Gordon, S. L. (1981), “The Sociology of Sentiments and Emotions”, in M. Rosenberg and R. Turner (Ed.), Psychology, Social Perspectives, (PP. 340-354), New York: Basic Books. Haj Mohammadi, F., and Haj Mohammadi, S. (2017), “Ethical Effects of Using Cyberspace on Marital Bond and Children's Relationships in the Family”, Quarterly Journal of Ethics, No. 28: 209-224. (In Persian) Illouz, E. (1997), Consuming the Romantic Utopia: Love and the Cultural Contradictions of Capitalism, London: University of California Press. Imani, M. (2012), “Causes of Emotional Divorce, Its Consequences and Methods of Dealing with It”, Payvand, No. 393, 394 and 395: 21-27. (In Persian) Lee, J. A. (1973), Colours of Love: An Exploration of the Ways of Loving, Toronto: New Press. Najmabadi, A. (2005), Women with Mustaches and Men without Beards: Gender and Sexual Anxieties of Iranian Modernity, Berkeley and Los Angeles: University of California Press. (In Persian) National Registration Organization (2003-2005), Statistical Yearbooks of the National Registration Organization, Tehran: Bureau of Statistics and Demographic Information and Immigration. Paidar, P. (1995), Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran, Cambridge: Cambridge University Press. (In Persian) Pakizegi, B. (1978), “Legal and Social Positions of Iranian Women”,in L. Beck and N.Keddie (Ed.), Women in the Muslim World (PP.216-227), Cambridge, Mass: Harvard University Press. Parvin, S. et al., (2012), “Sociological Factors Affecting Emotional Divorce among Tehran Families”, Women Leadership Study, No. 56: 119-153. (In Persian) Rabiee, A. (2001), Sociology of Value Changes in Iran, A Look at Voters' Behavior on June 2, 1997, Tehran: Culture and Thought. (In Persian) Rafipour, F. (2001), Development and Conflict, Tehran: Anteshar Co. (In Persian) Ritzer, G., and Goodman, J. (2011), Modern Sociological Theory, Translated by Khalil Mirzaei and Abbas Lotfizadeh, Tehran: Sociologists Publications. (In Persian) Roca, J., and Begonya, E. (2015), “Love and its Transformations”, in B. Enguix and J. Roca, (Ed.) Rethinking Romantic Love (PP. 27-297), Cambridge: Cambridge Scholars Publishing. Seyed Saadati, F. (2013), “Protection of Privacy in Cyberspace Based on Islamic Norms”, Journal of Cultural Strategy, No. 23: 155-183. (In Persian) Sternberg, R. et al., (1988), The Psychology of Love, New Haven: Yale University Press. Strauss, A., and Carbin, J. (1990), Fundamentals of Qualitative Research: Techniques and Stages of Production of Underlying Theory, Translated by Ebrahim Afshar, Tehran: Ney Publishing. (In Persian).
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی 154 10.22059/jisr.2021.310574.1127 مقاله پژوهشی تحلیل نسبت مصلحت‌سنجی تعقیب کیفری با نظم عمومی و امنیت اجتماعی تحلیل نسبت مصلحت‌سنجی تعقیب کیفری با نظم عمومی و امنیت اجتماعی طویلی مهدی دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی قم شیداییان مهدی استادیار گروه حقوق، پردیس فارابی دانشگاه تهران میرخلیلی سید محمود دانشیار گروه حقوق، پردیس فارابی دانشگاه تهران دارابی شهرداد استادیار گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم 21 03 2021 10 1 79 116 23 07 2020 05 01 2021 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_80458.html

براساس اصل الزامی‌بودن تعقیب کیفری، با وقوع جرم، دادستان به‌منزلة مقام تعقیب مکلف به تعقیب متهم است، اما با گذشت زمان، جامعه و افکار عمومی، حساسیت خود را به برخی جرائم کاهش داده است و تمایلی به تعقیب از سوی دادستان ندارند. این امر می‌تواند ناشی از طبع برخی جرائم باشد که دراساس، ارتکاب آن‌ها، نظم و امنیت اجتماعی را مخدوش نمی‌کند یا درصورت ورود خدشه، تبعات منفی تعقیب جرائم از نگاه اجتماع به‌مراتب بیشتر از تعقیب آن‌ها خود را نشان می‌دهد. این وضعیت دادستان را مجاب می‌کند در پرتو اصل اقتضا یا متناسب‌بودن تعقیب کیفری، تعقیب را رها کند و از جایگزین‌های آن مانند تعلیق تعقیب، بایگانی‌کردن پرونده و میانجیگری کیفری بهره ببرد؛ زیرا حقوق کیفری ابزاری برای نیل به اهداف سیاست‌های اجتماعی است و به‌تبع آن، مقبولیت اجتماعی، مشروعیت‌بخش تعقیب است. در این صورت، تعقیب دایرة مدار مصلحت است. در این مقاله این موضوع بررسی شده است که چگونه دادستان با مصلحت‌اندیشی، نظم عمومی و امنیت اجتماعی را محقق می‌کند. یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که در پرتو مصلحت‌سنجی دادستان و با رعایت برخی شرایط، هم منافع افراد و هم منافع جامعه تأمین می‌شود. با آماده‌کردن افکار عمومی و نیز ضابطه‌مند‌کردن تعقیب مصلحتی می‌توان به برقراری مؤثر نظم عمومی و امنیت اجتماعی امیدوار بود.

 امنیت اجتماعی تعقیب کیفری دادستان مصلحت مقتضی‌بودن نظم عمومی ·       امامی، محمد و محمدهادی صادقی (1377)،«مصلحت‌گرایی در دادرسی‌های جزایی»، مجلة حقوقی دادگستری، شمارة 23: 57-96. ·       آدمی، نازگل (1393)، بررسی جرم‌شناختی اصل موقعیت داشتن تعقیب، پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد رشتة حقوق جزا و جرم‌شناسی، استاد راهنما: مهدی شیداییان، تهران، پردیس فارابیدانشگاه تهران. آشوری، محمد (1376)، عدالت کیفری، تهران: انتشارات گنج دانش. آشوری، محمد (1382)، جایگزین‌های زندان: مجازات‌های بینابین، تهران: نشر گرایش. باقری‌نژاد، زینب (1394)، اصول آیین دادرسی کیفری، تهران: انتشارات خرسندی. بوزان، باری (۱۳۷۸) مردم، دولت‌ها، هراس، ترجمة مجتبی عطارزاده، تهران: پژوهشگاه مطالعات راهبری. بوشهری، جعفر (1387)، حقوق جزا (اصول و مسائل)، تهران: شرکت سهامی انتشار. ·       بیات کمیتکی، مهناز (1385)، ارزیابی مفهوم مصلحت عمومی در قوانین اساسی مشروطه و جمهوری اسلامی ایران، پایان‌نامةکارشناسی‌ارشد رشتة حقوق عمومی، استاد راهنما: محمد راسخ، تهران، دانشگاه شهید بهشتی. پوچی، جان فرانکو (1384)، درآمدی جامعه‌شناختی برتکوین دولت مدرن، ترجمة بهزاد باشی، تهران: نشر آگاه. ·       تقی‌زاده، ایمان (1394)، اصل مقتضی‌بودن تعقیب در حقوق کیفری ایران، پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد رشتة حقوق جزا و جرم‌شناسی،استاد راهنما:  محمد باقر عامری نیا، بندرعباس، دانشگاه آزاد واحد بندرعباس. جعفری دولت‌آبادی، عباس (۱۳۸۹) جایگاه امنیت در سیاست کیفری ایران، رسالة دکتری رشتة حقوق کیفری و جرم شناسی، استاد راهنما: محمد جعفر حبیب زاده، تهران، دانشگاه تربیت مدرس. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1372)، ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (۱۳۸۷) مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد پنجم، تهران: انتشارات گنج دانش. جعفری، مجتبی (1391)، رویکرد جنبش مطالعات انتقادی حقوق به حقوق کیفری، پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد رشتة حقوق جزا و جرم‌شناسی، استاد راهنما: باقر شاملو، تهران، دانشگاه شهید بهشتی. خزانی، منوچهر (۱۳۷۷)، سیستم قانونی‌بودن و سیستم موقعیت داشتن یا مناسب‌بودن تعقیب کیفری، تهران: کتابخانة گنج دانش. دهدارزاده، فاطمه (1392)، موارد قانونی شروع به تعقیب کیفری در ایران و انگلستان، تهران: انتشارات بهنامی. راسخ، محمد (1395)، حق و مصلحت، تهران: نشر نی. راغب اصفهانی، حسین (1412 ق)، معجم مفردات الفاظ قرآن، بیروت، لبنان: التقدم العربی. رضاقلی‌زاده، ابراهیم و حمیدرضا میرزاجانی (1396)، «فردی‌کردن واکنش کیفری مرحلة پیش‌دادرسی (تعقیب) در حقوق کیفری ایران با نگاهی به موازین قانونی مرتبط در حقوق فرانسه»، مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه شمارة 1/4: 107-117. ·       شاملو، باقر و افشین عبداللهی (1394)، «دستاوردهای مدیریتی جرم‌شناسی در آیین دادرسی کیفری»، پژوهش‌نامة حقوق کیفری، شمارة 2: 99-128. شکرچی‌زاده، محسن (1394)، آیین دادرسی کیفری انگلستان (قاعدة اقتضای تعقیب)، تهران: انتشارات مجد. شکرچی‌زاده، محسن (1391)، قاعدة اقتضای تعقیب در سیاست کیفری ایران و انگلستان، رسالة دکتری رشتة فقه و حقوق جزا، استاد راهنما: حسین میرمحمدصادقی، دانشگاه شهید مطهری. شیداییان، مهدی و یزدان نصرتی (1397)، «شناسایی و چالش‌های تعقیب کیفری با نگاهی به حقوق انگلستان»، فصلنامة دیدگاه‌های حقوقی قضایی، شمارة 82: 165-196. ·       شیداییان، مهدی (1388)، تحلیل اصل موقعیت داشتن تعقیب کیفری و جایگاه آن در حقوق کیفری ایران و اسلام، رسالة دکتری رشتة حقوق کیفری و جرم شناسی، استاد راهنما: ایرج گلدوزیان، قم: دانشگاه تهران، پردیس قم. صادقی، محمدهادی (1384)، «تزاحم مصلحت‌گرایی و حقوق بزه‌دیده در حقوق جزای اسلامی»، مجلة مدرس علوم انسانی، شمارة 4: ۱۱۹-۱۴۳. صالحی امیری، سیدرضا و افسر افشار نادری (۱۳۹۲)، امنیت اجتماعی، تهران: مرکز استراتژیک. علیدوست، یدالله (138۱)، «قوة قضاییه در آمریکا»، مجلة قضاوت، شمارة 9: ۴۱-۴۲. عمید زنجانی، عباسعلی و ابراهیم موسی‌زاده، (1388)، بایسته‌های فقه سیاسی، تهران: انتشارات مجد. کاتوزیان، ناصر (1380)، فلسفة حقوق، جلد اول، تهران: شرکت سهامی انتشار. لهونی، مینا (1394)، چگونگی تشکیل پروندة شخصیت در نظام حقوقی کیفری ایران، تهران: انتشارات جاودانه. معینی علمداری، جهانگیر (1378)، «رابطة مصلحت عمومی و آزادی فردی»، مجلة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شمارة 44: ۱۵۱-۱۷۳. میری، سیدرضا (1390)، تعقیب کیفری، تهران: انتشارات مجد. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین (1373)، تقریرات درس جرم‌شناسی، دورة دکتری (عدالت ترمیمی)، تهران: دانشکدة حقوق دانشگاه شهید بهشتی. نجفی‌توانا، علی (1388)،‌ «ضرورت تشکیل پروندة شخصیت در دادرسی اطفال بزهکار»، فصلنامة خانواده‌پژوهی، شمارة 1: 293-319. نوروزی، نادر و بهروز جوانمرد (۱۳۸۸)، «بررسی جرائم خرد در حقوق کیفری ایران»، مجلة حقوقی دادگستری، شمارة ۶۷: ۱۲۷-۱۴۴. نوین، پرویز (۱۳۸۷)، «مفهوم نظم عمومی در حقوق»، نشریة حقوق اساسی، شمارة ۱۰: 170-190. نیازپور، امیرحسن (1392)، توافقی‌شدن آیین دادرسی کیفری، تهران نشر: میزان. Ashworth, A. (1999), Principle of Criminal Law, London: Oxford University. Barry, B. (1977),“The Public Interest”, in BYA. (Ed.), Political Philosophy, London: Quinton. Clarkson, C. M. V, (1987), Understanding Criminal Law, London: Fontana press. Cohen, M. A. (2005), The Costs of Crime and Justice, New York: Routledge. Farajiha Ghazvini, M. (2002), Police Protection to Victims of Crime, Delhi: Deep and Deep Publication. Fletcher, G. P (1998), Basic Concepts of Criminal Law, London: Oxford University. King, P. (2000), Crime, Justice, and Discretion in England, London: Oxford University. Munice, J. (1999), Youth and Crime: A Critical introduction, London.SAGE. Slapper, G., and Kelly, D. (2001), The English Legal System, London: Routledge -Cavendish. Sprack, J. (2002), Emmins on Criminal Procedure, London: Oxford University. Wihte, R. (1999), English Legal System in Action, London: Oxford University. _||_ Adami, N. (2014), Criminological Investigation of the Principle of Prosecution, Master’s Thesis in Criminal Law and Criminology, Supervisor: Sheidaeian, M, Farabi Campus, University of Tehran. (In Persian) Alidoost, Y. (2002), “The Judiciary in America”, Journal of Judiciary, No. 9: 41-42. (In Persian) Amid Zanjani, A. A., and Musazadeh, E. (2009), Essentials of Political Jurisprudence, Tehran: Majd Publications. (In Persian) Ashouri, M. (1997), Criminal Justice (Collection of Articles), Tehran: Ganj-e-Danesh Publications. (In Persian) Ashouri, M. (2003), Alternatives to Prison, Intermediate Punishments, Tehran: Tendency Publishing. (In Persian) Ashworth, A. (1999), Principle of Criminal Law, London: Oxford University. Bagherinejad, Z. (2015), Principles of Criminal Procedure, Tehran: Khorsandi Publishing. (In Persian) Barry, B. (1977),“The Public Interest”, in BYA. (Ed.), Political Philosophy, London: Quinton. Bayat Komitaki, M. (2006), Evaluation of the Concept of Public Interest in the Constitution of the Constitution and the Islamic Republic of Iran, Master’s Thesis in Criminal Law and Criminology,Supervisor: Rasekh Rasekh, M, Tehran, Shahid Beheshti University. (In Persian) Bushehri, J. (2008), Criminal Law (Principles and Issues), Tehran: Anteshar Co. (In Persian) Buzan, B. (1999) People, Governments, Fear, Translated by Mojtaba Attarzadeh, Tehran: the Institute for Leadership Studies. (In Persian) Clarkson, C. M. V, (1987), Understanding Criminal Law, London: Fontana press. Cohen, M. A. (2005), The Costs of Crime and Justice, New York: Routledge. Dehdarzadeh, F. (2013), Legal Cases of Prosecution in Iran and the United Kingdom, Tehran: Behnami Publications. (In Persian) Emami, M., and Sadeghi, M. H. (1998), “Expediency in Criminal Proceedings”, Legal Journal of Justice, No. 23: 57-96. (In Persian) Farajiha Ghazvini, M. (2002), Police Protection to Victims of Crime, Delhi: Deep and Deep Publication. Fletcher, G. P (1998), Basic Concepts of Criminal Law, London: Oxford University. Jafari Dolatabadi, A. (2010), The Position of Security in Iran's Criminal Policy, PhD Dissertation in Criminal Law and Criminology, Supervisor: Mohammad Jafar Habibzadeh, Tehran, Tarbiat Modares University. (In Persian) Jafari Langroudi, M. J. (1993), Legal Terminology, Tehran: Ganj-e-Danesh Publications. (In Persian) Jafari Langroudi, M. J. (2008) Extensive in Legal Terminology, Volume 5, Tehran: Ganj-e-Danesh Publications. (In Persian) Jafari, M. (2012), The Approach of the Movement for Critical Studies of Law to Criminal Law, Master’s Thesis in Criminal Law and Criminology, Supervisor:Baqir Shamloo, Tehran, Shahid Beheshti University. (In Persian) Katozian, N. (2001), Philosophy of Law, Tehran: Publishing Company. (In Persian) Khazani, M. (1998), The System of Legality and the System of Location or Appropriateness of Criminal Prosecution, Tehran: Ganj-e-Danesh Publications. (In Persian) King, P. (2000), Crime, Justice, and Discretion in England, London: Oxford University. Lahouni, M. (2015), How to File a Personality File in the Iranian Criminal Justice System, Tehran: Javadaneh Publications. (In Persian) Miri, Seyed Reza (2011), Criminal Prosecution, Tehran: Majd Publications. (In Persian) Moeini Alamdari, J. (1999), “The Relationship between Public Interest and Individual Freedom”, Journal of the Faculty of Law and Political Science, No. 44: 151-173. (In Persian) Munice, J. (1999), Youth and Crime: A Critical introduction, London.SAGE. Najafi Aberandabadi, A. H. (1994), Lectures in Criminology, Doctoral Course (Restorative Justice), Tehran: Faculty of Law, Shahid Beheshti University. (In Persian) Najafi Tavana, A. (2009), “The Necessity of Filing a Personality File in the Trial of Juvenile Delinquents”, Family Research Quarterly, No. 1/18: 293-319. (In Persian) Niazpour, A. H. (2013), Agreement on Criminal Procedure, Tehran: Mizan Publishing. (In Persian) Novin, P. (2008), “The Concept of Public Order in Law”, Journal of Constitutional Law, No. 10: 170-190. (In Persian) Nowruz, N., and Javanmard, B. (2009), “Investigation of Minor Crimes in Iranian Criminal Law”, Journal of Justice, No. 67: 67-144. (In Persian) puchi, J. F. (2005), Bertquin Sociological Introduction to the Modern State, Translated by Behzad Bashi, Tehran: Agah Publishing. (In Persian) Ragheb Isfahani, H. (1412 AH), Dictionary of Quranic Words,Beirut, Lebanon: Arabic Precedence. (In Persian) Rasekh, M. (2015), Right and Expediency, Tehran: Novin Publishing. (In Persian) Rezaghilizadeh, E., and Mirzajani, H. R. (2017), “Individualizing the Criminal Response of the Pre-Trial Stage (Prosecution) in Iranian Criminal Law with a Look at the Relevant Legal Norms in French Law”, Studies in Political Science, Law and Jurisprudence, No. 1/4: 107-117. (In Persian) Sadeghi, M. H. (2005), “The Conflict of Expediency and the Rights of Victims in Islamic Criminal Law”, Modares Journal of Humanities, No. 4: 119-143. (In Persian) Salehi Amiri, S. R., and Afshar Naderi,  (2013), Social Security,Tehran:Strategic Center. (In Persian) Shamloo, B., and Abdollahi, A. (2015), “Management Achievements of Criminology in Criminal Procedure”, Journal of Criminal Law, No. 2: 128-99. (In Persian) Sheidaeian, M. (2009), Analysis of the Principle of Criminal Prosecution and Its Place in Iranian and Islamic Criminal Law, PhD Dissertation in Criminal Law and Criminology, Supervisor:Iraj Golduzian, University of Tehran, Qom Campus. (In Persian) Sheidaeian, M., and Nosrati, Y. (2018), “Identification and Challenges of Prosecution with a Look at British Law”, Quarterly Journal of Judicial Legal Perspectives, No. 82: 165-196. (In Persian) Shokrchizadeh, M. (2015), English Criminal Procedure Code (Prosecution Rule), Tehran: Majd Publications. (In Persian) Shokrchizadeh, Mohsen (2012), The Rule of Prosecution in Iranian and British Criminal Policy, PhD Dissertation in Jurisprudence and Criminal Law, Supervisor:Hossein Mir Mohammad Sadeghi, Shahid Motahari University. (In Persian) Slapper, G., and Kelly, D. (2001), The English Legal System, London: Routledge -Cavendish. Sprack, J. (2002), Emmins on Criminal Procedure, London: Oxford University. Taghizadeh, I. (2015), The Principle of Appropriateness of Prosecution in Iranian Criminal Law, Master’s in Criminal Law and Criminology, Supervisor: Mohammad Baqir Ameri Nia, Bandar Abbas, Azad University, Bandar Abbas Branch. (In Persian) Wihte, R. (1999), English Legal System in Action, London: Oxford University.
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی 154 10.22059/jisr.2020.284199.890 مقاله مروری بررسی زمینه‌ها و عوامل ایجاد شکاکیت در نقش انرژی‌های تجدیدناپذیر در تولید یک مخاطرۀ جهانی (مورد مطالعه: تغییرات جهانی آب و هوا) صالحی صادق دانشیار جامعه‌شناسی محیط‌زیست، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه مازندران پازوکی نژاد زهرا دکتری جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه مازندران حسینی عسگری کارشناس ارشد مهندسی شیمی، مشاور صنعتی پروژه، شرکت گاز استان مازندران 21 03 2021 10 1 117 143 25 11 2019 31 08 2020 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_80459.html

افزایش انباشت گازهای گلخانه‌ای در فضای ناشی از فعالیت‌های انسانی، سطح گرمایش کرۀ زمین و سیستم جوی آن را تشدید کرده است. یکی از سازوکارهای مؤثر و تضمین‌کنندۀ تداوم کنش‌های پایدار برای مقابله با تغییرات جهانی آب و هوا، ایجاد عادت‌های نوین مصرف انرژی است. در این راستا، از جمله اهداف عمدۀ مداخلات سیاستی، ایجاد کنش‌های پایدار در مطلوب‌سازی مصرف انرژی به‌ویژه سوخت‌های فسیلی برای کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای برای مقابله با تغییرات جهانی آب و هواست. به این منظور برخورداری عموم از منابع اطلاعاتی مطمئن، الزامی است. مسئله‌ای که در بررسی واکنش‌های انسانی به تغییر آب و هوا وجود دارد، انکار یا شکاکیتی است که گروهی از مخالفان سیاست‌های مقابله با آن با استفاده از منابع اطلاعاتی منحرف‌کننده ترویج می‌کنند. این پژوهش به بررسی مسئلۀ انکار تغییرات جهانی آب و هوا پرداخته است و جزء مطالعات اسنادی محسوب می‌شود. چارچوب نظری این مطالعه، رویکرد ارزیابی اجتماعی مخاطرۀ پالمند (1992) است. یافته‌ها نشان می‌دهد تولیدکنندگان مخاطره، اقدامات مختلفی را برای حفظ منافع خود و تصویب قوانین و مقررات بازدارنده انجام می‌دهند؛ مانند تأسیس مراکز تحقیقاتی تولید‌کنندۀ دانش‌ نقض‌کنندۀ اعتبار اسناد دربارۀ پیامدهای منفی تغییر آب و هوا، استخدام کارشناسان و متخصصان، تشکیل اتاق‌های فکر، برخورداری از لابی‌های سیاسی، فرهنگی و استفاده از رسانه‌ها. همچنین، به نحوۀ تدوین و طرح یک ادعای محیط‌زیستی افشاکننده علیه تولیدکنندگان مخاطره اشاره شده است.

 انرژی تغییر آب و هوا شکاکیت محیط‌زیستی مخاطره مطالعات اجتماعی پازوکی‌نژاد، زهرا، صالحی، صادق، محمودی، حسین و علی‌اصغر فیروزجاییان (1399)، «تحلیل اجتماعی عادت مصرف انرژی با تأکید بر مصرف گاز خانگی»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 2: 291-313. پازوکی‌نژاد، زهرا، صالحی، صادق، فیروزجاییان، علی‌اصغر و عسگری حسینی (1399)، «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر مصرف پایدار گاز (مشترکین خانگی استان مازندران)»، آموزش، محیط‌زیست و توسعۀ پایدار، شمارۀ 4: 37-54. توکل، محمد و حمزه نوذری (1391)، «تحلیل اثرات اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی صنعت پالایشگاه گاز پارسیان بر نواحی روستایی (مورد مطالعه: نواحی روستایی شهرستان مهر در استان فارس)»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 4: 29-48. صالحی، صادق و زهرا پازوکی‌نژاد (1396)، جامعه و تغییرات آب و هوا، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات. صالحی، صادق، امام قلی، لقمان و جمال محمدی (1396)، «تحلیل اجتماعی عدم موفقیت در مردمی‌کردن مسئلۀ محیط‌زیست در ایران»، مطالعات جامعه‌شناختی، شمارۀ 1: 139-162. گیدنز، آنتونی (1394)،‌ سیاست‌های مقابله با تغییرات آب و هوا، ترجمۀ صادق صالحی و شعبان محمدی، تهران: انتشارات آگه. هانیگن، جان (1393)، جامعه‌شناسی محیط‌زیست، ترجمۀ صادق صالحی، تهران: انتشارات سمت. Anderson, A. (2008), “Media, Politics and Climate Change: Towards a New Research Agenda”, Sociology Compass, No. 3/2: 166-182. Dunlap, R. E., and Jacques, P. J. (2013), “Climate Change Denial Books and Conservative Think Tanks: Exploring the Connection”, American Behavioral Scientist, No. 9: 699-731. Dunlap, R. E., and McCright, A. M. (2000), “Challenging Global Warming as a Social Problem: An Analysis of the Conservative Movement’s Counter-Claims”, Social problems, No. 4: 499-522. Dunlap, R. E., and McCright, A. M. (2011), Organized Climate Change Denial, in J. S. Dryzek, R. B. Norgaard and D. Schlosberg (Eds.), The Oxford Handbook of Climate Change and Society, (PP: 144-160), Oxford University Press, Oxford, UK. Dursey, M. K. (2007), “Climate Knowledge and Power: Thales of Skeptic’s Tanks, Weather Gods and Sagas for Climate (in) Justice”, Environmental Justice in America 2007 Conference, Washington DC. Dispensa, J. M., and Brulle, R. J. (2003), “Media’s Social Construction of Environmental Issues: Fopcu on Global Warming-A Comparative Study”, International Journal of Sociology and Social Policy, No. 10: 74-104. Fisher, D. R. (2006), “Brining the Material Back in: Understanding the U.S. Position on Climate Change”, Sociological Forum, No. 3: 467-494. Grundmann, R. (2007), “Climate Change and Knowledge Politics”, Environmental Politics, No. 3: 414-432. _||_ Anderson, A. (2008), “Media, Politics and Climate Change: Towards a New Research Agenda”, Sociology Compass, No. 3/2: 166-182. Dispensa, J. M., and & Brulle, R. J. (2003), “Media’s Social Construction of Environmental Issues: Fopcu on Global Warming-A Comparative Study”, International Journal of Sociology and Social Policy, No. 10: 74-104. Dunlap, R. E., & and Jacques, P. J. (2013), “Climate Change Denial Books and Conservative Think Tanks: Exploring the Connection”, American Behavioral Scientist, No. 9: 699-731. Dunlap, R. E., and & McCright, A. M. (2000), “Challenging Global Warming as a Social Problem: An Analysis of the Conservative Movement’s Counter-Claims”, Social problems, No. 4: 499-522. Dunlap, R. E., and & McCright, A. M. (2011), Organized Climate Change Denial, in J. S. Dryzek, R. B. Norgaard and D. Schlosberg (Eds.), The Oxford Handbook of Climate Change and Society, (PP: 144-160), Oxford University Press, Oxford, UK. Dursey, M. K. (2007), “Climate Knowledge and Power: Thales of Skeptic’s Tanks, Weather Gods and Sagas for Climate (in) Justice”, Environmental Justice in America 2007 Conference, Washington DC. Fisher, D. R. (2006), “Brining the Material Back in: Understanding the U.S. Position on Climate Change”, Sociological Forum, No. 3:   467-494. Grundmann, R. (2007), “Climate Change and Knowledge Politics”, Environmental Politics, No. 3:   414-432. Hannigen, J. (2014), Sociology of Environment, Translated by Sadegh Salehi, Tehran: SAMT Publications. (In Persian) Hoffman, A. J. (2011), “The Culture and Discourse of Climate Change Skepticism”, Strategic Organization, No. 1:   1-8. Jacques, P. J. (2008), “Ecology, Distribution, and Identity in the World Politics of Environmental Skepticism”, Capitalism, Nature, Socialism, No. 3:   8-28, .  Klyza, C. M. G. (2006), “Local Environmental Groups and the Creation of Social Capital: Evidence from Vermont”, Society and Natural Resources, No. 10:   905-919,  McCright, A. M., and & Dunlap, R. E. (2011), “Cool Dudes: The Denial of Climate Change among Conservative White Males in United States”, Global Environmental Change, No. xxx: 1-10. Pazukinejad, Z., Salehi, S., Firoozjaeian, A. A., and & Hosseini, A. (2020), “Study of Social Factors Affecting Sustainable Gas Consumption (Household Subscribers in Mazandaran Province)”, Education, Environment and Sustainable Development,No. 4:   37-54. (In Persian) Pazukinejad, Z., Salehi, S., Mahmoudi, H., and & Firoozjaeian, A.   A. (2020), “Social Analysis of Energy Consumption Habits with Emphasis on Domestic Gas Consumption”, Social Studies and Research in Iran, No. 2:   291-313. (In Persian) Pumphery, C. (2008), Global Climate Change: National Security Implications, United States Army War College: Strategic Studies Institute. Rensburg, W. (2015), Skepticism about Anthropogenic Climate Disruption: A Conceptual Exploration, Master’s Thesis in Supervisor, Australia, University of Queensland, Salehi, S., Imam Gholi, L., and & Mohammadi, J. (2017), “Social Analysis of Failure to Popularize the Environmental Issue in Iran”, Sociological Studies, No. 1:   139-162. (In Persian) Tavakol, M., and & Nozari, H. (2012), “Analysis of Economic, Social and Environmental Impacts of Parsian Gas Refinery Industry on Rural Areas (Case Study: Rural Areas of Mehr County in Fars Province)”, Social Studies and Research in Iran, No. 4:   29-48. (In Persian).
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی 154 10.22059/jisr.2021.300627.1052 مقاله پژوهشی مطالعۀ جامعه‌شناختی سلامت سازمانی کارکنان دانشگاه تبریز مطالعۀ جامعه‌شناختی سلامت سازمانی کارکنان دانشگاه تبریز سلطانی بهرام سعید استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه ارومیه علیزاده اقدم محمدباقر استاد گروه علوم اجتماعی و عضو قطب علمی جامعه‌شناسی سلامت دانشگاه تبریز 21 03 2021 10 1 145 174 15 05 2020 05 01 2021 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_80460.html

سلامت سازمانی به‌معنای قابلیت یک سازمان از لحاظ رقابت‌پذیری، کارایی و سازگاری آن با پویایی‌های محیط داخلی و خارجی و روحیة کارکنان و یکی از عوامل تعیین‌کنندة اثربخشی سازمانی است. با درنظرگرفتن اهمیت کارکرد دانشگاه در آموزش و پرورش نیروی انسانی مورد نیاز جامعه، اهمیت بررسی سلامت سازمانی در دانشگاه برجسته‌تر می‌شود. این پژوهش به بررسی سلامت سازمانی و مؤلفه‌های تشکیل‌دهندة آن در ارتباط با متغیرهای فرهنگ سازمانی و سلامت روانی کارکنان دانشگاه تبریز پرداخته است. روش پژوهش پیمایشی بوده که داده‌های مورد نیاز با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد سلامت سازمانی، فرهنگ سازمانی و سلامت روان گردآوری شده است. جامعة آماری پژوهش کارکنان دانشگاه تبریز بودند که 182 نفر آنان به شیوة نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، میانگین سلامت سازمانی در دامنة 80 تا 189 برابر با 64/142 است که نشان می‌دهد سلامت سازمانی کارکنان در حد متوسط به بالایی قرار دارد. همچنین در میان ابعاد هفتگانة سلامت سازمانی، بعد ساخت‌دهی با 40/74 درصد، بیشترین میزان و بعد یگانگی نهادی با 66/57 درصد کمترین مقدار میانگین محاسبه‌شده را دارد. نتایج آزمون فرضیات نیز نشان می‌دهد که رابطة مثبت و معنا‌داری میان سلامت سازمانی و فرهنگ سازمانی و ابعاد آن (به‌جز بعد توجه به ره‌آورد) وجود دارد، ولی سلامت سازمانی با متغیر سلامت روان و ابعاد آن ارتباط معنا‌داری ندارد. نتایج تحلیل رگرسیونی سلامت سازمانی نشان می‌دهد که چهار متغیر خلاقیت و نوآوری، پایداری، توجه به ره‌آورد و توجه به اعضای سازمان درمجموع حدود 63 درصد تغییرات سلامت سازمانی کارکنان دانشگاه تبریز را تبیین می‌کنند.

 دانشگاه تبریز سلامت روان سلامت سازمانی فرهنگ سازمانی ·       اردلان، محمدرضا، قنبری، سیروس و لیلا نعمتی (1393)، «پیش­بینی سلامت سازمانی از طریق مؤلفه­های یگانگی فرد-سازمان»، مجلة پژوهش علوم انسانی، شمارة 35: 133-147. حسینی، سید علی‌رضا (1391)، رابطة بین فرهنگ سازمانی و یادگیری سازمانی با سلامت سازمانی پرستاران مراکز درمانی دانشگاه علوم پزشکی بندرعباس، پایان‌نامة کارشناسی ‌ارشد رشتة مدیریت آموزشی، استاد راهنما: عباداله احمدی، مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی. حمیدی، آیدا و قاسم بخشنده (1394)، «رتبه­بندی تأثیر مؤلفه­های تعهد سازمانی بر سلامت سازمانی (مورد مطالعه: سازمان صنعت، معدن و تجارت شهرستان همدان)»، فصلنامة مطالعات منابع انسانی، شمارة 16: 105-122. ربیعی دولابی، مجید، خون سیاوش، نسیم و قاسم شورمیج (1393)، «بررسی رابطة سلامت سازمانی با فرهنگ سازمانی مدیران سازمان‌های دفاعی»، پژوهشنامة تربیتی، شمارة 39: 105-116. ریتزر، جورج (1374)، بنیان­های جامعه­شناختی، خاستگاه­های ایده­های اساسی در جامعه­شناسی، ترجمة تقی آزاد ارمکی، تهران: انتشارات سیمرغ. سالارزهی، حبیب‌الله، مرادزاده، عبدالباسط و عباس عرب (1391)، «نقش مؤلفه­های مدیریت دانش در پیش­بینی مؤلفه­های سلامت سازمانی (مورد مطالعه: آزاد­راه و شهرسازی جنوب استان سیستان و بلوچستان)»، پژوهش­های مدیریت عمومی، شمارة 18: 85-108. ·       سیدجوادین، رضا، علوی، آزاده و شهناز انصاری (1389)، «دیدگاه کارکنان دانشگاه علوم پزشکی دربارة میزان استقرار شاخص­های سلامت سازمانی در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان؛ سال 1388»، مدیریت سلامت، شمارة 13: 63-72. ·       سلیمانی، نادر (1389)، «بررسی میزان سلامت سازمانی مدارس شهرستان­های استان تهران براساس الگوی هوی و فیلدمن»، رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، شمارة 4: 23-44. ·       سلطان حسینی، محمد؛ علی دوست قهفرخی، ابراهیم؛ همایی، رضا؛ موسوی، زهره (1389)، «بررسی سهم نسبی سلامت روانی بر سلامت سازمانی در ادارات تربیت‌بدنی استان اصفهان»، مدیریت ورزشی، شمارة 4: 65-81. شریعتمداری، مهدی (1388)، «بررسی رابطة بین سلامت سازمانی با اثربخشی مدیران مدارس مدیریت آموزش و پرورش شهر تهران»، نشریة آموزش و ارزشیابی (علوم تربیتی)، شمارة 6: 119-151. ·       شریفی، اصغر و صدیقه آقاسی (1389)، «بررسی رابطة بین عملکرد مدیران با سلامت سازمانی»، رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، شمارة 4: 149-168. شیخی، ایوب، شیخ­پور، مهدیه و سمانه مهدیزاده (1395)، «بررسی تأثیرگذاری فرهنگ سازمانی بر تعهد سازمانی با تأکید بر نقش میانجی سلامت سازمانی با استفاده از مدل معادلات ساختاری»، دوماهنامة مهندسی مدیریت، شمارة 40: 32-65. ·       صادقی­فر، مجید و رقیه بهشتی‌راد (1393)، «تبیین رابطة بین فرهنگ سازمانی و سلامت سازمانی از دیدکاه اعضای هیئت‌علمی دانشگاه ارومیه»، فصلنامة رهبری و مدیریت آموزشی، شمارة 2: 67-87. ·       صادقی، ناهید و آزاده علوی (1393)، «تأثیر رابطة شاخص­های سلامت سازمانی و اثربخشی سازمان در نظام سلامت»، مجلة تحقیقات سلامت، شمارة 3: 548-557. کلانتری، عبدالحسین و سید سعید حسینی­زاده آرانی (1396)، «روابط اجتماعی در جامعۀ شهری: بررسی عوامل اجتماعی و روانی مؤثر بر احساس تنهایی (مورد مطالعه: شهروندان تهرانی)»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارة 2: 257-283. کوهی، کمال. (1395)، «بررسی تأثیر سلامت سازمانی بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی (مورد مطالعه: کارکنان دانشگاه تبریز)»، توسعة اجتماعی، شمارة 4: 33-58. ·       گروسی، سعیده و شیما شبستری (1390)، «بررسی رابطة سرمایة اجتماعی و سلامت روان در بین زنان سرپرست خانوار در شهر کرمان»، مجلة مطالعات اجتماعی ایران، شمارة 1: 99-123. عباسپور، راضیه (1390)، پیش‌بینی سلامت سازمانی براساس ویژگی­های شخصیتی و سلامت روانی مدیران، پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد رشتة روان شناسی، استاد راهنما: آذرمیدخت رضایی، مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی. ·       عباس­زاده، ناصر و زهرا آقاسی کرمانی (1386)، «بررسی و مطالعة سلامت سازمانی ادارات مناطق 19 گانة آموزش و پرورش شهر تهران بر طبق الگوی هوی و فیلدمن»، فصلنامة رهبری و مدیریت آموزشی، شمارة 1: 121-142. ·       عسگریان، محمد (1388)، «مفهوم­شناسی فرهنگ سازمانی»، دوماهنامة توسعة انسانی پلیس، شمارة 6: 101-124. ·       محسنی، رضاعلی، الحسینی، سید­محمد و محمدرضا انصاری (1397)، «مطالعۀ تأثیر ابعاد فرهنگ شهروندی بر رفتار فرهنگی سازمانی (مورد مطالعه: دانشگاه فرهنگیان استان مرکزی)»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارة 2: 395-412. ·       نصیری­پور، امیراشکان؛ علی محمدزاده، خلیل؛ رئیسی، پوران؛ جعفری، مهرنوش (1390)، «رابطة فرهنگ سلامت سازمانی و تعهد سازمانی کارکنان (مطالعة موردی: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات)»، فصلنامة مدیریت بهداشت و درمان، شمارة 1 و 2: 49-58. ·       نصیری ولیک بنی، فخرالسادات، قنبری، سیروس، عمادی، سیدرسول، کریمی، ایمان (1391)، «رابطة بین سلامت سازمانی دانشگاه­های غرب کشور با سلامت روانی کارکنان آن­ها»، اندیشه­های نوین تربیتی، شمارة 3: 127-151. Acosta H, Cruz-Ortiz V, Salanova M, Llorens S. (2015), “Healthy organization: analysing its meaning based on the HERO Model / Organizaciones saludables: analizando su significado desde el Modelo HERO”, International Journal of Social Psychology, No 30(2): 323–350. Bill Wilkerson, A. (2009), Attachment, evolution and the psychology of religion. New York: The Gilford Press. Information Resources Management Association (IRMA) (2016), Leadership and Personnel Management:Concepts, Methodologies, Tools, and Applications, Hershey, PA: Business Science Reference. Isensee C, Teuteberg F, Griese K-M, Topi C, (2020), “The relationship betweenorganizational culture, sustainability, and digitalization in SMEs: A systematic review”, Journal of Cleaner Production, No 275: 1-10. Korkmaz, M (2006), “The Relationship between organizational Health and Robust school vision in Elementary schools”.  Educational Research Quarterly, No 1: 14-36. Korkmaz, M. (2007), “The effect of Leadership style on organizational Health”. Educational Research Quarterly, No 3: 22-54. Lingmont. Derek N.J., Alexiou, Andreas (2020), “The contingent effect of job automating technology awareness on perceived job insecurity: Exploring the moderating role of organizational culture”, Technological Forecasting and Social Change, No : Lynden, K., & Klingle, P. (2000), “The Development Of An Instrument To Measure Organizational Trust”, Annual Meeting of the American Educational Research Association in New Orleans, No. 12: 35-47 Tsui, K, T., & cheng, Y. C. (1999), “School organizational Health and teacher commitment: A contingency study with multi-level Analyses”, Educational Research and Education, No 3: 429-268. _||_ Abbaspour, R. (2014), Predicting Organizational Health Based On Personality Traits And Mental Health Of Managers, Master’s Thesis in Psychology, Supervisor: Azarmeydokht Rezaei, Marvdasht, Islamic Azad University.(In Persian) Abbaszadeh, N., & Aghasi Kermani, Z. (2008), “Investigating and Studying the Organizational Health of 19 Education Districts of Tehran According to Hui and Fieldman", Quarterly Journal of EduEvational Leadership & Adminstration, No. 2: 121-142. (In Persian) Acosta, H., Cruz-Ortiz, V., Salanova, M., & Liorens, S. (2015), “Healthy Organization: Analysing Its Meaning Based on the HERO Model / Organizaciones Saludables: Analizando Su Significado Desde El Modelo HERO”, International Journal of Social Psychology, No. 30(2): 323–350. Ardalan, M. R., Ganbari, S., & Nemati, L. (2014), “Predicting Organizational Health Through the Individual-Organization Integeracy”, Research in Human Sciences, No. 15: 133-147. (In Persian) Askarian, M. (2010), “The Conceptualization of Organization Culture”, Police Organizational Development, No. 6: 101-124. (In Persian) Bill Wilkerson, A. (2009), Attachment, Evolution and the Psychology of Religion, New York: The Gilford Press. Garosi, S., & Shabestari, Sh. (2012), “Investigate the Relationship between Social Capital and Mental Health among Female-Headed Households in Kerman”, Journal of Iranian Social Studies, No. 1: 99-123. (In Persian) Hamidi, A., & Bakhshande, Gh. (2015), “Ranking the Effect of Organizational Commitment Components on Organizational Health (Case Study: Hamedan Industry, Mining and Trade Organization)”, Journal of Human Resource Management, No. 2: 105-122. (In Persian) Hoseini, S. A. (2013), Relationship between Organizational Culture and Organizational Learning with Organizational Health of Nurses in Medical Centers of Bandar Abbas University of Medical Sciences, Master’s Thesis in Educational Management, Supervisor: Ebadollah Ahmadi, Marvdasht, Islamic Azad University. (In Persian) Information Resources Management Association (IRMA) (2016), Leadership and Personnel Management:Concepts, Methodologies, Tools, and Applications, Hershey, PA: Business Science Reference. Isensee, C., Teuteberg, F., Griese, K. M., & Topi, C. (2020), “The Relationship between organizational Culture, Sustainability, and Digitalization in SMEs: A Systematic Review”, Journal of Cleaner Production,No. 275: 1-10. Kalantari, A. H., & Hoseynizadeh Arani, S. S. (2017), “A Study of Social and Psychological Factors Affecting Feeling Lonely (Case Study: Tehran Citizens)”, Quarterly of Social Studies and Research in Iran, No. 2: 257-283. (In Persian) Korkmaz, M. (2006), “The Relationship between Organizational Health and Robust School Vision in Elementary Schools”, Educational Research Quarterly, No. 1: 14-36. Korkmaz, M. (2007), “The Effect of Leadership Style on Organizational Health”, Educational Research Quarterly, No. 3: 22-54. Kouhi, K. (2016), “Study of Effective of Health Organizational on Social Responsibility (Study Item: Staff of Tabriz University)”, Quarterly Journal of Social Development (Previously Human Development), No. 4: 33-58. (In Persian) Lingmont, D. N. J., & Alexiou, A. (2020), “The Contingent Effect of Job Automating Technology Awareness on Perceived Job Insecurity: Exploring the Moderating Role of Organizational Culture”, Technological Forecasting and Social Change, No. 161: 1-10. Lynden, K., & Klingle, P. (2000), “The Development Of An Instrument To Measure Organizational Trust”, Annual Meeting of the American Educational Research Association in New Orleans, No. 12: 35-47 Mohseni, R. A., Alhosseini, S. M., & Ansari, M. R. (2018), “Studying the Effect of Citizenship Culture Dimensions on the Citinzenship Cultural Behavior (Case Study: Farhangian University of Markazi Province)”, Quarterly of Social Studies and Research in Iran, No. 2: 395-412. (In Persian) Nasiri, Fakhrosadat & others (2012), “Organizational and psychological wellbeing among western regional universities and their staff”, The Journal of New Thoughts on Education, No 3: 127-151. (In Persian) Nasiripour, A. A., Alimohammadzadeh, Kh., Raeisi, P., & Jafari, M. (2014), “The Relationship between Organizational Health Culture and Organizational Commitment of Employees; Case Study: Islamic Azad University, Science and Research Branch”, Journal of Healthcare Management, No. 1 & 2: 49-58. (In Persian) Rabeei Dolabi, M., Khonsiyavash, N., & Shourmej, Gh. (2014), “Investigating the Relationship between Organizational Health and Organizational Culture of Managers of Defense Organizations”, Education Research, No. 9: 105-116. (In Persian) Ritzer, G. (1996), Sociological Foundations, The Origins of Basic Ideas in Sociology, Translated by Azad Armaki, Tehran: Simorgh Publications. (In Persian) Sadeghi, N., & Alavi, A. (2014), “Relation of Organizational Health Indicators and organizational”, Health System Research, No. 3: 548-557. (In Persian) Sadeghifar, M., & Beheshtirad, R. (2015), “Explaining the Relationship between Organizational Culture and Organizational Health from the Perspective of Faculty Members of Urmia University”, Quarterly Journal of Educational Leadership & Administration, No. 2: 67-87. (In Persian) Salarzehi, H., Moradzadeh, A. B., & Arab, A. (2013), “The Role of Knowledge Management Components in Predicting the Organizational Health Components (Case Study: Roads and Urban Development Department in Southern Sistan and Balouchestan Province”, Management Researches, No. 5: 85-108. (In Persian) Seyed Javadin, R., Alavi, A., & Ansari, Sh. (2010), “Organizational Health Index in Isfahan University of Medical Sciences (IUMS) 2009”, Health Management, No. 13: 63-72. (In Persian) Shariatmadari, M. (2009), “Investigating the Relationship between Organizational Health and Effectiveness of School Administrators in Tehran”, Journal of Instruction and Evaluation, No. 2: 119-151. (In Persian) Sharifi, A., & Aghasi, S. (2010), “A Study of the Impact of Mangers’ Performance on Organizational Health”, Journal of New Approaches in Educational Administration, No. 4: 149-168. (In Persian) Sheikhi, A., Sheikhpour, M., & Mahdizadeh, S. (2016), “Investigating the Impact of Organizational Culture on Organizational Commitment with Emphasizing the Mediating Role of Organizational Health Using Structural Equation Modeling”, Management Engineering, No. 8: 32-65. (In Persian) Soleimani, N. (2010), “An Investigation into the Organizational Health of Schools in Tehran on the Basis of Hoy and Fieldsman’s Model”, Journal of New Approaches in Educational Administration, No. 4: 23-43. (In Persian) Soltan Hoseini, . M., Alidoust Ghahfarrokhi, E., Homaei, R., & Moussavi, Z. (2010), “The Survey of Relative Ratio of Mental Health on Organizational Health in Esfahan Physical Education Offices”, Journal of Sport Management, No. 4: 65-81. (In Persian) Tsui, K, T., & Cheng, Y. C. (1999), “School Organizational Health and Teacher Commitment: A Contingency Study with Multi-Level Analyses”, Educational Research and Education, No. 3: 429-268.
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی 154 10.22059/jisr.2020.279953.857 مقاله پژوهشی رهیافت انتقادی به کالایی‌شدن سلامت و طردشدگی سالمندان تهیدست رهیافت انتقادی به کالایی‌شدن سلامت و طردشدگی سالمندان تهیدست آزاد ارمکی تقی استاد گروه جامعه‌شناسی دانشگاه تهران کوششی مجید استادیار گروه جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران پروائی شیوا دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه تهران 21 03 2021 10 1 175 212 29 02 2020 15 11 2020 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_80461.html

در جامعة ایران سلامت و درمان، کالایی گران‌بها و ارزشمند است که در بازار عرضه و خرید و فروش می‌شود. در چنین حالتی می‌توان از «کالایی‌شدن سلامت» صحبت کرد. مسئلة پژوهش حاضر این است که کالایی‌شدن سلامت برای سالمندان به‌عنوان مشتریان همیشگی نظام سلامت و درمان، چه پیامدهایی دارد. در پژوهش کیفی حاضر، به‌کمک مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته با 28 نفر از سالمندان تهرانی (افراد بالای 65 سال) به این سؤال پاسخ داده شد. برای شناسایی سالمندان ترکیبی از نمونه‌گیری‌های هدفمند، مانند نمونه‌گیری ناهمگون و نمونه‌گیری نظری استفاده شد. نمونه‌گیری ناهمگون برای شناسایی سالمندان در سنخ‌های متنوع و نمونه‌گیری نظری برای دستیابی به اشباع مفهومی کاربرد دارد. درنهایت داده‌های مصاحبه‌ای به روش تحلیل مضمون، کدگذاری و مقوله‌بندی شدند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد «سلامت طبقاتی‌شده، فقیرشدگی نظام سلامت دولتی و جاماندگی سالمندان تهیدست» از پیامدهای کالایی‌شدن سلامت برای سالمندان طبقات اجتماعی پایین‌دست است که درنهایت به طردشدگی و جاماندگی سالمندان تهیدست می‌انجامد. از پیامدهای دیگر کالایی‌شدن سلامت برای جامعة سالمندان می‌توان به احساس محرومیت طبقاتی، فقیرسازی سالمندان تهیدست، صف‌های طولانی انتظار، حذف سلامت از سبد مصرفی، ناتوانی مالی تهیدستان و روی‌آوری به خوددرمانی اشاره کرد.

 پژوهش کیفی سالمندی سالمندان سالمندان تهیدست طردشدگی کالایی‌شدن سلامت مطالعات سالمندی اباذری، یوسف و آرمان ذاکری (1397)، سه دهه هم‌نشینی دین و نولیبرالیسم در ایران، https://pecritique.com/2019/02/24/ باستانی، سوسن، رهنمای، فاطمه و مریم قاضی­نژاد (1392)، «طرد اجتماعی (مورد مطالعه: طرد عینی و ذهنی سالمندان شهر تهران)»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارة 2: 599-626. باقری، یاسر و ریحانه عبدی (1398)، تأملی بر مطالبات بازنشستگان، تهران: مؤسسة راهبردهای بازنشستگی صبا. بونولی، جولیانو، جورج، ویکتور و پیتر تیلر-گوبی (1380)، دولت رفاه در اروپا (به‌سوی تدوین نظریه­ای در باب کاهش نقش دولت در خدمات رفاهی)، ترجمة هرمز همایون­پور، تهران: مؤسسة عالی پژوهش تأمین اجتماعی. پروائی، شیوا (1398)، سالمندی در کشاکش تغییرات جامعه ایرانی، رسالة دکتری رشتة جامعه­شناسی، اساتید راهنما: تقی آزاد ارمکی و مجید کوششی، تهران، دانشگاه تهران. پروائی، شیوا (1399)، سنخ­شناسی رفتار مصرفی بازنشستگان (صندوق بازنشستگی کشوری)، تهران: مؤسسة راهبردهای بازنشستگی صبا. پروائی، شیوا و موسایی، میثم (1398)، «طردشدگی سالمندی در ساحت سیاست‌گذاری اجتماعی؛ تحلیلی بر برنامه‌های توسعۀ پس از انقلاب»، مسائل اجتماعی ایران، شمارة 2: 59-83. پیکان­پور، محمد، اسماعیلی، سجاد، یوسفی، نازیلا، آریایی­نژاد، احمد و حمیدرضا راسخ (1397)، «مروری بر دستاوردها و چالش‌های طرح تحول نظام سلامت ایران»، پایش، شمارة17: 481-494. تاج­ مزینانی، علی‌اکبر (1390)، «گونه­شناسی نظام­های رفاهی در جهان»، برنامه­ریزی رفاه و توسعة اجتماعی، شمارة 2: 203-234. تیلور، گری (1392)، ایدئولوژی و رفاه، ترجمة حسین محققی کمال و مهدی نصرت­آبادی، تهران: انتشارات جامعه­شناسان. جعفری ­سیریزی، مهدی، رشیدیان، آرش، ابوالحسنی، فرید، محمد، کاظم، یزدانی، شهرام، پارکرتون، پاتریتشیا، یونسیان، مسعود، اکبری، فیض­اله و محمد عرب (1387)، «مطالعة کیفی بررسی ابعاد و درجة اعطای خودگردانی به بیمارستان­های دانشگاهی مورد پژوهش»، مجلة پژوهشی حکیم، شمارة11: 59-71. جلایی­پور، حمیدرضا و بهمن باینگانی (1395)، «مطالعة جامعه­شناختی پیامدهای اقتصادی بازار و تجارت مرزی (اتنوگرافی انتقادی بازار مرزی بانه)»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارة 5: 539-573. سندل، مایکل (1393)، آنچه با پول نمی­توان خرید: مرزهای اخلاقی بازار، ترجمة حسن افشار، تهران: نشر مرکز. شریف­زادگان، محمدحسین (1397)، نابرابری در رفاه اجتماعی و پی­آمدهای آسیب­شناسی آن، در دومین گزارش وضعیت اجتماعی ایران 1388-1396: هم‌بستگی اجتماعی و نابرابری (جلد 1)، تألیف میرطاهر موسوی، تهران: انتشارات آگاه. غلامی، سمیرا (1396)، بررسی سهم هزینه‌های بهداشت و درمان خانوارهای دارای عضو سالمند، تهران: مؤسسة راهبردهای بازنشستگی صبا. کالینیکوس، آلکس (1383)، درآمدی تاریخی بر نظریه­های اجتماعی، ترجمة اکبر معصوم‌بیگی، تهران: انتشارات آگاه. مارکس، کارل (1352)، سرمایه، ترجمة ایرج اسکندری، جلد اول، تهران: انتشارات حزب تودة ایران. مرکز آمار ایران (1395- 1335)، نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن کل کشور، تهران: مرکز آمار ایران. مرکز آمار و اطلاعات راهبردی (1398)، بررسی هزینه‌های سلامت و بیمه‌های اجتماعی و درمانی در سبد مصرفی خانوارهای کشور-سال 1397، تهران: وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی. مرکز آمار و اطلاعات راهبردی (1399)، بررسی هزینه‌های سلامت و بیمه‌های اجتماعی و درمانی در سبد مصرفی خانوارهای کشور: 1390-1398، تهران: وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی. میرزایی، محمد، دارابی، سعداله و میترا باباپور (1396)، «سالخوردگی جمعیت در ایران و هزینه‌های رو به افزایش بهداشت و درمان»، سالمند، شمارة ۱۲: ۱۵۶-۱۶۹. واندنبرگ، فردریک (1386)، جامعه­شناسی جورج زیمل، ترجمة عبدالحسین نیک­گهر، تهران: نشر توتیا. هاروی، دیوید (1391)، تاریخ مختصر نئولیبرالیسم، ترجمة محمود عبدالله­زاده، تهران: نشر دات. Alston, P. (2018), Extreme poverty and human rights, United Nations, General Assembly, Retrieved from https://undocs.org/A/HRC/38/33/ADD.1. Baltussen, R., Mikkelsen, E., Tromp, N., Hurtig, A., Byskov, J., Olsen, O., Bæroe, K., Hontelez, J.A., Singh, J., & Norheim, O.F. (2013), “Balancing Efficiency: Equity and Feasibility of HIV Treatment in South Africa Development of Programmatic Guidance”, Cost Effectiveness and Resource Allocation, No. 26: 1-9. Braun, V. & Clarke, V. (2006), “Using Thematic Analysis in Psychology”, Qualitative Research in Psychology, No. 2: 77-101. Jakab, M., Preker, A. S., & Harding, A. (2003), The Missing Link? Hospital Reform in Transition Economies, In A. L. Harding and A. S. Preker (Ed.), Innovations in Health Service Delivery: The Corporatization of Public Hospitals, Health, Nutrition, and Population, (PP. 207-238), Washington DC: World Bank, Leon, D. A., Walt, G., & Gilson, L. (2001), “Recent Advances: International Perspectives on Health Inequalities and Policy”, British Medical Journal, No. 322: 591-594. McGregor, S. (2001), “Neoliberalism and Health Care”, International Journal of Consumer Studies, No. 25: 82–89. Norman, A. H., Russell, A. J., & Merli, C. (2016), “The Quality and Outcomes Framework: Body Commodification in UK General Practice”, Social Science and Medicine, No. 170: 77-86. Petrovici, D., & Christopher, R. (2006), “Population Health and Risk Factors in Transitional Economy”, Journal of Consume Policy, No. 29: 279-300. Sakellariou, D., & Rotarou, E. S. (2017), “The Effects of Neoliberal Policies on Access to Healthcare for People with Disabilities”, International Journal for Equity in Health, No. 16: 1-8. Saksena, P., Xu, K., & Durairaj, V. (2010), The Drivers of Catastrophic Expenditure: Outpatient Services, Hospitalization or Medicines, Background Paper, No. 21, World Health Organization. Sampath, P., & Wilson, D. M. (2012), “A Case Study and State of Science Review: Private Versus Public Healthcare Financing”, Global Journal of Health Science, No. 4: 118–126. Somkotra, T. L., & Lagrada, P. (2009), “Which Households Are at Risk of Catastrophic Health Spending: Experience in Thailand after Universal Coverage”, Health Affairs, No. 28: 467-478. Yip, W., & Hsiao, W. (2014), “Harnessing the Privatization of China’s Fragmented Health-Care Delivery”, Lancet, No. 384: 805-18. _||_ Abazari, Y., & Zakeri, A. (2019), Three Decades of Association between Religion and Neoliberalism in Iran, Critique of Political Economy, Retrieved from https://pecritique.com/2019/02/24/ (In Persian) Alston, P. (2018), Extreme poverty and human rights, United Nations, General Assembly, Retrieved from https://undocs.org/A/HRC/38/33/ADD.1. Bagheri, Y., & Abdi, R. (2019), Reflections on the Demands of Retirees, Tehran: Saba Pension Strategies Institute. (In Persian) Baltussen, R., Mikkelsen, E., Tromp, N., Hurtig, A., Byskov, J., Olsen, O., Bæroe, K., Hontelez, J.A., Singh, J., & Norheim, O.F. (2013), “Balancing Efficiency: Equity and Feasibility of HIV Treatment in South Africa Development of Programmatic Guidance”, Cost Effectiveness and Resource Allocation, No. 26: 1-9. Bastani, S., Rahnama, F., & Ghazinejad, M. (2013), “Social Exclusion Case: Subjective and Objective Exclusion Tehranian's Elderly”, Quarterly of Social Studies and Research in Iran, No. 2, 599-626. (In Persian) Bonoli, G., George, V., & Taylor-Gooby, P. (2001), European Welfare Futures: Towards a Theory of Retrenchment, Translated by Hormoz Homayounpour, Tehran: Social Security Organization Research Institute. (In Persian) Braun, V. & Clarke, V. (2006), “Using Thematic Analysis in Psychology”, Qualitative Research in Psychology, No. 2: 77-101. Callinicos, A. (2004), Social Theory a Historical Introduction, Translated by Akbar Masoom Beigi, Tehran: Agah Publications. (In Persian) Center for Statistics and Strategic Information (2019), Study of Health Costs and Social and Medical Insurance in the Consumption Basket of Households in the Country – 2018, Tehran: Ministry of Cooperatives, Labor and Social Welfare (In Persian) Center for Statistics and Strategic Information (2020), Study of Health Costs and Social and Medical Insurance in the Consumption Basket of Households in the Country: 2011-2019, Tehran: Ministry of Cooperatives, Labor and Social Welfare (In Persian) Gholami, S. (2017), The Study of the Share of Health Care Costs of Families with Elderly Members, Tehran: Saba Pension Strategies Institute. (In Persian) Harvey, D. (2012), A Brief History of Neoliberalism, Translated by Mahmoud Abdullahzadeh, Tehran: Dot Publication. (In Persian) Jafari Sirizi, M., Rashidian, A., Abolhasani, F., Mohammad, K., Yazdani, Sh., Parkerton, P., Younesian, M., Akbari, F., & Arab, M. (2008), “Qualitative Assessment of Dimensions and Degree of Autonomy Granting to University Hospitals”, Hakim Research Journal, No. 11 (2): 59-71. (In Persian) Jakab, M., Preker, A. S., & Harding, A. (2003), The Missing Link? Hospital Reform in Transition Economies, In A. L. Harding and A. S. Preker (Ed.), Innovations in Health Service Delivery: The Corporatization of Public Hospitals, Health, Nutrition, and Population, (PP. 207-238), Washington DC: World Bank, Jalaeipour, H., & Bayangani, B. (2016), “Sociological Study of the Economic Consequences of the Market and Border Trade (Critical Ethnography of Baneh Border Market)”, Quarterly of Social Studies and Research in Iran, No. 5: 539-573. (In Persian) Leon, D. A., Walt, G., & Gilson, L. (2001), “Recent Advances: International Perspectives on Health Inequalities and Policy”, British Medical Journal, No. 322: 591-594. Marx, K. (1973), Capital, Translated by Iraj Eskandari, Volume 1. Tehran: Tudeh Party of Iran Publication. (In Persian) McGregor, S. (2001), “Neoliberalism and Health Care”, International Journal of Consumer Studies, No. 25: 82–89. Mirzaie, M., & Darabi, S. (2017), “Population Aging in Iran and Rising Health Care Costs”, Salmand: Iranian Journal of Ageing, No. 12: 156-169. (In Persian) Norman, A. H., Russell, A. J., & Merli, C. (2016), “The Quality and Outcomes Framework: Body Commodification in UK General Practice”, Social Science and Medicine, No. 170: 77-86. Parvaei, S. (2019), Ageing in Transition Of Iranian Society Changes, PhD dissertation in Sociology, Supervisors: Taghi Azad Armaki & Majid Koosheshi, Tehran, University of Tehran, Faculty of Social Sciences. (In Persian) Parvaei, S. (2020), Typology of Consumption Behavior of Retirees, Tehran: Saba Pension Strategies Institute. (In Persian) Parvaii, S & mousaei, M. (2020), Exclusion of Ageing in Social Policy Analyzing Development Plans after the Revolution, Journal of Social Problems of Iran; No. 2: 59-83. (In Persian) Peikanpour, M., Esmaeli, S., Yousefi, N., Aryaeinezhad, A., & Rasekh, H. (2018), “A Review of Achievements and Challenges of Iran’s Health Transformation Plan”, Payesh, No. 17: 481-494. (In Persian) Petrovici, D., & Christopher, R. (2006), “Population Health and Risk Factors in Transitional Economy”, Journal of Consume Policy, No. 29: 279-300. Sakellariou, D., & Rotarou, E. S. (2017), “The Effects of Neoliberal Policies on Access to Healthcare for People with Disabilities”, International Journal for Equity in Health, No. 16: 1-8. Saksena, P., Xu, K., & Durairaj, V. (2010), The Drivers of Catastrophic Expenditure: Outpatient Services, Hospitalization or Medicines, Background Paper, No. 21, World Health Organization. Sampath, P., & Wilson, D. M. (2012), “A Case Study and State of Science Review: Private Versus Public Healthcare Financing”, Global Journal of Health Science, No. 4: 118–126. Sandel, M. J. (2014), What Money Can’t Buy: The Moral Limits of Markets, Translated by Hassan Afshar, Tehran: Markaz Publication. (In Persian) Sharifzadegan, M. H. (2018), Inequality in Social Welfare and Its Pathological Consequences,In the Second Report on the Social Status of Iran 2009-2017: Social Solidarity and Inequality (Volume 1), by Mirtaher Mousavi,Tehran: Agah Publications. (In Persian) Somkotra, T. L., & Lagrada, P. (2009), “Which Households Are at Risk of Catastrophic Health Spending: Experience in Thailand after Universal Coverage”, Health Affairs, No. 28: 467-478. Statistical Center of Iran (1956-2016), Detailed Results of the General Census of Population and Housing of the whole country, Tehran: Statistical Center of Iran (In Persian) Tajmazinani, A. (2011), “A Typology of Welfare Systems around the World”, Journal of Welfare Planning and Social Development, No. 2: 203-234. (In Persian) Taylor, G. (2013), Ideology and Welfare, Translated by Hossein Mohagheghi Kamal and Mehdi Nosratabadi, Tehran: Sociologists Publications. (In Persian) Vandenberghe, F. (2007), The Sociology of George Simmel, Translated by Abdolhossein Nikgohar, Tehran: Totia Publication. (In Persian) Yip, W., & Hsiao, W. (2014), “Harnessing the Privatization of China’s Fragmented Health-Care Delivery”, Lancet, No. 384: 805-18.
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی 154 10.22059/jisr.2021.292248.964 مقاله پژوهشی بازنمایی جنسیت در سینمای ایران (مورد مطالعه: فیلم سینمایی سعادت‌آباد) بازنمایی جنسیت در سینمای ایران (مورد مطالعه: فیلم سینمایی سعادت‌آباد) کرمی قهی محمدتقی دانشیار گروه مطالعات زنان دانشگاه علامه طباطبائی گودرزی نجمه دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مطالعات زنان دانشگاه باهنر کرمان 21 03 2021 10 1 213 241 07 02 2020 06 12 2020 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_80462.html

در این مقاله، نقش‌های جنسیتی و چگونگی بهره‌گیری از رمزگان اجتماعی، فنی و ایدئولوژیک در موقعیت‌های مختلف زنان و مردان در فیلم «سعادت‌آباد» به‌کمک روش نشانه‌شناسی جان فیسک بررسی شده است. تحلیل‌های به‌دست‌آمده نشان می‌دهد، برساخت اجتماعی جنسیت صورت‌گرفته، به‌ویژه برای زنان، گاهی رهایی‌بخش و نقادانه و گاهی تبعیض‌آمیز است. این فیلم موقعیت‌های اجتماعی هر دو جنس را به چالش می‌کشد. همچنین نگاهی نقادانه به روابط زناشویی مدرن و روابط دوستانة طبقة متوسط دارد و کیفیت و کمیت روابط را ارزیابی می‌کند یافته‌ها نشان می‌دهد، با وجود خارج‌شدن زنان و مردان و خانوادة طبقة متوسط از سبک زندگی و موقعیت‌های سنتی در این فیلم، قرائت مرجح متن برای زنان نقش‌های خانه‌داری، نداشتن استقلال و وابستگی است؛ درحالی‌که مردان نیز در این فیلم مضطرب، غمگین، کم‌اقتدار، تنها و مستأصل بازنمایی شده‌اند، اما به‌طورکلی بازنمایی جنسیت در این فیلم از قالب‌های مرسوم چندان فاصله ندارد.

 بازنمایی جنسیت سعادت‌آباد سینمای ایران نشانه‌شناسی استریناتی، دومنیک (1388)، مقدمه­ای بر نظریه­های فرهنگ عامه، ترجمة ثریا پاک­نظر، تهران: گام نو. ادگار‌، اندرو ‌و پیتر سجویک (1388)، ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌مفاهیم کلیدی در مطالعات فرهنگی، ترجمة نصرالدین علی نقویان، تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی- اجتماعی. بارت، رولان (1380)، «اسطوره در زمانۀ حاضر»، ترجمة یوسف اباذری، ارغنون، شمارة 18: 7-19. بارکر، کریس (1387)، مطالعات فرهنگی (نظریه و عملکرد)، ترجمة مهدی فرجی و نفیسه حمیدی، تهران: نشر پژوهشکدة مطالعات فرهنگی-اجتماعی. بازن، آندره (1376)، سینما چیست؟ ترجمة محمد شهبا، تهران: نشر مرکز. بشیریه، حسین (1379)، نظریه‌های فرهنگ در قرن بیستم، تهران: انتشارات آینده‌پویان. بهرامی کمیل، نظام (1388)، نظریة ‌رسانه‌های جامعه­شناسی ارتباطات، تهران: انتشارات کویر. پاینده، حسین (1385)، قرائتی نقادانه از آگهی‌های تجاری در تلویزیون ایران، تهران: نشر روزنگار. ریتزر، جورج و جی. گودمن داگلاس (1393)، نظریة جامعه­شناسی مدرن، ترجمة خلیل میرزایی و عباس لطفی‌زاده، تهران: نشر جامعه­شناسان. عظیمی­دولت‌آبادی، امیر و سعیده داوری‌مقدم (1398)، «بازنمایی حضور و نقش زنان در سینمای قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارة 2: 305-328. س‍ای‍م‍ون‌، دی‍وری‍ن‍گ‌ (1382)، م‍طال‍ع‍ات‌ ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌، ت‍رج‍م‍ة ن‍ی‍م‍ا م‍ل‍ک‌م‍ح‍م‍دی‌ و ش‍ه‍ری‍ار وق‍ف‍ی‌پ‍ور، ت‍ه‍ران‌: ت‍ل‍خ‍ون‌. شرت، ایون (١٣٨٧)، فلسفة علوم اجتماعی قاره‌ای: هرمونتیک، تبارشناسی، نظریة انتقادی، ترجمة هادی جلیلی، تهران: نشر نی. فیسک، جان (1381)، «فرهنگ و ایدئولوژی»، ترجمة مژگان برومند، ارغنون، شمارة 20: 126-117 فیسک جان (۱۳۸۶)، درآمدیبرمطالعاتارتباطی، ترجمة مهدی غبرایی، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه. کالکر، رابرت ( ۱۳۸۴ )، فیلم، فرم و فرهنگ، ترجمة هباب کتیرابی، تهران: بنیاد سینمایی فارابی. گرت، استفانی (1380)، جامعه‌شناسی جنسیت، ترجمة کتایون بقایی، تهران: نشر دیگر. لافی، دن (1396)، موضوعات کلیدی در نظریة رسانه‌ها، ترجمة یونس نوربخش، تهران: انتشارات علمی-فرهنگی. هال، استوارت (1391)، معنا، فرهنگ و زندگی روزمره، ترجمة احمد گل‌محمدی، تهران: نشر نی. هیوارد، سوزان (1381)، مفاهیم کلیدی در مطالعات سینمایی، ترجمة فتاح محمدی، زنجان: نشر هزارة سوم. مرادی، علیرضا، زمانی، طوبی و علی، کاظمی (1391)، سینما و تفاوت: بررسی نشانه‌شناختی فیلم «عروس آتش»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارة 1: 131-153. مهدی‌زاده، محمد (1387)، رسانه­ها و بازنمایی، تهران: دفتر مطالعات و توسعة رسانه‌ها. مهدی­زاده، محمد (1391)، نظریه‌های رسانه، تهران: همشهری. Dyer, Richard (2005), White, in Film Theory: Critical Concept in Media and Cultural Studies, London: Routledge Giles, J., and Middleton, T. (1999), Studying Culture: A Practical Introduction, Hoboken: Wiley and Blackwell Hall, S. (1997), Representation: Cultural representations and signifying practices, London, Thousand Oaks and New Delhi: Sage Publications In association with the Open University. King, N. (2008), “Generic Womanhood: Gendered Depictions in Cop Action Cinema”, Gender and Society, No. 2: 238-260. _||_
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی 154 10.22059/jisr.2020.301585.1058 مقاله پژوهشی مطالعۀ گونه‌شناسی، چالش‌های حاشیه‌نشینی و بازی‌های حاشیه نشینان با سیاست‌های شهری (مورد مطالعه: شهر ساوه) مطالعۀ گونه‌شناسی، چالش‌های حاشیه‌نشینی و بازی‌های حاشیه نشینان با سیاست‌های شهری (مورد مطالعه: شهر ساوه) نقدی اسدالله دانشیار جامعه شناسی شهری و توسعه، دانشگاه بوعلی سینا روئین‌تن محبوبه کارشناس ارشد پژوهش اجتماعی و کارشناس حقوق حقیریان شیدا کارشناس ارشد طراحی شهری شاهرخ عماد کارشناس ارشد معماری خانیان مجتبی کارشناس ارشد برنامه ریزی شهری 21 03 2021 10 1 243 275 25 04 2020 04 01 2021 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_80463.html

مسئلۀ ظهور و گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی در ساوه طی دهه‌های اخیر به یکی از مسائل مهم مدیریتی این شهری بدل شده است. این پدیده از تأسیس شهر صنعتی کاوه بسیار متأثر بوده است؛ زیرا تأسیس شهر صنعتی در رشد سریع و جذب مهاجران از بیشتر نقاط ایران به‌ویژه روستاهای پیرامون شهر ساوه و استان‌های هم‌جوار، یعنی همدان و کرمانشاه تأثیر داشته است. شهر به‌دلیل شرایط تاریخی، صنعتی، مواصلاتی و نزدیکی به قطب‌های شهری و صنعتی اراک، اصفهان و به‌ویژه پایتخت، جاذب جمعیت بسیاری بوده است. در این مطالعه، پژوهشگران از روش‌ها و تکنیک‌های متنوعی از مشاهدات میدانی، مشارکت در مراسم اجتماعات محلی، مصاحبه با اطلاع‌رسانان کلیدی، مذاکره با مدیران محلی مطالعه و فراتحلیل مطالعات مشاوران، برگزاری جلسات بحث گروهی و درنهایت پیمایش از ساکنان محله‌های هدف استفاده کرده‌اند. پژوهشگران ضمن مطالعۀ روند پیدایش و گسترش حاشیه‌نشینی، اشکال متنوع محله‌های حاشیه در شهر ساوه را معرفی و در قالب پنج مدل، پیدایش و گسترش طبقه‌بندی و شناسایی کردند. همچنین انواع روش‌های مواجهۀ حاشیه‌نشینان و بازی با سیاست‌های رسمی مدیریت شهری را شناسایی و معرفی کردند. شهر ساوه در طول نیم‌قرن اخیر، شاهد رشد شتابانی بوده که بخش مهمی از این رشد به‌دلیل پدیدۀ مهاجرت و شکل‌گیری سکونتگاه‌های غیررسمی در چهار گوشۀ شهر بوده است. 25 محله از 50 محلۀ شهر را حاشیه‌ها تشکیل می‌دهند که در یکی از چهار مرحلۀ ورود مهاجران، شکل‌گیری انسجام اجتماعی (با ابزارهایی مانند ساخت اماکن مذهبی چون حسینیه)، دریافت خدمات و زیرساخت‌های شهری و درنهایت به‌رسمیت شناخته‌شدن و رسمی‌شدن کامل یا نسبی از سوی سازمان‌ها و نهادهای شهری قرار می‌گیرند. به‌نظر می‌رسد این مراحل به‌‌طور زنجیره‌ای به یکدیگر متصل هستند و بنا بر «نظریۀ بازی» حاشیه‌نشینان به روش‌های متنوعی با سیاست‌های رسمی مدیریت شهری بازی می‌کند و کنش و واکنش‌های بازیگران به یکدیگر موجب پیش‌روی در هر مرحله و ورود به مرحلۀ بعدی می‌شود و تا پایان قصه ادغام در محدودۀ طرح جامع و تفصیلی شهر این بازی و پیش‌روی ادامه پیدا می‌کند.

 اسکان غیررسمی حاشیه‌نشینی سیاست‌های شهری ساوه گونه‌شناسی استانداری استان مرکزی (1388)، آمایش سرزمین بررسی و تحلیل نظام شهری و روستایی و عشایری استان مرکزی، اراک: معاونت برنامه‌ریزی. اصطخری، ابراهیم ابواسحاق (1347)، مسالک و ممالک، تهران: شرکت نشر علمی و فرهنگی. ·       اعتماد، گیتی (1384)، ساوه (پروژۀ شهر سالم)، تهران:به سفارش دفتر سازمان بهداشت جهانی در ایران. بیات، آصف (1391)، سیاست‌های خیابانی: جنبش تهی‌دستان در ایران، تهران: پردیس دانش. ·       پیران، پرویز (1366)، «شهرنشینی شتابان و ناهمگون، آلونک‌نشینی در تهران»، مجلۀ اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شمار 16: 54-57. پیران، پرویز (1381)، «باز هم درباب اسکان غیررسمی: مورد شیرآباد زاهدان»، فصلنامۀ هفت‌شهر، شمارۀ 8: 1-24. حاج‌یوسفی، علی (1382)، پدیدۀ حاشیه‌نشینی شهری قبل از انقلاب، در حاشیه‌نشینی و اسکان غیررسمی، تهران: انتشارات دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی. سند ملی توانمندسازی و سامان­دهی اسکان غیررسمی (1382)، وزارت راه و شهرسازی شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری (1393)، سند ملی راهبردی بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری، تهران: وزارت مسکن. طرح جامع شهر ساوه (1388)، طرح‌های جامع شهری، تهران: شورای عالی شهرسازی و معماری ایران. طرح تفصیلی شهر ساوه (1394)، طرح‌های تفصیلی شهر ساوه، ساوه: شهرداری ساوه. ·       صرافی، مظفر (1382)، بازنگری ویژگی‌های اسکان خودانگیخته، تهران: دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی. ·       صرافی، مظفر (1381)، «از حاشیه‌نشینی تا متن شهرنشینی»، فصلنامۀ هفت‌شهر، شمارۀ 8: 5-11. علیزاده اقدم، محمدباقر و حمیده محمدامینی (1391)، «تحلیلی بر علل و پیامدهای شکل‌گیری مناطق حاشیه‌نشین با نگرش ویژه بر شهر خمین»، فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 2: 121-132. محمودیان، حسین و سعید مقدس (1394)، «رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و رضایتمندی از مهاجرت در شهرستان بهارستان»، فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 4: 663-684. طرح توانمندسازی اسکان غیررسمی ساوه (1386)، مهندسین مشاور بعد تکنیک. شناسایی مقدماتی و طرح مواجهه با اسکان غیررسمی شهر (1384)، مهندسین مشاور طرح و معماری. نقدی، اسداله (1386)، حاشیه‌نشینی و اسکان غیررسمی (جهان چهارم ایرانی)، تهران: انتشارات فن‌آوران. نقدی، اسداله (1392)، حاشیه‌نشینی، نظریه‌ها، روش و مطالعات موردی، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان. نقدی، اسداله (1391)، انسان و شهر: مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی و جامعه‌شناسی شهری، همدان: دانشگاه بوعلی سینا. ·       هادیزاده بزاز، مریم (1383)، حاشیه‌نشینی و راهکارهای سامان­دهی آن در جهان، مشهد: شهرداری مشهد با همکاری نشر تیهو. Aldrich, B. C., and Ranvinder, S. S. (Eds.) (1995), Housing the Urban Poor: Policy and Practice in Developing Countries, London and New York: Zed books. Aliu I. I. R., Akoteyon, S., and Soladoye, O. (2021), “Living on the Margins: Socio-Spatial Characterization of Residential and Water Deprivations in Lagos Informal Settlements, Nigeria”, Habitat International, No. 107,pp 1-17 Andrews, F. M., and Withey, S. B. (1976), Social Indicators of Well-Being. New York: Plenum. Basil, V. H. (2000), “Informal Settlement Upgrading: Bridging the Gap between the De Facto and the De Jure”, Journal of Planning Education and Research, No 4: 389-400. Bayat, A. (1997), Street Politics: Poor People's Movements in Iran, Columbia: Columbia University Press. Bayat, A. (2012), Street Policies: The Poor Movement in Iran, Tehran: Pardis Danesh Bramston, P., Bruggerman, K., and Pretty, G. (2002), “Community Perspectives and Subjective Quality of Life”, International Journal of Disability, Development and Education, No. 49: 385-397. Burgess, R., Marisa, C., and Theo, K. (1997), The Challenge of Sustainable Cities: Neoliberalism and Urban Strategies in Developing Countries, London and New York: Zed books. Cohen, B. (2005),”Urbanization in developing countries: Current trends, future projections, and key challenges for sustainability”, Technology in Society, No. 28: 63– 80. Dahmann, D. C. (1985), “Assessments of Neighborhood Quality in Metropolitan America”, Urban Affairs Quarterly, No. 4: 511–535. Davis, M. (2007), Planets of Slums, London: Verso publisher De Hollander, A. E. M., and Staatsen, B. A. M. (2003), “Health, Environment and Quality of Life: An Epidemiological Perspective on Urban Development”, Landscape and Urban Planning, No. 65: 53–62. Fulong, W, and Chris, W. (2010), Marginalization in Urban China, New York: Springer Nature Garau, P. (2005), A Home in the City, Elliott D. Sclar- Gabriellay, Carolina: Carolina Eearthscan. Glatzer, W. (2007), “Quality of Life in the European Union and the United States of America: Evidence from Comprehensive Indices”, Applied Research in Quality of Life, No. 1:169–188. Kemp, D., Manicaros, M., Mullins, P., Simpson, R., Stimson, R., and Western, J. (1997), Urban Metabolism: A Framework for Evaluating the Viability, Livability and Sustainability of South East Queensland, Brisbane: The Australian Housing and Urban Research Institute. Marans, R. W. (2002), “Understanding Environmental Quality through Quality of Life Studies: The 2001 DAS and Its Use Of Subjective and Objective Indicators”, Landscape and Urban Planning, No.65 pp73-83 Marans, R. W., and Mohai, P. (1991), “Leisure Resources, Recreation Activity, and the Quality of Life”, B. L. Driver, P. Brown, and G. L. Peterson (Ed.), The Benefits of Leisure (PP. 351–363), State College, PA.: Venture Publishing. Marans, R. W., and Rodgers, W. (1975), “Towards an Understanding of Community Satisfaction”, A. Hawley, and V. Rock (Ed.), Metropolitan America in Contemporary Perspective (PP. 299–352), New York: Halsted Press. Marans, R. W., and Stimson, R. J. (Eds.) (2011), Investigating Quality of Urban Life: Theory, Method, and Empirical Research. Dordrecht, The Netherlands: Springer Publishing. McCrea, R., Stimson, R. J., and Western, J. (2005), “Testing a general model of satisfaction with urban living using data for South East Queensland. Australia”, Social Indicators Research, No. 72: 121–152. Moulaert, F., and Midheme, E. (2013), “Pushing Back the Frontiers of Property: Community Land Trust and Low Income Housing in Urban Kenya”, Land Use Policy, No. 35: 73-84. Pugh, C. (2005), “Squatter Settlements, Their Sustainability, Architectural Contributions, and Socio–Economic Roles”, Cities, No. 17: 325-337. Shohei, N. (2014), Impact of Slum Formalization on Self-Help Housing Construction: A Case of Slum Notification in India, Urban Studies, No. 16:3420-3444. UN-HABITAT (2003), the Challenge of Slums: Global Report on Human Settlements, London: Earthscan. _||_
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی 154 10.22059/jisr.2020.296669.1016 مقاله پژوهشی ارتباط مصرف رسانه‌ای و ترس از ارتکاب جرم در میان شهروندان شهر تهران ارتباط مصرف رسانه‌ای و ترس از ارتکاب جرم در میان شهروندان شهر تهران بخشی زاده حسن دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه تهران 21 03 2021 10 1 277 312 26 01 2020 02 08 2020 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_80464.html

جرم و رسانه مقوله‌هایی هستند که طی سال‌های اخیر توجهات بسیاری را به‌صورت مستقل و در مواقعی در تقابل با یکدیگر در بسیاری از کشورها در حوزه‌های مختلف جلب کرده‌اند؛ از این‌رو هدف اصلی این پژوهش بررسی ارتباط مصرف رسانه‌ای و ترس از ارتکاب جرم است. سؤال اصلی این است که «چه ارتباطی میان مصرف رسانه‌ای و ترس شهروندان از ارتکاب جرم در مناطق جرم‌خیز تهران وجود دارد». براین‌اساس برخی فرضیه‌ها بر مبنای ادبیات نظری و تجربی، ویژگی‌های جمعیت‌شناختی افراد و مصرف رسانه‌ای و ترس از ارتکاب جرم تهیه شده است. پژوهش حاضر روش پیمایشی بوده که برای گردآوری داده‌های آن از پرسشنامه استفاده شده است. جامعۀ آماری جوانان و میان‌سالان شهر تهران بودند. براساس نمونه‌گیری کوکران از 600 نفر نمونه، 545 نفر به بیشتر پرسش‌ها پاسخ کاملی دادند. ارتباط میان رسانه (تلویزیون، رادیو، روزنامه و اینترنت) و ترس شهروندان از ارتکاب جرم براساس نظریۀ کاشت گربنر بررسی شد. براساس نتایج پژوهش، تلویزیون بر ترس شهروندان تهران از ارتکاب جرم تأثیر مستقیم ندارد؛ از این‌رو این فرضیه رد شد. هرچند نتیجه برخلاف نظریۀ کاشت گربنر و همکاران است.

 ارتکاب جرم ترس شهروندان تهران رسانه مناطق جرم‌خیز ابهری، مجید (۱۳۸۳)، تحلیل و ارزیابی چگونگی نمایش بزه و ناهنجاری در سریال‌های ایرانی: بچه‌های خیابان، بوی غریب پائیز و معما، تهران، کمیتۀ اجتماعی معاونت تحقیقات و برنامه‌ریزی سازمان صداوسیما. بیرو، آلن (1380)، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمۀ باقر ساروخانی، تهران: کیهان. حبیب‌زاده، اصحاب و محمد قاسمی (1388)، «رابطۀ بین استفاده از رسانه‌های صوتی-تصویری و بزهکاری نوجوانان»، پژوهش‌های ارتباطی، شمارۀ 16: 95-120. حبیب‌زاده، اصحاب و حسن محمودی اصل (1396)، «بازتاب رسانه‌ای جرائم در مطبوعات محلی»، فصلنامۀ علمی کارآگاه، شمارۀ 38: 77-101 دیهول، منصور، احمدی، سیروس و اصغر میرفردی (1398)، «توسعه و جرم در ایران»، فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 3: 581-608. ساعی، علی (1387)، روش پژوهش در علوم اجتماعی با رهیافت عقلانیت انتقادی، تهران: سمت. سورین، ورنر و تانکارد جیمز (1386)، نظریه‌های ارتباطات، ترجمۀ علیرضا دهقان، تهران. انتشارات دانشگاه تهران. صالح‌نیا، علی و حسین بختیاری (1397)، «اولویت‌بندی تهدیدات امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران با روش تحلیل سلسله‌مراتبی»، مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، شمارۀ 27: 255-277. صالحی امیری، علیرضا (1387)، چشم‌انداز آسیب‌ها و تهدیدات اجتماعی ایران، http://www.dchq.ir غلامی، فرزاد و عبدالله بیچرانلو (1399)، «صنعت فرهنگ و تلویزیون در ایران: تحلیل انتقادی برنامۀ ماه عسل»، فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران،شمارۀ 2: 373-392. فرجی‌ها، محمد (1385)، «بازتاب رسانه‌ای جرم»، فصلنامۀ علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی، شمارۀ ۲۲: 57-86. قاسمی، یارمحمد (1386)، «ارزیابی نحوۀ مدیریت توسعه در ایران»، نامۀ علوم اجتماعی، شمارۀ 16: 163-185. مک‌کوایل، دنیس (1385)، نظریۀ ارتباطات جمعی، ترجمۀ پرویز اجلالی، تهران: دفتر مطالعات و توسعۀ رسانه. موزر، کلاوس‌ آدولف و کالتون‌، گراهام (1367)، روش پژوهش، ترجمۀ کاظم ایزدی، تهران: انتشارات کیهان. یمین‌فیروز، موسی و محمدرضا داورپناه (1384)، «نیاز اطلاعاتی، رفتار و الگوی اطلاع‌یابی»، نشریۀ اطلاع‌رسانی و کتابداری مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات، شمارۀ 63: 123-132. Alreck, P. L., and Settle R. B. (2004), The Survey Research Handbook, Boston: McGraw-Hill/Irwin. Baumer, T. L. (1978), “Research on Fear of Crime in the United States”, Victimology, No. 3: 254-264. Chiricos, T., Eschholz, S., and Gertz, M. (1997), “Crime, News and Fear of Crime: Toward an Identification of Audience Effects”, Social Problems, No. 44: 342-57. Chiricos, T., Padgett, K., and Gertz, M. (2000), “Fear, TV News, and the Reality of Crime”, Criminology, No. 38: 755-785. Clemente, F., and Kleinman, M. (1977), “Fear of Crime in the United States: A Multivariate Analysis”, Social Forces, No. 56: 519-531. Dervin, B., and Nilan, M. (1986), “Information Needs and Uses”, Annual Review of Information Science and Technology, No. 21: 3–33. Ditton, J., Chadee, D., Farrall, S., Gilchrist, E., and Bannister, J. (2004), “From Imitation to Intimidation: A Note on the Curious and Changing Relationship between the Media, Crime and Fear of Crime”, British Journal of Criminology, No. 44: 595-610. Doob, A., and Macdonald, G. (1979), “Television Viewing and Fear of Victimization: Is the Relationship Causal?” Journal of Personality and Social Psychology, No. 37: 170-179. Dowler, K. (2003), “Media Consumption and Public Attitudes toward Crime and Justice: The Relationship between Fear of Crime, Punitive Attitudes, and Perceived Police Effectiveness”, Journal of Criminal Justice and Popular Culture, No.10: 109-126. Evans, D. J. (1995), Crime and Policing: Spatial Approaches, England: Avebury. Ferraro, K. F. (1995), Fear of Crime: Interpreting Victimization Risk, Albany: State University of New York Press Friedrichs, D. O. (2004), Trusted Criminals: White Collar Crime in Contemporary Society, Belmont, CA: Wadsworth Thomson Learning. Gerbner, G., and Gross, L. (1976), “Living with Television: The Violence Profile”, Journal of Communication,, 26(2), 172–199. Gerbner, G., Gross, L., Eleey, M. F., Jackson-Beeck, M., Jefferies-Fox, S., and Signorielli, N. (1977), “TV Violence Profile No. 8: The Highlights”, Journal of Communication, No. 27: 171-180. Gerbner, G., Gross, L., Morgan, M., and Signorielli, N. (1994), “Growing up with Television: The Cultivation Perspective”, In J. Bryan, and D. Zillmann (Ed.), Media effects (PP. 17-41), Hillsdale, NJ: Erlbaum. Gross, K., and Aday, S. (2006), “The Scary World in Our Living Room and Neighborhood”, Journal of Communication, No. 53: 411–426. Hagan, F. E. (2006), Research Methods in Criminal Justice and Criminology, Boston: Allyn and Bacon. Heath, L. (1984), “Impact of Newspaper Crime Reports on Fear of Crime: Multi methodological Investigation”, Journal of Personality and Social Psychology, No. 47: 263-276. Heath, L., and Petraitis, J. (1987), “Television Viewing and Fear of Crime: Where Is the Mean World?” Basic & Applied Social Psychology, No. 8, 97-123. Hirsch, P. (1980), “The “Scary World” of the Nonviewer and Other Anomalies: A Reanalysis of Gerbner Et Al.’S Findings on the Cultivation Analysis, Part I”, Communication Research, No. 7: 403-456. Holden, R. T. (1986), “The Contagiousness of Aircraft Hijacking”, American Journal of Sociology, No. 91: 876-904. Lee, M. (2007), Inventing Fear of Crime, Criminology and the Politics of Anxiety, United Kingdom: Willan. Mertler, C. A. and Vannatta, R. A. (2005), Advanced and Multivariate Statistical Methods: Practical Application and Interpretation, Los Angeles: Pyrczak. Miller, M. C. (2005), It's a Crime: The Economic Impact of Local TV News in Baltimore, New York: New. York University School of Media Studies. Moore, S., and Shepherd, J. (2007), “The elements and Prevalence of Fear”, British Journal of Criminology, No. 47: 154-162 Philips, D. P. (1980), “Airplane Accidents, Murder and the Mass Media”, Social Forces. No. 4: 1001-240. Reith, M. (1999), “Viewing of Crime Drama and Authoritarian Aggression: An Investigation of the Relationship between Crime Viewing, Fear and Aggression”, Journal of Broadcasting and Electronic Media, No. 2: 211-221. Romer, D., Jamieson, K. H., & Aday, S. (2003), “Television News and the Cultivation of Fear of Crime”, Journal of Communication, No. 53: 88-104. Schudson, M. (1989), “How Culture Works”, Theory and Society, No. 18: 153-180. Shanahan, J., and Morgan, M. (1999), Television and Its Viewers: Cultivation Theory and Research, Cambridge: Cambridge University Press Sparks, G., and Ogles, R. (1990), “The Difference between Fear of Victimization and the Probability of Being Victimized”, Journal of Broadcasting & Electronic Media, No. 34: 351-358. Surette, R. (2007), Media, Crime, and Criminal Justice: Images and Realities. New York: Wadsworth. Warr, M. (1984), “Fear of Victimization: Why Are Women and Elderly More Afraid?” Social Science Quarterly, No. 65: 681-702. Williams, D. (2006), “Virtual Cultivation: Online Worlds, Offline Perceptions”, Journal of Communication, No. 56: 69–87. Wober, M., and Gunter, B. (1982), “Television and Personal Threat: Fact or Artifact: A British Survey”, British Journal of Social Psychology, No. 21: 239-247 Zender, L. (2007), “The Pursuit of Security”, T. Hope, and R. Sparks (Ed.), Crime, Risk and Insecurity: Law and Order in Everyday Life and Political Discourse, London and New York: Routledge. _||_ Abhari, M. (2004), Analysis and Evaluation of How Crime and Anomalies Are Shown In Iranian Serials: Street Children, the Strange Smell of Autumn and the Riddle, Tehran: Social Committee of the Deputy of Research and Planning of the Radio and Television of Iran. (In Persian) Alreck, P. L., and Settle R. B. (2004), The Survey Research Handbook, Boston: McGraw-Hill/Irwin. Baumer, T. L. (1978), “Research on Fear of Crime in the United States”, Victimology, No. 3: 254-264. Biro, A. (2001), Social Science Culture, Translated by Mohammad Baqer Sarukhani, Tehran: Kayhan Publications. (In Persian) Chiricos, T., Eschholz, S., and Gertz, M. (1997), “Crime, News and Fear of Crime: Toward an Identification of Audience Effects”, Social Problems, No. 44: 342-57. Chiricos, T., Padgett, K., and Gertz, M. (2000), “Fear, TV News, and the Reality of Crime”, Criminology, No. 38: 755-785. Clemente, F., and Kleinman, M. (1977), “Fear of Crime in the United States: A Multivariate Analysis”, Social Forces, No. 56: 519-531. Dervin, B., and Nilan, M. (1986), “Information Needs and Uses”, Annual Review of Information Science and Technology, No. 21: 3–33. Deyhoul, M., Ahmadi, S., and Mirfardi, A. (2019), “Development and Crime in Iran”, Quarterly of Social Studies and Research in Iran, No 8: 581-608. (In Persian) Ditton, J., Chadee, D., Farrall, S., Gilchrist, E., and Bannister, J. (2004), “From Imitation to Intimidation: A Note on the Curious and Changing Relationship between the Media, Crime and Fear of Crime”, British Journal of Criminology, No. 44: 595-610. Doob, A., and Macdonald, G. (1979), “Television Viewing and Fear of Victimization: Is the Relationship Causal?” Journal of Personality and Social Psychology, No. 37: 170-179. Dowler, K. (2003), “Media Consumption and Public Attitudes toward Crime and Justice: The Relationship between Fear of Crime, Punitive Attitudes, and Perceived Police Effectiveness”, Journal of Criminal Justice and Popular Culture, No.10: 109-126. Evans, D. J. (1995), Crime and Policing: Spatial Approaches, England: Avebury. Farajiha, M. (2006), “Media Reflection on Crime”, Social Welfare Research Quarterly, No. 22: 57-86. (In Persian) Ferraro, K. F. (1995), Fear of Crime: Interpreting Victimization Risk, Albany: State University of New York Press Friedrichs, D. O. (2004), Trusted Criminals: White Collar Crime in Contemporary Society, Belmont, CA: Wadsworth Thomson Learning. Gerbner, G., and Gross, L. (1976), “Living with Television: The Violence Profile”, Journal of Communication,, 26(2), 172–199. Gerbner, G., Gross, L., Eleey, M. F., Jackson-Beeck, M., Jefferies-Fox, S., and Signorielli, N. (1977), “TV Violence Profile No. 8: The Highlights”, Journal of Communication, No. 27: 171-180. Gerbner, G., Gross, L., Morgan, M., and Signorielli, N. (1994), “Growing up with Television: The Cultivation Perspective”, In J. Bryan, and D. Zillmann (Ed.), Media effects (PP. 17-41), Hillsdale, NJ: Erlbaum. Ghasemi, Y. (2007), “Evaluation of Development Management in Iran”, Social Sciences Letter, No. 16: 163-185. (In Persian) Gholami, F., and Bicharanlou, A. (2020), “Culture Industry & Television in Iran (Case Study of “Mahe Asal (Honey Moon)” Program)”, Quarterly of Social Studies and Research in Iran, No. 2: 373-392. (In Persian) Gross, K., and Aday, S. (2006), “The Scary World in Our Living Room and Neighborhood”, Journal of Communication, No. 53: 411–426. Habibzadeh, A., and Ghasemi, M. (2009), “The Relationship between the Use of Audio-Visual Media and Juvenile Delinquency”, Communication Research, No. 2: 95-120. (In Persian) Habibzadeh, A., and Mahmoudi Asl, H. (2017), “Media Coverage of Crimes in the Local Press”, Detective Scientific Quarterly, No. 38: 101-77. (In Persian) Hagan, F. E. (2006), Research Methods in Criminal Justice and Criminology, Boston: Allyn and Bacon. Heath, L. (1984), “Impact of Newspaper Crime Reports on Fear of Crime: Multi methodological Investigation”, Journal of Personality and Social Psychology, No. 47: 263-276. Heath, L., and Petraitis, J. (1987), “Television Viewing and Fear of Crime: Where Is the Mean World?” Basic & Applied Social Psychology, No. 8, 97-123. Hirsch, P. (1980), “The “Scary World” of the Nonviewer and Other Anomalies: A Reanalysis of Gerbner Et Al.’S Findings on the Cultivation Analysis, Part I”, Communication Research, No. 7: 403-456. Holden, R. T. (1986), “The Contagiousness of Aircraft Hijacking”, American Journal of Sociology, No. 91: 876-904. Lee, M. (2007), Inventing Fear of Crime, Criminology and the Politics of Anxiety, United Kingdom: Willan. McQuail, D. (2006), Theory of Mass Communication, Translated by Parviz Ejlali. Tehran: Office of Media Studies and Development. (In Persian) Mertler, C. A. and Vannatta, R. A. (2005), Advanced and Multivariate Statistical Methods: Practical Application and Interpretation, Los Angeles: Pyrczak. Miller, M. C. (2005), It's a Crime: The Economic Impact of Local TV News in Baltimore, New York: New. York University School of Media Studies. Moore, S., and Shepherd, J. (2007), “The elements and Prevalence of Fear”, British Journal of Criminology, No. 47: 154-162 Moser, Claus Adolf and Calton Graham (1988), Research Method, Translated by Kazem Izadi, Tehran: Kayhan Publications. (In Persian) Philips, D. P. (1980), “Airplane Accidents, Murder and the Mass Media”, Social Forces. No. 4: 1001-240. Reith, M. (1999), “Viewing of Crime Drama and Authoritarian Aggression: An Investigation of the Relationship between Crime Viewing, Fear and Aggression”, Journal of Broadcasting and Electronic Media, No. 2: 211-221. Romer, D., Jamieson, K. H., & Aday, S. (2003), “Television News and the Cultivation of Fear of Crime”, Journal of Communication, No. 53: 88-104. Saei, A. (2008), Research Methods in Social Sciences with a Critical Rational Approach, Tehran: Samat. (In Persian) Salehi Amiri, A. (2008), Perspectives on Injuries and Social Threats in Iran, Retrieved from http://www.dchq.ir/(In Persian) Salehnia, A., and Bakhtiari, H. (2015), “Prioritization of National Security Threats of the Islamic Republic of Iran by Analytic Hierarchy Process (AHP)”, Strategic Studies of Public Policy, No. 27: 277-255. (In Persian) Schudson, M. (1989), “How Culture Works”, Theory and Society, No. 18: 153-180. Shanahan, J., and Morgan, M. (1999), Television and Its Viewers: Cultivation Theory and Research, Cambridge: Cambridge University Press Sparks, G., and Ogles, R. (1990), “The Difference between Fear of Victimization and the Probability of Being Victimized”, Journal of Broadcasting & Electronic Media, No. 34: 351-358. Surette, R. (2007), Media, Crime, and Criminal Justice: Images and Realities. New York: Wadsworth. Surin, W., and James, T. (2007), Communication Theories, Translated by Alireza Dehghan, Tehran. University of Tehran Press. (In Persian) Warr, M. (1984), “Fear of Victimization: Why Are Women and Elderly More Afraid?” Social Science Quarterly, No. 65: 681-702. Williams, D. (2006), “Virtual Cultivation: Online Worlds, Offline Perceptions”, Journal of Communication, No. 56: 69–87. Wober, M., and Gunter, B. (1982), “Television and Personal Threat: Fact or Artifact: A British Survey”, British Journal of Social Psychology, No. 21: 239-247 Yamin Firooz, M., and Davarpanah, M. R. (2005), “Information Needs, Behavior and Information Pattern”, Journal of Information and Library of National Studies of Library and Information Organization, No. 63: 123-132. (In Persian) Zender, L. (2007), “The Pursuit of Security”, T. Hope, and R. Sparks (Ed.), Crime, Risk and Insecurity: Law and Order in Everyday Life and Political Discourse, London and New York: Routledge.
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران 2322-5254 موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی 154 10.22059/jisr.2020.311701.1139 مقاله پژوهشی فضای سبز شهری در شهر پایدار (مورد مطالعه: پارک فدک تهران) فضای سبز شهری در شهر پایدار (مورد مطالعه: پارک فدک تهران) انواری زهره استادیار گروه مردم‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران 21 03 2021 10 1 313 344 12 07 2020 26 03 2020 Copyright © 2021, موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی. 2021 https://jisr.ut.ac.ir/article_80465.html

 برای آنکه فضای سبز بخشی از یک شهر پایدار محسوب شود، باید به وجوه اجتماعی و فرهنگی آن نیز توجه کرد. سه جنبۀ مهم فضای سبزی یک شهر پایدار عبارت است از: جنبه‌های زیست‌محیطی، ایجاد شبکۀ اجتماعی و کاهش طرد و افزایش شمول فرهنگی. در مطالعۀ حاضر، وضعیت پارک فدک در منطقۀ 2 تهران به‌عنوان فضای سبز شهری از منظر احراز شاخص‌های شهر پایدار مطالعه شده است. برای این مطالعه از دو گروه اثرگذاران شامل کارفرمایان، تصمیم‌گیران، برنامه‌ریزان و مجریان طرح در شهرداری و اثرپذیران، شامل ساکنان و همسایگان پارک و مصرف‌کنندگان پارک از طریق مصاحبۀ نیمه‌ساخت‌یافته تحقیق شد. همچنین با حضور در پارک و به‌کمک مشاهدۀ مشارکتی در زمان‌های مختلف، توصیف کاملی از پارک صورت گرفت. مصاحبه‌ها در سه محور مقوله‌بندی شدند: پیامد زیست‌محیطی احداث پارک فدک: تأمین سرانۀ فضای سبز شهری، آلودگی صوتی و هوا، بحران آب؛ شبکۀ روابط اجتماعی در فضای سبز شهری: پارک به‌مثابۀ فضای سوم، تعلق به فضا و حذف و شمول فرهنگی در فضای سبز شهری: طرد طبقاتی، طرد جنسیتی، طرد سنی، طرد قومیتی و امنیت. نتایج حاکی است که این پارک به سرانۀ فضای سبز منطقۀ 2 شهری که پارک در آن واقع است کمک کند، اما برخی مناطق شهر تهران که در حد کمتری سرانۀ فضای سبز دارند، سبب توسعۀ نامتوازن فضای سبز در شهر تهران شده و اثری بر ایجاد شبکۀ روابط اجتماعی نداشته است. هرچند سبب طرد جنسی، سنی و قومی نشده، شمول فرهنگی نیز تقویت نشده است.

 شمول فرهنگی-اجتماعی شهر پایدار طرد فرهنگی-اجتماعی فضای سبز شهری بیات بهرام (1396)، «تبیین ارتباط بین فضای شهری و احساس امنیت اجتماعی در شهر تهران»، فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 2: 325-329. زیاری، کرامت‌اله و لیلا واحدیان بیکی (1391)، «تحلیلی بر بحران زیست‌محیطی و توزیع مکانی فضای سبز شهر تهران»، مجلۀ مطالعات و پژوهش‌های شهری منطقه‌ای، شمارۀ 14: 101-114. سعیدنیا، احمد (1379)، کتاب سبز شهرداری‌ها، تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور. سعیدنیا، احمد (1383)، فضای سبز شهری، تهران: نشر شهرداری تهران. عاملی، سید سعیدرضا و اخوان،  (1391)، «بازنمایی عناصر هویت‌بخش شهری در سفرنامه‌ها: مطالعۀ مقایسه‌ای تهران و شهرستان‌های استان تهران»، فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، شمارۀ 4: 75-100. ملکی، سعید (1382)، «شهر پایدار: شهر پایدار و توسعۀ پایدار شهری»، مجلۀ هنر و معماری، مسکن و محیط روستا، شمارۀ 102: 34-53. Andersson, E. (2006), “Urban Landscapes and Sustainable Cities”, Ecology and Society, No. 11 (1): 34. Chiesura, A. (2004), “The Role of Urban Parks for the Sustainable City”, Landscape and Urban Planning, No. 68: 129–138. Hilssdon, A;  Panter, C; Foster,J and  Jones, A (2006), “The Relationship between Access and Quality of Urban Green Space with Population Physical Activity”, Public Health, No.12: 1127-1132. Leeuwen S., and Rodenborg, C. A. (2003), “A Framework for Quality of Life Assessment of Urban Green Areas in Europe: An application to District Park Reudnitz Leipzig”, International Journal of Environmental Technology and Management, No. 1 & 2: 424-435. Loukaitos-Sideris, A. (1995), “Urban Form and Social Context: Cultural Differentiation in the Uses of Urban Parks”, Journal of Planning Education and Research, No. 14: 89-99 Low, S., Toplin, D., and Scheld, S. (2005), Rethinking Urban Parks: Public Space and Cultural Diversity, Texas: Texas University Press. Richardson, E. A., and Mitchell, R. (2010), “Gender Differences in Relationships between Urban Green Space and Health in the United Kingdom”, Social Science & Medicine, No. 71: 568- 575. Seeland, K., Dübendorfer, S., and Hansmann R. (2009), “Making Friends in Zurich's Urban Forests and Parks: The Role of Public Green Space for Social Inclusion of Youths From Different Cultures”, Forest Policy and Economics, No. 1: 10-17. Thompson, Catharine Ward (2002), “Urban Open Space in the 21st century”, Landscape and Urban Planning, No. 60: 59-72. _||_